‘Behandel mannen en vrouwen gelijk door ze ongelijk te behandelen’

Klaagt een vrouw over benauwdheid, over extreme moeheid? Dan gaat bij veel huisartsen geen alarmbel af dat ze mogelijk ernstige hartklachten heeft, stelt Doreth Teunissen, huisarts, kaderhuisarts urogynaecologie en onderzoeker bij de afdeling eerstelijnsgeneeskunde aan de Radboud Universiteit. “Dokters –én patiënten – hebben geleerd dat pijn op de borst, met uitstraling naar kaak en linkerarm, typische klachten zijn van een hartinfarct.” Máár: dat zijn de klachten van mannen bij deze aandoening.

“Vrouwen hebben vaak een geheel ander klachtenpatroon bij hart- en vaatziekten”, zegt Teunissen. “De pathofysiologie is bij hen vaak ook anders dan bij mannen. Bij vrouwen worden de kleinere vaatjes van het hart op de langere duur steeds minder goed toegankelijk, en gevoeliger voor spasme, terwijl het bij mannen veelal gaat om een acute afsluiting van de grotere vaten. Die verschillen zorgen voor een ander klachtenpatroon.”

Sekse en gender

Het wordt steeds duidelijker dat mannen- en vrouwenlichamen niet alleen qua biologie en anatomie van elkaar verschillen, maar dat ze ook anders functioneren. “Wil je mannen en vrouwen gelijk behandelen, dan moet je vrouwen daarom anders behandelen dan mannen.” Dát is de crux van gendersensitieve geneeskunde, legt Teunissen uit. “Gendersensitief houdt in dat je rekening houdt met verschillen in sekse en gender tussen mannen en vrouwen. We weten bijvoorbeeld dat sommige aandoeningen vaker voorkomen bij mannen, andere meer bij vrouwen. Auto-immuunziekten zien we vaker bij vrouwen, fracturen eerder bij mannen.”

“Mannen zijn eerder geneigd hun klachten te negeren, wachten lang voordat ze de huisarts bezoeken”

Anders communiceren

De verschillen hebben ook te maken met gender, dus over hoe iemand als man of vrouw is opgevoed. “Vrouwen gaan bijvoorbeeld anders om met pijn en klachten dan mannen. Ze zijn sneller bezorgd, gaan eerder naar de huisarts met klachten. Mannen zijn eerder geneigd hun klachten te negeren, wachten lang voordat ze de huisarts bezoeken. Vrouwen communiceren vaak ook anders dan mannen. Vrouwen zijn geneigd meteen de gehele context bij de klachten te vertellen, terwijl mannen alleen met feiten komen.”

Optimale begeleiding

Deze verschillen gelden alleen op groepsniveau en hebben dus niet per se betrekking op individuele mannen of vrouwen. Toch is het belangrijk dat artsen zich meer bewust worden van de verschillen in sekse en gender, benadrukt Teunissen. “Dit maakt veel uit voor je consultvoering. Van anamnese tot behandeling, in alle fasen van het behandeltraject kun je deze verschillen tegenkomen. Als je dat weet, kun je er rekening mee houden. Dat helpt bij een optimale begeleiding van de patiënt bij zijn of haar klachten.”

“Er zijn cardiologen die niet geloven in zoiets als een vrouwenhart, ondanks alle evidence”

Vicieuze cirkel

Die bewustwording kán nog beter, vervolgt Teunissen. “Ik kom nog steeds artsen tegen, huisartsen, maar ook medisch specialisten, die niet overtuigd zijn van verschillen tussen mannen en vrouwen. Er zijn cardiologen die niet geloven in zoiets als een vrouwenhart, ondanks alle evidence. Zo ontstaat een vicieuze cirkel. Want als je niet gelooft dat die verschillen er zijn, zie je ze ook niet en lever je minder goede zorg.”

Leerboek

Om meer bewustwording te creëren bij huisartsen over verschillen in sekse en gender tussen mannen en vrouwen, verscheen eind 2021 het leerboek Gendersensitieve huisartsgeneeskunde. Het staat onder redactie van Teunissen en Toine Lagro-Janssen, emeritus-hoogleraar vrouwenstudies medische wetenschappen aan de Radboud Universiteit. Veertig auteurs schreven mee.

Osteoporose

“Het is een handboek voor de klinische praktijk. Aan de hand van veel voorkomende klachten in de huisartsenpraktijk laten we zien dat er verschillen zijn tussen mannen en vrouwen. Dat kunnen verschillen zijn in prevalentie van aandoeningen, klachtenpresentatie, maar ook in mogelijke oorzaken. Osteoporose komt bij vrouwen vaker voor dan bij mannen. Bij vrouwen is de oorzaak vooral het ouder worden, bij mannen is het veeleer een symptoom van een onderliggende aandoening. Als je dat weet, kun je als huisarts verder onderzoek doen.”

“Je hoeft als huisarts niet alle feiten te kennen, die kun je opzoeken, maar weet dat er verschillen zijn”

Eerste stap

De eerste en belangrijkste stap is bewustwording dat er verschillen zijn tussen mannen en vrouwen, benadrukt Teunissen. “Je hoeft als huisarts niet alle feiten te kennen, die kun je opzoeken, maar weet dat er verschillen zijn. Pas als je dat weet, kun je er rekening mee houden.”

Lees meer over: