Apotheker, claim je rol in palliatieve zorgverlening

Suzan Woltermann, apotheker in Tilburg, is met hart en ziel betrokken bij haar patiënten en heeft een bijzondere interesse voor palliatieve zorg. Ze neemt bijvoorbeeld deel aan een palliatief zorgnetwerk. Apothekers moeten vechten om een rol in de palliatieve zorg te krijgen, meent ze. “Voor oncologen, verpleegkundigen en andere leden van palliatieve teams is de rol van apotheker vaak buiten beeld. Maar apothekers kunnen zo veel betekenen voor palliatieve patiënten!”

Suzan Woltermann heeft een zwak voor kwetsbare patiënten, zoals palliatieve patiënten. “Dit komt, denk ik, doordat ik ben opgegroeid met een oudere broer die meervoudig gehandicapt geboren is. Zodoende ben ik meer een zorgapotheker geworden dan een logistiek apotheker.” Sinds mei dit jaar werkt Woltermann in Apotheek Horus in Tilburg, die een cluster vormt met drie andere Tilburgse apotheken. Daarvoor werkte ze in een apotheek in Breda, van waaruit ze betrokken was bij palliatieve zorg in een hospice. Ook volgde ze de aanvullende Farmabuddy-opleiding voor palliatieve zorg bij SIR Stevenshof in Leiden.

Medicatiespecialisten

Ruim twee jaar is Woltermann namens de apothekers lid van het Palliatief Netwerk West-Brabant Oost. Binnen dit netwerk heeft ze de rol van apothekers weten uit te leggen, waardoor tussentijdse medicatiechecks onderdeel zijn geworden van het Transmuraal Palliatief Zorgpad in de regio. “Apothekers kunnen veel betekenen in de palliatieve zorg: het adviseren van artsen bij voorschrijven van medicatie en het begeleiden van patiënten. Zorgverleners weten dit vaak niet. Een oncoloog die ik onlangs sprak op een feestje had niet bedacht dat een ziekenhuisapotheker te raadplegen is bij palliatieve medicatie. Dat geloof je toch niet? Ik loop er steeds tegen aan dat andere zorgverleners niet beseffen wat een apotheker allemaal kan betekenen, ook op het gebied van palliatieve medicatie. We zijn dé medicatiespecialisten in Nederland en kunnen veel ondersteuning bieden, als we maar weten dát een patiënt palliatief is.”

Snel schakelen

Woltermann noemt een aantal voorbeelden. “Behalve een luisterend oor bieden, kunnen apothekers ook praktisch veel doen. Laat patiënten die palliatieve medicatie komen ophalen – of hun naasten – niet wachten in de rij in de apotheek, maar laat hen zich melden bij een afzonderlijk afgesproken punt, zodat ze direct geholpen worden. Denk ook aan praktische adviezen bij inname van medicatie. Bijvoorbeeld bij het gebruik van anti-emetica bij oncologische patiënten die niets meer binnenhouden, maar te bescheiden zijn om de arts hierover lastig te vallen.

Denk ook aan advies over de juiste laxantia. Een patiënt met klachten over winderigheid heb ik weleens zonder tussenkomst van de arts overgezet van lactulose naar macrogol met elektrolyten. Zo kon ik de patiënt snel helpen. Als apotheker moet je dan kordaat optreden. Door goed op de patiënt afgestemde geneesmiddelinformatie te geven, vergroten we hun zelfredzaamheid en verminderen we acute zorgvragen.”

“Ik moet zelf uit de recepten afleiden dat een patiënt in de palliatieve fase verkeert”

Waardering van patiënten

Voor apothekers die palliatieve zorg willen oppakken, heeft Woltermann een belangrijke tip: “Leg contact met de patiënt zélf. Zorgverleners informeren mij vaak nog niet actief als een patiënt in de palliatieve fase verkeert. Dat moet ik zelf afleiden uit de recepten die binnenkomen, zoals voorschriften van de afdeling oncologie met pijnstillende medicatie en anti-emetica. De patiënten vraag ik vervolgens of ik mag weten wat er met hen aan de hand is om hen zo beter te kunnen begeleiden. Ik vraag hun hoe het gaat met de medicatie en geef aan dat ik beschikbaar ben voor vragen. Patiënten waarderen dat erg. Een alleenstaande vrouw in de palliatieve fase belde ik bijvoorbeeld elke twee weken even om te vragen hoe het ging. Dan checkten we samen haar voorraad en bespraken eventuele klachten die waren ontstaan. Dat vond ze heel fijn.”

“Palliatieve patiënten zijn niet nieuw, ze staan nu al regelmatig aan de balie”

Klein beginnen

Er zijn heel veel apothekers die echt zorg willen leveren en niet alleen ‘doosjes willen schuiven’, stelt Woltermann. “Helaas staat het vergoedingsstelsel dit nog in de weg. Apothekers worden betaald voor het afleveren van medicatie, niet voor het verlenen van bijvoorbeeld advies in de palliatieve zorg. Toch is het belangrijk dat apothekers hun rol als zorgverlener oppakken en de erkenning daarvoor krijgen. Jaarlijks zijn er zo’n 160 duizend sterfgevallen. Twee derde van deze patiënten heeft behoefte aan palliatieve zorg. Dat komt neer op jaarlijks ongeveer 50 patiënten per apotheek die je zou kunnen helpen.

Dat zijn geen nieuwe patiënten, maar patiënten die nu al regelmatig aan de balie staan. Vaak denken ze dat hun apotheker wel zal weten dat ze in de palliatieve fase zitten, maar dat is dus niet vanzelfsprekend zo. Belangrijk is om deze patiënten te herkennen en rond hen de samenwerking te zoeken met andere palliatieve zorgverleners in de eerste en tweede lijn. Door klein te beginnen, met enkele patiënten, kun je als apotheker je meerwaarde ontdekken en zullen andere zorgverleners je rol als apotheker bij palliatieve zorg erkennen.”

Lees meer over: