DOQ

Beter bijwerkingen voorspellen bij de behandeling van ouderen met kanker

Welke 70-plussers met kanker krijgen wel ernstige bijwerkingen door chemotherapie en welke niet? Het Comprehensive Geriatric Assessment (CGA) kan dit niet voorspellen, maar helpt oudere patiënten wél om voorafgaand aan de chemo in een zo goed mogelijke conditie te komen. Dit blijkt uit recent onderzoek van internist-oncoloog Kathelijn Versteeg. 

Ruim zeventig procent van de patiënten met kanker ouder dan zeventig jaar wenst chemotherapie, maar meer dan de helft van hen krijgt er ernstige bijwerkingen van. Die kunnen zo ernstig zijn dat medisch ingrijpen in het ziekenhuis noodzakelijk is. Dat wil je voorkomen, maar het is lastig om te voorspellen welke ouderen bijwerkingen krijgen van de behandeling, stelt Kathelijn Versteeg, internist-oncoloog en internist-ouderengeneeskunde in AmsterdamUMC, locatie VUmc. Dat maakt de besluitvorming over de behandeling met chemotherapie bij ouderen met kanker complex. Het is één van de conclusies in haar proefschrift Predicting treatment toxicity in older patients with cancer, waar Versteeg afgelopen voorjaar op promoveerde.

Internist-oncoloog Kathelijn Versteeg
(Foto: Fiona Yauw)

Hypothese

In haar proefschrift onderzocht Versteeg of er betrouwbare modellen zijn waarmee je beter kunt voorspellen welke ouderen met kanker ernstige bijwerkingen krijgen van de behandeling. Zo keek ze naar de twee orgaansystemen beenmerg en spier. “Onze hypothese was dat bij oudere patiënten met verminderde spierkracht of beenmergafwijkingen, de behandeling gepaard zou gaan met verhoudingsgewijs meer ernstige bijwerkingen. Dat bleek niet het geval.”

“Ouderen die op meerdere domeinen kwetsbaar scoren op het CGA, lopen een groter risico op overlijden”

Timmermansoog

Versteeg keek ook naar de voorspellende waarde van het Comprehensive Geriatric Assessment (CGA), een assessment bestaande uit vragenlijsten dat vooral in de ouderengeneeskunde wordt toegepast om de algehele conditie van een patiënt in kaart te brengen. “Je kijkt dan niet alleen naar het lichamelijk functioneren, maar ook naar cognitieve aspecten zoals stemming en geheugen, voeding, sociaal functioneren en steunsysteem.”

Het CGA is een model dat in de ouderengeneeskunde goed werkt, legt Versteeg uit. “Het is ook geassocieerd met slechtere uitkomsten na behandeling. Bij ouderen die op meerdere domeinen kwetsbaar scoren op het CGA, bijvoorbeeld omdat ze én ondervoed zijn én niet mobiel én geheugenklachten hebben, zien we bijvoorbeeld slechtere uitkomsten bij operaties. Ze lopen ook een groter risico op overlijden.”

“Het is lastig om de combinatie van factoren die hiervoor verantwoordelijk is, uit elkaar te rafelen”

Niet gevoelig genoeg

Versteeg zette het CGA in bij oudere patiënten met kanker die voor behandeling naar het VUmc waren verwezen. Ze constateerde dat het assessment bij hen niet het optreden van ernstige bijwerkingen voorspelt. “Datzelfde geldt voor het klinisch oordeel van de behandelend oncoloog. Ook diens timmermansoog blijkt dat niet te kunnen voorspellen. Zelfs de combinatie van CGA en het klinisch oog van de behandelaar is niet gevoelig genoeg om te kunnen voorspellen welke ouderen ernstige bijwerkingen zullen krijgen van de chemotherapie.”

Versteeg denkt dat dit komt doordat vermoedelijk een combinatie van factoren hiervoor verantwoordelijk is. “Denk aan verminderde spierkracht, kwetsbaarheid in het dagelijks functioneren en bepaalde genetische afwijkingen waardoor je de chemotherapie minder goed kunt klaren. En het is lastig om al deze verschillende factoren uit elkaar te rafelen.”

Minder onderbehandeling

Het CGA kan daarom niet worden toegepast om behandelbeslissingen op te baseren, benadrukt Versteeg. “Maar je kunt het wél inzetten om een oudere patiënt voorafgaand aan de kankerbehandeling in zo goed mogelijke conditie te krijgen, bijvoorbeeld door optimale zorg en ondersteuning te bieden. Denk aan de inzet van fysiotherapie, een diëtist, of aan thuiszorg als het CGA uitwijst dat de thuissituatie van de patiënt kwetsbaar is. Je hoopt dan dat hij de behandeling beter kan doorstaan en er minder bijwerkingen van heeft.”

“Hopelijk leidt meer inzet van het assessment tot minder ernstige bijwerkingen én tot minder onderbehandeling bij ouderen met kanker”

Voorbereiding

De aanbeveling van Versteeg komt overeen met recente Amerikaanse studies die eveneens wijzen op het belang van het CGA bij een optimale voorbereiding van oudere patiënten op de kankerbehandeling. Versteeg pleit daarom voor meer inzet van het assessment bij de oncologische behandeling van ouderen. “Hopelijk leidt dat tot minder ernstige bijwerkingen én tot minder onderbehandeling bij ouderen met kanker. Want sommige ouderen behandelen we nu niet, uit angst dat zij worden geconfronteerd met ernstige bijwerkingen. We onthouden hen daarmee de behandeling waar ze recht op hebben.”

Lees meer over:


Voor u geselecteerde artikelen

De lessen van de langst­vliegende MMT-arts van Nederland

MMT-arts Nico Hoogerwerf vertelt over zijn ervaringen als medisch specialistische zorgverlener per helikopter. “Wij dóen vooral, we voeren handelingen uit. Wij voelen niet de machteloosheid die politiemensen wel kunnen voelen.”

Casus: patiënt met zwelling in de mond

Een patiënte komt op het spreekuur met sinds 2 maanden een zwelling in de mond aan de linkerzijde. Het was destijds 1-2cm, welke spontaan ontlastte met dik taai slijm. Sindsdien komt het in wisselende grootte regelmatig terug. Wat is uw diagnose?

Verslaving onder zorgprofessionals: anonieme hulp is voorhanden

Verslaving is ook onder zorgprofessionals een reëel probleem. Marlies de Rond vertelt over het KNMG-programma ABS-zorgprofessionals, dat anonieme hulp en ondersteuning biedt aan zorgprofessionals die worstelen met problematisch middelengebruik en verslaving.

‘Zoveel artsen willen hun bezieling terug’

MDL-arts Marieke Gielen vindt het huidige zorgsysteem niet houdbaar voor medisch specialisten. “Ik heb mijn bezieling terug en wil nu een bruggenbouwer zijn tussen de reguliere zorg en het bredere zorgveld.”

Het Calamiteiten­­hospi­taal: in dertig minuten opera­tioneel na een ramp 

Mirjam de Jong vertelt hoe het Calamiteitenhospitaal in Utrecht bij een ramp razendsnel operationeel wordt gemaakt en hoe het een cruciale rol speelt in de nationale zorg. “Bij een grote groep slachtoffers moet je bedenken hoe je zoveel mogelijk levens kunt redden.”

Casus: man met toenemende pijn bovenbuik

Een man heeft sinds 2 weken toenemende pijn in de bovenbuik, ter plaatse van het maagkuiltje. De pijn is vooral aanwezig bij het eten en is brandend van karakter. Wat is uw diagnose?

‘Ik wil mensen helpen die het meest in nood zitten’

Werken in oorlogsgebieden geeft Zafer Altunbezel (Artsen zonder Grenzen) voldoening. Dagelijks ziet hij patiënten met oorlogstrauma, soldaten en burgers. “Als je wordt uitgestuurd naar een oorlogsgebied moet je oplossingen kunnen bedenken in zeer atypische situaties.”

‘Te veel welzijns­kwesties komen in het medisch domein’

Karine van ‘t Land is voorzitter van KAMG: een beroepsvereniging, maar ook een lobbyclub die de volksgezondheid wil verbeteren. “Wat Artsen Maatschappij + Gezondheid bindt is dat ze bezig zijn met drie dingen: met preventie, met volksgezondheid en met grote groepen.”

Aanpak onder­voeding moet multi­discipli­nair

Ongeveer een kwart van alle patiënten is bij opname ondervoed. Dit kan leiden tot minder snel herstel en langere opnameduur. De aanpak ervan is een zaak van het hele ziekenhuis, vertellen Emma Koster en Wesley Visser. “Ondervoeding is veel meer dan te weinig eten.”

Casus: jonge patiënt met heftige oorpijn

De 9-jarige patiënt voor u heeft de hele nacht heftige oorpijn gehad rechts. Zijn gehoor is beiderzijds goed en hij heeft geen koorts. Hij is een weinig snotterig. Wat is uw diagnose?


0
Laat een reactie achterx