AI is beter dan tweede radioloog in beoordeling van mammogram bij borstkanker­screening

Radiologen proberen al sinds de jaren ’50 om mammogrammen te beoordelen met computers. De kwaliteit van die beoordelingen was lange tijd onvoldoende, maar met de komst van AI is daar verandering in gekomen. Recent onderzoek onder leiding van borstradioloog Ritse Mann, Radboudumc, laat zien dat het vervangen van de tweede radioloog door AI de borstkankerscreening in Nederland kan verbeteren. “Met AI detecteren we tot 30% meer klinisch relevante borsttumoren.”

Om de impact van AI-toepassingen op kankerscreening goed te kunnen onderzoeken, zijn uitgebreide datasets nodig met langdurige follow-up. “In onderzoeken naar AI-detectie van kanker worden gevallen van kanker vaak alleen in beschouwing genomen als de radioloog deze gevonden heeft. Er is sprake van radiologen-bias”, legt Ritse Mann uit. “Terwijl een patiënt die door AI wordt ‘geflagged’ vanwege kanker in een heel vroeg stadium, pas jaren later alsnog met borstkanker gediagnosticeerd kan worden.”

Nieuw onderzoek

Mann en collega’s onderzochten in een retrospectieve studie welk effect het vervangen van de tweede radioloog door AI heeft op de detectie van borstkanker. Mammogrammen werden beoordeeld door twee radiologen en AI. “Doordat we beschikking hadden over een dataset met voldoende follow-up (>40.000 mammogrammen, 4 jaar follow-up), konden we beoordelen welke gevallen van borstkanker AI wel oppikt, en de radioloog niet. Vervolgens hebben we onderzocht hoe de eigenschappen van tumoren die alleen door AI werden gedetecteerd zich verhouden tot de eigenschappen van tumoren die werden gevonden door zowel de radioloog als AI.”

Klinisch relevant

AI als tweede radioloog bleek meer tumoren te detecteren, die ook klinisch relevant lijken. In het onderzoek werden verschillende implementatiestrategieën onderzocht, waaronder het vervangen van de tweede radioloog door AI, maar ook beoordeling door AI alleen. Mann: “Afhankelijk van de implementatiestrategie van AI – welke rol AI krijgt binnen het screeningsproces – worden tot 30% meer tumoren gevonden. In onze studie zagen we dat de tumoren die retrospectief alleen door AI gevonden werden, groter waren op het moment van detectie door de radioloog dan de gemiddelde tumor die door een radioloog gevonden wordt in de screening. Daarnaast zijn deze tumoren vaker lymfeklierpositief, wat een slecht prognostisch teken is. Oftewel: het is klinisch relevant om die tumoren eerder te vinden.”

Voordelen van AI

Het vervangen van de tweede radioloog door AI heeft voordelen voor zowel patiënten als radiologen. “Als we tumoren eerder vinden, kunnen we sneller met de behandeling beginnen”, vertelt Mann. “En de werklast van radiologen wordt in principe met 50% vermindert.” En het aantal fout-positieve uitslagen door AI lijkt mee te vallen. AI als tweede lezer leidde tot een sensitiviteit van 60,2% en een specificiteit van 95,8%, vergeleken met respectievelijk 51,7% en 97,7% bij twee menselijke lezers. Mann: “We zien echt meer kankerdetectie, tegenover minder werk. En dat maakt de borstkankerscreening ook nog eens goedkoper.”

“Met AI is het wellicht wel haalbaar om meer beelden te analyseren”

Meer beelden

Het verlagen van de werklast van radiologen zou in de toekomst ook kunnen betekenen dat er ruimte ontstaat voor andere, betere screeningsmethoden. “Op dit moment worden in het bevolkingsonderzoek vier mammogrammen beoordeeld. Maar met de bestaande apparatuur is het ook mogelijk om tomosynthese te doen, waarbij 60 foto’s gemaakt worden om een 3D-beeld van de borst te genereren. Dat is sensitiever, maar het handmatig beoordelen van al deze foto’s kost veel meer tijd. Met AI is het wellicht wel haalbaar om meer beelden te analyseren, wat de kwaliteit van de screening ten goede zou komen.”

Bevolkingsonderzoek

Toch verwacht Mann niet dat AI op de korte termijn onderdeel zal worden van het bevolkingsonderzoek naar borstkanker. Dat heeft met name te maken met hoe de borstkankerscreening in Nederland is georganiseerd. “Het bevolkingsonderzoek wordt hier centraal georganiseerd door de landelijke overheid. Daardoor is het niet eenvoudig om iets te veranderen. Eerst moet het RIVM een plan opstellen voor het integreren van een nieuwe werkwijze. Bijvoorbeeld het (gedeeltelijk) vervangen van de tweede radioloog door AI. Vervolgens moet dat plan naar de minister, die het voorlegt aan de Gezondheidsraad.”

“Het zal nog een paar jaar duren voordat AI deel uitmaakt van borstkankerscreening”

Implementatie

“De Gezondheidsraad beoordeelt of er een nieuwe vergunning nodig is voor de nieuwe manier van screenen. En of er voldoende bewijs is om die nieuwe vergunning af te geven. Als die vergunning er komt, rapporteert de Gezondheidsraad dat aan de minister, die vervolgens opdracht moet geven aan het RIVM om een implementatieronde uit te voeren. En daarvoor moet wettelijk gezien een Europese aanbesteding worden uitgezet. Daar gaat rustig één of twee jaar overheen. Vervolgens moet de ICT-infrastructuur binnen het bevolkingsonderzoek geoptimaliseerd worden, en moet de verschuiving van financiële middelen van radiologen naar AI geregeld worden. Al met al zal het nog zeker drie tot vier jaar duren voordat AI daadwerkelijk deel uitmaakt van de borstkankerscreening.”

Toekomst

De implementatie van AI in het bevolkingsonderzoek laat dus nog even op zich wachten. En volgens Mann is het maar de vraag of de screening in de toekomst gebaseerd moet blijven op mammografie. “Misschien kunnen we beter overstappen op echografie of MRI, omdat die technieken sensitiever zijn. Zeker in combinatie met goede AI-toepassingen zou dit de kwaliteit van de borstkankerscreening sterk kunnen verbeteren.”

Referentie: Van Winkel SL, et al. AI as an independent second reader in detection of clinically relevant breast cancers within a population-based screening programme in the Netherlands: a retrospective cohort study. Lancet Digit Health. 2025;7:100882.

Lees meer over: