DOQ

Agendeer afbouwen van antidepressiva

Psychiater Christiaan Vinkers, hoogleraar Stress en Veerkracht aan het Amsterdam UMC, doet onderzoek naar het afbouwen van antidepressiva. Vanuit de Afbouwpoli GGZ InGeest in Amsterdam adviseert hij patiënten en zorgverleners met vragen over afbouwen. “Soms gebruiken mensen jarenlang antidepressiva zonder dat iemand begint over stoppen. Daarom mijn oproep aan zorgverleners: agendeer afbouwen, ga in gesprek!”

Praten over het afbouwen van antidepressiva is niet vanzelfsprekend. Patiënten kunnen aarzelen omdat ze bang zijn voor terugval of voor onttrekkingsverschijnselen. Redenen om te stoppen zijn bijwerkingen, onvoldoende effect of langdurige remissie van de klachten. “Huisartsen en apothekers beginnen er vaak niet zelf over. Ga als zorgverlener het gesprek aan. Agendeer dit”, zegt Christiaan Vinkers. “Stoppen is geen doel op zich; antidepressiva kunnen levensreddend zijn. Toch zie je vaak dat antidepressiva gedachteloos doorgebruikt worden. Soms al 20 jaar lang.”

(Fotografie: Eelkje Colmjon)

“De gedachte is vaak dat afbouwen altijd moeilijk is”

Psychiater prof. dr. Christiaan Vinkers

Misvattingen

Rondom afbouwen leven misvattingen bij patiënten en zorgverleners, stelt de Amsterdamse psychiater. “De gedachte is vaak dat afbouwen altijd moeilijk is. Bij sommige patiënten gaat dit inderdaad moeilijk, met veel onttrekkingsverschijnselen, maar bij een grote groep lukt dit zonder grote problemen. Vaak wordt ook gedacht dat er weinig mogelijkheden zijn om af te bouwen in kleine doseerstapjes. Daar ligt een rol voor apothekers. Zij kunnen antidepressiva in vloeibare vorm verstrekken, zoals citalopramdruppels of paroxetinedrank. Hiermee kan in kleine stapjes afgebouwd worden. Ook kunnen ze lage doseringen die niet in de handel zijn, zelf in capsules bereiden of bestellen bij een magistrale bereider. Het multidisciplinaire document ‘Afbouwen SSRI’s en SNRI’s’ biedt daarvoor goede handvatten’1 Overigens lukt het vaak om af te bouwen met standaarddoseringen.”

“Bewezen is dat afbouwen met goede begeleiding vaak lukt”

Bewijs

Bij afbouwen gelden drie belangrijke vragen, zegt Vinkers. “Wíé kan stoppen, wánneer kan iemand stoppen en hóé moet iemand stoppen? Er is wel enig wetenschappelijk bewijs rondom stoppen van antidepressiva, maar er is nog meer nodig.” Welk bewijs is er dan al wel? “Antidepressiva halveren de kans op terugval na een depressie als iemand hersteld is. Met antidepressiva is de kans op terugval ongeveer 20%, zonder ongeveer 40%. Doorslikken is dus niet voor niets. Maar de kans op terugval wordt over de tijd steeds kleiner. Stoppen wordt dan een optie. Daarbij kun je als vuistregel aanhouden dat er minimaal een aantal maanden nodig is om af te bouwen. Bewezen is ook dat afbouwen met goede begeleiding vaak lukt. Apothekers en huisartsen kunnen patiënten daartoe motiveren. Na afbouwen is de kans op terugval groter, dat is iets wat patiënten en zorgverleners moeten meewegen.”

“Rond afbouwen staan nog veel vragen open, waarnaar verschillende studies lopen”

Openstaande vragen

Rond afbouwen staan nog veel vragen open, zegt Vinkers. “Wanneer bouw je af? Bij wie kun je afbouwen? Hoe lang moeten mensen antidepressiva slikken? Hoe moet afbouwen in technisch opzicht? In welke stappen? Hoe snel? Zijn er psychologische interventies nodig? Naar deze vragen lopen verschillende studies, zoals de recent afgeronde OPERA-studie – naar citalopram en sertraline – en de nu lopende TEMPO-studie.2 Hierin onderzoeken we verschillende wijzen van afbouwen van paroxetine en venlafaxine. Van deze laatste studie loopt de rekrutering nog. Ik roep apothekers en huisartsen graag op om patiënten in te sturen, zeker in de regio Amsterdam en Nijmegen. En ze zijn van harte welkom om mij of de Afbouwpoli vragen over afbouwen te stellen.” 

Consensusdocument

Apothekers – en ook huisartsen – die aan de slag willen met afbouwen, kunnen informatie vinden op een website die Vinkers speciaal voor hen heeft ingericht.3 Apothekers vinden hier achtergrondinformatie over afbouwen. Ook is er een multidisciplinair consensusdocument over afbouwen beschikbaar met daarin afbouwschema’s, die vooral pragmatisch van aard zijn. “Bouwen apothekers af volgens tabel 3 uit dit document, dan krijgen ze de afbouwmedicatie vergoed van de zorgverzekeraar”, zegt Vinkers.

Referenties:
1 Informatie over afbouwen voor apothekers: https://antidepressiva.nl/apothekers.pdf
2 TEMPO-studie: https://www.radboudumc.nl/lopende-onderzoeken/tempo
3 Afbouwpoli: www.afbouwpoli.nl

Lees meer over:


Voor u geselecteerde artikelen

Casus: jonge patiënt met heftige oorpijn

De 9-jarige patiënt voor u heeft de hele nacht heftige oorpijn gehad rechts. Zijn gehoor is beiderzijds goed en hij heeft geen koorts. Hij is een weinig snotterig. Wat is uw diagnose?

In Search of Stories brengt levens­verhalen tot leven

Het onderzoeksproject ‘In Search of Stories’, geleid door oncoloog Hanneke van Laarhoven, brengt verhalen van ongeneeslijk zieke patiënten tot leven. “De analyse van deze verhalen biedt inzichten die met traditionele methoden vaak over het hoofd worden gezien.”

‘Het preferentiebeleid gaat binnen nu en vier jaar op de schop’

Het preferentiebeleid is volledig doorgeslagen en moet hoognodig op de schop, vindt Aad de Groot, directeur van Zorgverzekeraar DSW. “Het is lastig te berekenen, maar we vermoeden wel dat door de lage prijzen juist andere kosten kunnen toenemen.”

‘Dokters voelen zelf de paradox van samen beslissen in de spreek­kamer’

Samen beslissen kan patiënten tijdelijk veel stress en onzekerheid bezorgen, blijkt uit onderzoek van Inge Henselmans. “Wij staan helemaal achter de beweging van samen beslissen, maar vonden dat er ook oog moest zijn voor de negatieve aspecten ervan.”

‘Het ziekenhuis kan ook zonder lachgas’

Nicolaas Sperna Weiland geeft inzicht in de duurzaamheid van lachgas. “Ik denk persoonlijk dat er ook andere pijnstilling voorhanden is om kortdurend comfort te geven. Vaak met betere pijnstillende effecten en minder nadelige milieueffecten.”

Stop met jezelf onder­mijnen: vijf stappen tegen het imposter syndroom

Bang om door de mand te vallen, prestatiegericht, conflictvermijdend? Veel jonge artsen hebben last van het imposter syndroom. Moniek de Boer geeft praktische tips. “Het ontwikkelen van een gezonde werk-privé balans en het accepteren van kwetsbaarheid is cruciaal.”

Casus: patiënt met huidkleurige papel op de rug

Een 54-jarige vrouw meldt zich bij de huisarts met een huidkleurige papel op de rug. Mevrouw heeft in haar voorgeschiedenis een basaalcelcarcinoom (BCC) gehad van het gelaat. In haar familie komt geen huidkanker voor. Wat is uw diagnose?

Waarom moet ik als arts aandacht hebben voor lhbtiq+?

Zichtbaarheid en veiligheid zijn belangrijk bij het omgaan met lhbtiq+-ers in de zorg, pleit longarts Karin Pool. Ze geeft praktische tips voor zorgverleners en zorginstellingen. “Met kleine aanpassingen, bijvoorbeeld in taalgebruik, maak je al een groot verschil.”

De overgang: hormoon­therapie helpt, maar is geen wonder­middel

Gynaecoloog Dorenda van Dijken promoot hormoontherapie bij overgangsklachten, maar noemt het geen wondermiddel voor de gezondheid op langere termijn. “We kunnen als artsen zeggen dat je de overgang moet omarmen, maar ik vind dat elke vrouw dat zelf bepaalt.”

Casus: man met opgezette en verkleurde gewrichten en zwelling linkeroor

Een 52-jarige man klaagt over pijnlijke en stijve handen. De gewrichten van beide handen en vingers zijn opgezet en blauw-paars verkleurd. Verder heeft hij klachten van moeheid en malaise. Hij heeft geen koorts. Wat is uw diagnose?