Anti­psycho­ticum als veel­beloven­de behandeling van blaaskanker

De onderzoeksgroep van Gabri van der Pluijm, hoofd van het Urology Research Laboratorium van het LUMC, bestudeert de effectiviteit van het antipsychoticum penfluridol voor de behandeling van blaaskanker. Mochten de uitkomsten positief zijn, dan kan het medicijn, dat vrij is van patent, worden ingezet als effectief en goedkoop anti-kankermiddel tegen oppervlakkige blaaskanker. “Effectief én goedkoop, dat is onze motivatie voor dit onderzoek.”

“Mensen met schizofrenie krijgen minder vaak blaaskanker”, vertelt Van der Pluijm. “We weten uit eerder onderzoek dat dit samenhangt met het gebruik van penfluridol, een anti-psychotisch geneesmiddel dat sinds de jaren 70 wordt voorgeschreven bij acute psychoses en chronische schizofrenie.”

Blaasspoelingen

Het onderzoek van Van der Pluijm richt zich op het ontwikkelen van een betere en goedkopere behandeling van oppervlakkige blaaskanker door blaasspoelingen met penfluridol. “Onderzoek in ons laboratorium toonde eerder al aan dat penfluridol blaaskankercellen efficiënt kan doden en dat het veilig en werkzaam is als blaasspoeling in een diermodel. We zetten nu de stap naar klinisch onderzoek.”

Levenslange controles

In Nederland zijn ongeveer 41.000 blaaskanker patiënten. 70 procent van hen heeft de niet-spierinvasieve oppervlakkige vorm, met een goede kans op overleving (5-jaars overleving van 90 procent). Omdat de tumor na behandeling bij 75 procent van de mensen terugkomt, worden patiënten met niet-spierinvasieve blaaskanker vaak geconfronteerd met levenslange controles en heropnames.

De duurste kanker

Van der Pluijm: “Dat maakt het lichamelijk en geestelijk erg zwaar voor hen. Bovendien is deze vorm van kanker door alle heropnames en re-operaties een van de duurste kankers om te behandelen. Op dit moment bestaat de zorg voor niet-invasieve blaaskanker uit chemo- en/of immunotherapie. Maar blaastumoren reageren niet altijd goed op de huidige behandelingen, en sommige patiënten kunnen ze simpelweg niet verdragen.”

“Doordat het geneesmiddel al jaren op de markt is, zijn de bijwerkingen goed bekend”

Veilig en goed verdraagbaar

Penfluridol is nooit eerder gebruikt bij de behandeling van blaaskanker. “In onze studie willen we daarom eerst onderzoeken of we het veilig en goed verdraagbaar als blaasspoeling kunnen aanbieden. Het voordeel van een blaasspoeling is dat de behandeling lokaal in de blaas kan worden toegediend. Andere weefsels worden er niet aan blootgesteld.” Een ander voordeel is dat penfluridol een goedkoop geneesmiddel is, waarvan het patent al langer geleden is verlopen. Van der Pluijm: “Doordat het geneesmiddel al jaren op de markt is, zijn de bijwerkingen bovendien goed bekend.”

Optimale dosering

Het vierjarige onderzoek is opgebouwd uit een fase I- en een fase 2-studie. “In de fase I-studie naar de veiligheid van penfluridol starten we na chirurgische verwijdering van de tumor met blaasspoelingen met de laagste dosering penfluridol in plaats van het standaardbehandelingsprotocol (chemotherapeuticum). Twaalf patiënten worden wekelijks uitgebreid onderzocht op mogelijke bijwerkingen. Als de dosis veilig wordt bevonden, verhogen we deze maximaal nog twee keer. Totdat we de optimale dosering hebben bereikt.”

“Kan penfluridol de terugkeer van oppervlakkige blaaskanker afremmen en bestaande tumoren doden?”

Markerlaesie

In de fase 2-studie naar effectiviteit worden 43 blaaskankerpatiënten behandeld met de in fase 1 geselecteerde dosis penfluridol. “Bij blaaskanker worden vaak meerdere tumoren in de blaas gevonden. Een van de blaastumoren zullen we bewust niet verwijderen, de zogenaamde markerlaesie. Hierdoor kunnen we vaststellen of penfluridol de terugkeer van oppervlakkige blaaskanker afremt én of het ook bestaande tumoren (markerlaesie) kan doden.”

Registreren

Mocht blijken dat penfluridol als blaasspoeling goed verdragen wordt en veilig is, dan start het LUMC samen met Amsterdam UMC een fase 2-vervolgonderzoek naar de effectiviteit bij een grotere groep patiënten. “Dat is nodig om penfluridol in een later stadium, bij bewezen effectiviteit, te registreren als nieuw anti-kankermiddel bij de behandeling van oppervlakkige blaaskanker.”

“We willen effectief en goedkoop geneesmiddelen aanbieden aan patiënten”

Academic Pharma

Omdat het geneesmiddel goedkoop en patentvrij is, voert het LUMC binnen het onderzoeksthema Academic Pharma de productie van penfluridol in eerste instantie zelf uit. “De crux van Academic Pharma is dat academische centra zelf geneesmiddelen ontwikkelen, bijvoorbeeld van bestaande geneesmiddelen waar het patent vanaf is. Op die manier kunnen we effectief en goedkoop geneesmiddelen aanbieden aan patiënten. Effectief én goedkoop, dat is onze motivatie voor dit onderzoek.”

Lees meer over: