Aanpak sepsis kan in de toekomst persoonlijker

“Sepsis is een van de belangrijkste doodsoorzaken wereldwijd en op de IC zelfs doodsoorzaak nummer één. Maar eigenlijk weten we nog maar weinig van dit ziektebeeld”, vertelt assistent-professor Matthijs Kox aan het Radboudumc in Nijmegen. “Inmiddels is wel bekend dat het een heterogeen ziektebeeld is. We denken daarom dat patiënten baat hebben bij een persoonlijkere aanpak.” Maar hoe weten we wie welke behandeling nodig heeft?

 “Lang hebben we gedacht dat sepsis een homogeen syndroom is dat bij iedereen op dezelfde manier behandeld kan worden. Sepsis neemt echter verschillende verschijningsvormen aan. Bij sommige mensen overreageert het immuunsysteem, waardoor organen zoals de nieren beschadigd raken. Bij anderen is het immuunsysteem juist helemaal verlamd, waardoor het zijn werk niet meer doet en opportunistische ziekteverwekkers vrij spel hebben”, vertelt Matthijs Kox. “Maar het beeld is niet zwart-wit. Het kan namelijk ook nog in de loop van de tijd binnen een patiënt veranderen. Daarbij heeft een patiënt bijvoorbeeld eerst een extreem hardwerkend immuunsysteem, wat een week later ineens helemaal plat ligt en niks meer doet.”

Te laat

“Het lastige is dat we aan een patiënt niet kunnen zien wat er zich vanbinnen afspeelt”, legt Kox uit. We zien niet of het immuunsysteem te hard werkt of dat het verlamd is. “En als we dat wel zien, bijvoorbeeld aan het optreden van een opportunistische schimmelinfectie, dan zijn we te laat”.
De status van het immuunsysteem is cruciaal als het gaat om de keuze voor medicijnen. “Die medicijnen zijn er”, aldus Kox. “Dat is het probleem niet. We moeten alleen op de een of andere manier kunnen meten hoe het immuunsysteem ervoor staat, zodat we patiënten meer kunnen bieden dan antibiotica en ondersteunende therapieën zoals beademing of nierdialyse.”

Biomarkers en klinische kenmerken

In een recente publicatie in The Lancet Respiratory Medicine bespreken Kox en zijn collega’s hoe de status van het immuunsysteem beter in kaart kan worden gebracht. “Er zijn wel verschillende biomarkers”, legt Kox uit. “HLA-DR bijvoorbeeld, is een marker die in het Radboudumc wordt gebruikt. Maar dit is vrij uniek, nog niet wereldwijd opgepikt en bovendien niet perfect. “Ik verwacht dat we veel meer markers moeten gebruiken, misschien wel tientallen of honderden biomarkers, die zinvol zijn in het meten van de status van het immuunsysteem.”

“We hebben steeds meer data, maar zijn nog niet bij de vingerafdruk”

Omics-technieken en AI

In het onderzoek pleiten Kox en collega’s dan ook voor meer onderzoek met moderne omics-technieken. Met omics-technieken wordt onder andere de expressie van alle genen in één keer gemeten, of bijvoorbeeld in één klap een groot aantal eiwitten die aanwezig zijn in het bloed. Vervolgens wordt dan met behulp van AI berekend wat de status is van het immuunsysteem van de bewuste patiënt. In die modellen kunnen ook klinische kenmerken waaronder comorbiditeit, gewicht, geslacht en leeftijd worden meegenomen. Kortom: een meer holistische blik om te kunnen inschatten hoe het immuunsysteem van een sepsispatiënt op dat moment werkt.”

“Dit vindt nu alleen nog plaats in onderzoeksverband, maar het zou prachtig zijn als we hiermee in de toekomst de patiënt op individueel niveau kunnen helpen. We hebben steeds meer data, maar zijn nog niet bij de vingerafdruk die eenduidig weergeeft of we te maken hebben met een te hard werkend of platliggend immuunsysteem. Lukt het ons om dit in de toekomst wel in de acute setting op de IC te kunnen vaststellen, dan kunnen we patiënten sneller de juiste medicijnen geven en sterfte voorkomen.”

Referentie: Cajander S, Kox M, Scicluna BP et al. Profiling the dysregulated immune response in sepsis: overcoming challenges to achieve the goal of precision medicine. Lancet Respir Med. 2023 Dec 21:S2213-2600(23)00330-2.

Lees meer over: