Adem inhouden om hart te beschermen bij protonen­therapie borstkanker

In bestralingskliniek Maastro in Maastricht is voor het eerst een vrouw met borstkanker behandeld met protonentherapie in combinatie met de ‘breath-hold’-techniek. Met deze behandelwijze is het risico op hartschade door de bestraling minimaal. “De behandeling van borstkanker met protonentherapie in combinatie met de ‘breath hold’-techniek is in Nederland op dit moment uniek”, vertelt Karolien Verhoeven, radiotherapeut-oncoloog.

De gebruikelijke bestraling bij borstkanker bestaat uit radiotherapie op basis van fotonen. “Bij patiënten met borstkanker aan de linkerkant wordt de fotonentherapie gecombineerd met de ‘breath-hold’-techniek om het hart zoveel mogelijk te sparen.” Bij deze techniek moet de patiënt tijdens de behandeling verschillende malen diep inademen en de adem een poosje vasthouden. Zo wordt de afstand tussen de borst en het hart maximaal, waardoor het risico op bijwerkingen van de straling voor het hart het kleinst is.”

Fotonen vs. protonen

Bij sommige patiëntcategorieën kan het risico op hartschade nog verder omlaag als de bestraling niet met fotonen, maar met protonen wordt uitgevoerd. De stralingsdosis die het hart bereikt is dan lager. “Bij fotonentherapie wordt gebruikt gemaakt van gammastraling. Fotonen zijn een soort energiepakketjes, die hun energie niet alleen aan de tumor afgeven, maar ook aan het gezonde weefsel eromheen. Daardoor is er bij bestraling van de linkerborst risico op hartschade. Bij bestraling van de rechterborst is dat risico lager door de anatomische ligging van het hart. Het risico op hartschade door bestraling van de linkerborst kan verder omlaag als we kiezen voor protonentherapie. Protonen zijn geladen deeltjes die hun energie afgeven op een bepaalde diepte en dan geen uitgangsdosis meer hebben. Daarna verliezen ze hun kracht. Bestraling met protonen is hierdoor preciezer dan bestraling met fotonen, terwijl het even effectief is.”

Selectie

Lang niet alle patiënten met borstkanker komen echter in aanmerking voor protonentherapie. Deze therapie is duurder dan fotonentherapie. Daarom is zorgvuldige selectie nodig van patiënten die werkelijk winst hebben van protonentherapie. “Dat zijn patiënten bij wie de stralingsdosis in het hart met fotonen te hoog is. Daardoor neemt bij hen het risico op een hartinfarct gedurende het leven toe. Bij hen kan protonentherapie dit risico verminderen. Of een patiënt hier baat bij kan hebben wordt vooraf bepaald door de dosis op het hart in het standaard fotonenbestralingsplan te vergelijken met de dosis op het hart bij het protonenplan. Voldoende risicovermindering is een voorwaarde voor terugbetaling door de zorgverzekeraar. In de praktijk en uit zorgvuldig onderzoek bij Maastro blijkt dat de meeste winst van protonentherapie met ‘breath-hold’-techniek te verwachten is bij patiënten die jonger zijn dan 50 jaar, die cardiale risicofactoren hebben – met uitzondering van rokers –, met borstkanker aan de linkerkant en bij wie de lymfeklieren langs het borstbeen moeten worden meebestraald.”

“Ik verwacht dat jaarlijks vijf tot tien mensen deze behandeling zullen krijgen”

Vijf tot tien patiënten

Bij de ‘breath-hold’-techniek – die in Maastro eerder al succesvol werd toegepast bij protonentherapie van lymfomen – moeten mensen regelmatig hun adem vasthouden tijdens de bestralingssessie van ongeveer drie kwartier. Toediening van extra zuurstof helpt patiënten om hun adem langer vast te houden en comfortabel stil te kunnen blijven liggen. “Met behulp van een speciale bril met een meetbalkje kunnen patiënten zelf volgen of hun ademhaling het juiste niveau heeft. Wijkt de ademhaling af, dan stopt het bestralingsapparaat automatisch en wordt de behandeling hervat als het ademniveau weer correct is. Door deze methode worden patiënten tijdens de sessie van drie kwartier twintig tot dertig minuten effectief bestraald. Uiteindelijk is het aantal patiënten met borstkanker dat protonentherapie in combinatie met de ‘breath-hold’-techniek zal krijgen beperkt omdat de selectiecriteria streng zijn. Ik verwacht dat er jaarlijks vijf tot tien mensen in ons centrum deze behandeling zullen krijgen.” 

Lees meer over: