‘Artsen denken al snel dat een vrouw zich aanstelt’

Vrouwen zijn gevoeliger voor pijn dan mannen, maar artsen nemen hun pijn minder serieus. Dat is onacceptabel, vindt Monique Steegers, hoogleraar Pijngeneeskunde en Palliatieve geneeskunde bij Amsterdam UMC. Met haar boek De Pijnparadox wil ze het maatschappelijk debat hierover op scherp zetten.

Vrouwen met pijn worden veelal niet serieus genomen door de arts. “Sommige vrouwen worden zelfs twee tot drie keer weggestuurd op de Spoedeisende Hulp, terwijl ze een gesteeldraaid ovarium hebben. Dat is een ernstige medische situatie die tot onherstelbare schade van de eierstokken kan leiden. De gedachte is: ‘neem maar een paracetamol’ of ‘het zal wel de menstruatie zijn’.” En nee, het afwimpelen van vrouwen met pijn is geen uitzondering, het gebeurt vaak, constateert Steegers. “Vrijwel iedere vrouw krijgt ermee te maken.”

Afvinkgedrag

Met alle gevolgen van dien. Zo wachten vrouwen gemiddeld langer op een diagnose dan mannen. “Niet alleen doordat ze worden afgewimpeld. Artsen zijn ook opgeleid in ‘mannensymptomen’ en luisteren met een soort afvinkgedrag. Ze denken: ‘Als dát symptoom er is, dan kan ik dát doen.’ Dat past bij hoe mannen praten over hun klachten. Mannen presenteren hun klachten anders dan vrouwen. Ze benoemen hun klachten puntsgewijs. Zo van: ‘Ik heb dit en dat.’ Terwijl een vrouw haar klachten meer in een context plaatst. Ze benoemt daarbij ook andere klachten, zoals vermoeidheid, slaapproblemen of angst. Artsen denken dan al snel dat een vrouw zich aanstelt of dat het tussen de oren zit. Vrouwen krijgen eerder angstdempers dan pijnstillers voorgeschreven.”

Trage diagnostiek

De vertraagde diagnostiek bij vrouwen blijkt ook uit wetenschappelijk onderzoek. Steegers haalt onderzoek naar pijn aan dat is uitgevoerd in huisartsenpraktijken. “Daaruit blijkt dat mannen, met dezelfde symptomen als vrouwen, eerder voor aanvullend onderzoek worden doorverwezen dan vrouwen. Vermoedelijk omdat zij hun klachten anders, voor de arts beter invoelbaar presenteren. Ander onderzoek laat zien dat het bij vrouwen die met een hartinfarct op de SEH komen langer duurt dan bij mannen (48 vs. 37 minuten) voordat de diagnose ‘hartinfarct’ wordt gesteld.”

Pijn catastroferen

Niet serieus genomen worden en langer moeten wachten op een diagnose leiden er beide toe dat de pijn alleen maar erger wordt. “We meten dat ook in de pijngeneeskunde. We noemen dat ‘pijn catastroferen’. Mensen met pijn leggen hun pijn als het ware onder een vergrootglas. Ze maken het groter dan het al is, overdrijven het, mede om geloofd te worden. Daarmee wordt de pijn nóg erger. Sommige psychologische behandelingen hebben als doel deze neiging tot catastroferen te verminderen. Als de behandeling slaagt, en dat komt gelukkig voor, dan wordt ook de pijn minder.”

“Als jouw pijn wordt genegeerd, word je vanzelf geleerd deze voor jezelf te houden”

Vicieuze cirkel

Deze vicieuze cirkel van niet gehoord worden en verergering van de pijn wordt extra versterkt doordat vrouwen sowieso vaker dan mannen de neiging hebben te denken dat pijn er ‘nu eenmaal bij hoort’. “Dat is ook begrijpelijk. Als jouw pijn wordt genegeerd, word je vanzelf geleerd deze voor jezelf te houden.” Steegers sprak vorige week nog een vrouw die negen jaar lang had rondgelopen met endometriose. “Uitermate pijnlijk, vooral tijdens de menstruatie. Haar was telkens verteld: ‘joh, het is menstruatiepijn’. Op een gegeven moment ga je dat ook zelf geloven. Vrouwen accepteren pijn daardoor vaker dan mannen.”

Biologische verschillen

Geen misverstand, vrouwen zíjn ook gevoeliger voor pijn, benadrukt Steegers. “Psychologische of sociale factoren kunnen daarbij een rol spelen. Daarnaast weten we steeds meer over de biologische en hormonale verschillen tussen mannen en vrouwen. Zo weten we dat door zenuwschade pijn kan ontstaan. Vervolgens wordt het afweersysteem geactiveerd om deze schade in te tomen. Dat mechanisme verloopt bij mannen anders dan bij vrouwen. Dat leidt mede tot een andere pijnbeleving bij beide geslachten.”

Onderzoek naar zulke biologische verschillen is pas van recente datum, stelt Steegers. “Dat komt doordat wetenschappelijk onderzoek vrijwel altijd bij mannen plaatsvond. Zelfs in proefdieronderzoek werden tot tien jaar geleden voornamelijk mannetjes gebruikt. Hoe kun je dan de biologie van het vrouwenlichaam bestuderen?”

“We móeten dit veranderen, ook vanwege alle maatschappelijke kosten”

Maatschappelijke kosten

De helft van de Nederlandse bevolking – lees: vrouwen – wordt niet serieus genomen met hun pijn. Steegers klinkt verontwaardigd als ze het zegt. Vanuit die verontwaardiging schreef ze haar boek De Pijnparadox. “Ik heb het boek geschreven om dit onderwerp op de maatschappelijke agenda te krijgen. We móeten dit veranderen. Vanwege al het persoonlijke leed, maar ook vanwege alle maatschappelijke kosten. Denk aan al het arbeidsverzuim door chronische pijn.”

Pijn Alliantie

Als voorzitter van de Pijn Alliantie (PAiN), een alliantie van zestien beroepsverenigingen die zich met pijn en de bestrijding daarvan bezighouden, tracht Steegers ook het publieke debat over chronische pijn te bevorderen. “Chronische pijn is een van de grootste en meest onderschatte gezondheidsproblemen. Wij pleiten daarom voor een Nationaal Programma Pijn. Dat moet bijdragen aan een betere kwaliteit van leven van mensen met pijn.”

Deze week biedt Steegers haar boek aan bij het ministerie van VWS. “Sophie Hermans, een vrouw, is daar nu minister. Dat stemt me hoopvol. Ik hoop dat ze mijn boek gaat lezen. En er vervolgens iets mee gaat doen.”

Lees meer over: