‘75-plussers en mensen met COPD of hartfalen meest gebaat bij RSV-vaccinatie’

Elke winter liggen de kinder-ic’s vol met pasgeboren baby’s met luchtwegproblemen door het respiratoir syncytieel virus (RSV). Maar ook volwassenen kunnen ernstig ziek worden van een RSV-infectie. Vooral 75-plussers en mensen met COPD of hartfalen hebben meer kans om opgenomen te worden in het ziekenhuis, concludeert aios medische microbiologie Koos Korsten (Amsterdam UMC) op basis van retrospectief onderzoek. “Van de volwassenen zijn zij het meest gebaat bij vaccinatie tegen RSV.”

Sinds 2023 heeft het Europees Geneesmiddelenagentschap (EMA) drie RSV-vaccins voor ouderen goedgekeurd. Nu deze vaccins zijn toegelaten tot de markt, is het van belang om te bepalen wie het meeste baat hebben bij bescherming tegen RSV. “Iedereen vaccineren is geen optie”, meent Korsten. “Dat is logistiek niet haalbaar en bovendien veel te duur. Daarnaast heeft een RSV-infectie bij veruit de meeste (thuiswonende) ouderen een mild beloop. Om de vaccins verantwoord en gericht in te kunnen zetten, hebben we onderzocht welke volwassenen ernstig ziek worden van een RSV-infectie en wat hun risico is op een ziekenhuisopname.”

Handmatig

De onderzoekers analyseerden retrospectief de RSV-testuitslagen van patiënten van 20 jaar en ouder die in de periode januari 2022-april 2024 de Spoedeisende Hulp (SEH) van het Amsterdam UMC, het Jeroen Bosch Ziekenhuis of het Flevoziekenhuis hadden bezocht of in een van deze drie ziekenhuizen waren opgenomen. “Sinds de coronapandemie worden alle patiënten met luchtwegklachten standaard getest op COVID-19, influenza en RSV”, licht Korsten toe. “Uit het medische dossier van patiënten die positief testten op RSV hebben we handmatig diverse gegevens verzameld, waaronder leeftijd, geslacht, comorbiditeit, klachten bij presentatie op de SEH en het verloop van een ziekenhuisopname.” Op basis van data van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) maakten de onderzoekers een inschatting van het aantal mensen dat in het verzorgingsgebied van het Jeroen Bosch Ziekenhuis en het Flevoziekenhuis woonde en hoeveel daarvan in het betreffende ziekenhuis werden opgenomen met een RSV-infectie. Voor het Amsterdam UMC kon het risico niet worden berekend, omdat dit ziekenhuis geen vastomlijnd verzorgingsgebied heeft.

COPD en hartfalen

In totaal testten 708 patiënten positief op RSV (mediane leeftijd: 69 jaar; 53% vrouw), van wie er 503 (71%) werden opgenomen in het ziekenhuis. Het aantal ziekenhuisopnames door een RSV-infectie per 100.000 patiënten was 6-20 voor mensen van 20-59 jaar, 43-236 voor 60-plussers en 718 voor 90-plussers. “Opvallend was dat 88% van de opgenomen patiënten een onderliggende aandoening had, vooral COPD (37%) en hartfalen (22%)”, zegt Korsten. “Zij hadden een aanzienlijk hoger risico om opgenomen te worden: tot wel 1.702 per 100.000 patiënten voor mensen met COPD en 2.383 per 100.000 patiënten voor mensen met hartfalen. Van de opgenomen patiënten belandde 11% op de IC en overleed 8%.”

Onderschatting

De onderzoekers stelden vast dat de RSV-infectie bij 88% van de opgenomen patiënten een klinisch relevante rol speelde in de opname, bijvoorbeeld door uitlokking van een longaanval of acuut hartfalen, terwijl slechts 4% van de opnames een RSV-specifieke ICD-10-code had. Deze discrepantie wijst erop dat surveillancestudies de ziektelast van RSV waarschijnlijk onderschatten, aldus Korsten. “Deze studies gebruiken bepaalde ICD-10-codes om ziekenhuispatiënten met een RSV-infectie te selecteren. Als opnames van patiënten met een RSV-infectie een andere ICD-10-code krijgen, bijvoorbeeld omdat hartfalen meer op de voorgrond staat, dan worden deze patiënten gemist. Hierdoor krijg je een onvolledig beeld van de totale ziektelast.”

“75-plussers en patiënten met een onderliggende long- of hartziekte zijn het meest gebaat bij vaccinatie”

Gezondheidsraadadvies

Volgens de onderzoekers zijn 75-plussers en patiënten met een onderliggende long- of hartziekte het meest gebaat bij vaccinatie tegen RSV. Die bevinding sluit goed aan bij het advies dat de Gezondheidsraad in maart van dit jaar heeft uitgebracht. De raad adviseert namelijk een programmatisch aanbod van RSV-vaccinatie aan ouderen (≥75 jaar), medische risicogroepen (60-75 jaar) en bewoners van instellingen voor langdurige zorg (60-75 jaar).

Voldoende basis

Vanwege de onzekerheid over de beschermingsduur, de timing van eventuele herhaalvaccinaties en de kosteneffectiviteit, is er echter nog geen RSV-vaccinatieprogramma opgetuigd. Dat is jammer, vindt Korsten. “Want er ligt voldoende basis om te beginnen met vaccineren. Volgens de huidige inzichten is de beschermingsduur twee tot drie jaar. De kosteneffectiviteitsanalyse waarop het Gezondheidsraadadvies is gebaseerd, biedt een te pessimistische kijk op de daadwerkelijke kosteneffectiviteit door het gebruik van ICD-10-codes. Bovendien zijn omringende landen al lang en breed gestart met het vaccineren van ouderen. En met succes: in Engeland daalde het aantal ziekenhuisopnames onder gevaccineerde ouderen van 75-79 jaar met 30%. Kortom, laten we gewoon aan de slag gaan en het programma gaandeweg finetunen.”

Referentie: Korsten K, Welkers MRA, van de Laar T, et al. Unveiling the spectrum of respiratory syncytial virus disease in adults: from community to hospital. Influenza Other Respir Viruses. 2025;19:e70107.

Lees meer over: