Beteugelen geneesmiddel­prijzen noodzakelijk voor betaalbare zorg

Strijden tegen excessieve winsten van de farmaceutische industrie en het betaalbaar houden van geneesmiddelgebruik in Nederland, dát is de missie van de Stichting Farma ter Verantwoording. Voorzitter Wilbert Bannenberg: “De prijs van geneesmiddelen moet maatschappelijk verantwoord zijn.”

Gedurende zijn werkzame leven kwam Bannenberg – opgeleid als arts – diverse keren in botsing met de farmaceutische industrie. “Tijdens mijn studie in de jaren ’70 van de vorige eeuw kwam ik in Ghana terecht. De slechte toegang tot geneesmiddelen daar raakte mij. Een vrouw overleed na een keizersnede omdat een essentieel antibioticum niet beschikbaar was. Uiteindelijk werkte ik jarenlang in Afrika om te strijden voor een goede toegang tot geneesmiddelen. Mijn eerste botsing was met Organon. Die verkocht in Afrika anabole steroïden om te gebruiken bij ondervoede kinderen. Maar ondervoede kinderen hebben eten nodig, geen anabole steroïden die eiwitten van hun hersenen naar hun spieren laten gaan om er mooier en doorvoeder uit te zien. Namens de stichting Werkgroep Medische Ontwikkelingssamenwerking diende ik een klacht in bij de toenmalige bond voor geneesmiddelfabrikanten, Nefarma. Op vijf van de zes punten werden we in het gelijk gesteld en Organon moest inbinden. Later onderhandelde ik in Zuid-Afrika als adviseur voor de regering van Nelson Mandela met de industrie over goedkopere hiv-medicatie en in Mongolië streed ik voor toegang tot goedkopere hepatitis C-medicatie.”

Leadiant

Na zijn pensionering in 2018 ging Bannenberg terug naar Nederland en richtte dat jaar – gedreven door de in zijn ogen soms excessieve winsten die geneesmiddelfabrikanten boeken – de Stichting Farma ter Verantwoording op. Deze stichting werkt op basis van vrijwilligers. Diverse deskundigen en een raad van advies zijn hierbij betrokken. “Excessieve winsten zijn volgens de Mededingingswet verboden. Maar wanneer is winst precies excessief? Daar is de wet niet duidelijk over. Een duidelijk geval was de extreem hoge prijs waarvoor Leadiant het geneesmiddel chenodeoxycholzuur (CDCA) op de markt bracht. Dit middel werd al jarenlang – off-label – voorgeschreven in ziekenhuizen voor patiënten met de zeldzame stofwisselingsziekte cerebrotendineuze xanthomatose (CTX), voor een bedrag van ruim 300 euro per jaar. Leadiant monopoliseerde dit geneesmiddel en bracht dit in 2017 op de markt voor 153.500 euro per jaar, een vijfhonderdmaal hogere prijs! We dienden een handhavingsverzoek in bij de Autoriteit Consument en Markt (ACM) die in 2021 Leadiant een boete van 19,5 miljoen euro oplegde voor misbruik van machtspositie.”

“Humira is een uitstekend middel, laat ik dat vooropstellen”

Humira

Daarna viel het oog van Bannenberg op de volgens hem excessieve winst die de farmaceut AbbVie maakte met Humira, adalimumab, een biological gebruikt bij onder meer reumatoïde artritis, psoriasis en de ziekte van Crohn. “Humira is een uitstekend middel, laat ik dat vooropstellen. Voor corona was dit het meest verkochte geneesmiddel ter wereld. In de periode dat er op dit middel patent zat – van 2004 tot 2018 – heeft dit in Nederland 2,1 miljard euro van het geneesmiddelbudget opgesnoept. Wereldwijd was de omzet tussen 2003 en 2024 zo’n 231 miljard dollar. De hoge prijs van Humira leidde in Amerika tot vragen in het Congress. AbbVie moest zich verantwoorden en er kwam naar voren dat de winstmarge van Humira 78% was. Waarom beschouw ik dat als excessief? We gingen wetenschappelijke literatuur en jurisprudentie napluizen van eerdere rechtszaken tegen farmaceuten. De EU-Mededingingsautoriteit rekende met een acceptabele winst van 23%. In de literatuur was de hoogste inschatting van gemiddelde winsten bij innovatieve farmaceutische producenten 29% van de omzet. Dit betekent dat de winst op Humira 49% hoger was dan wat autoriteiten of literatuur als verantwoord beschouwen. Dat komt overeen met een bedrag van 1 miljard euro excessieve winst voor de Nederlandse situatie. Dit bedrag heeft dus tijdens de genoemde periode andere zorg in ons land verdrongen. Zorg ter waarde van 1 miljard euro die – op basis van gezondheidseconomische berekeningen – 14.000 mensen één jaar langer had kunnen laten leven.”

Rechtszaak

Maatschappelijk gezien is dit niet te verkopen volgens Bannenberg. “Excessieve winsten zorgen dat er minder geld overblijft voor andere zorg, omdat het zorgbudget van de overheid gelimiteerd is. Daarmee onthoud je veel mensen van andere essentiële zorg en zijn er in feite mensenrechten in het geding. Daarom hebben we een rechtszaak tegen AbbVie aangespannen. De eerste inhoudelijke zitting was op 9 mei; 9 juli verwachten we een uitspraak van de rechtbank. We hopen dat de rechters uitspreken dat de winst van AbbVie excessief was, dat er daardoor verdringing van de zorg is opgetreden en dat hiermee mensenrechten – het recht op goede zorg – in het geding waren.”

“Geneesmiddelprijzen moeten beteugeld gaan worden, anders wordt de zorg onbetaalbaar”

Beteugeld

Bannenberg hoopt dat er op deze wijze jurisprudentie komt over de vraag wanneer winst op een geneesmiddel ‘excessief’ is. “De wet voorziet hier niet in, maar we hebben wel te maken met vele dure geneesmiddelen die in aantocht zijn en nu nog in de pijplijn zitten. Geneesmiddelprijzen moeten beteugeld gaan worden, anders wordt de zorg onbetaalbaar. We staan hierin niet alleen. Ook in andere landen trekken non-profitorganisaties ten strijde tegen excessieve winsten. Bijvoorbeeld in België, waar Farma 2 Justice de strijd aanbindt met excessief hoge prijzen van geneesmiddelen.”

Meer informatie? www.farmaterverantwoording.nl

Lees meer over: