Bewegingsgerichte zorg stimuleert zelfredzaamheid van patiënten

Bewegingsgerichte zorg kan helpen om geriatrische en neurologische patiënten korter in het ziekenhuis te laten liggen en sneller met ontslag naar huis te sturen. Dit blijkt uit onderzoek waarop verpleegkundige en onderzoeker Selma Kok in mei hoopt te promoveren. Verpleegkundige en onderzoeker Fabienne van der Meulen is bezig met onderzoek naar de kosteneffectiviteit van deze zorg. Samen vertellen ze over het belang van bewegingsgerichte zorg om het functioneren van patiënten naar een hoger plan te tillen.

Patiënten zijn na een ziekenhuisopname vaak minder zelfredzaam dan ervoor, vertelt Selma Kok, die als verpleegkundige werkzaam is in het Slingeland Ziekenhuis in Doetinchem. “Patiënten kunnen wel genezen zijn bij ontslag, maar intussen is hun fysieke functioneren achteruitgegaan, waardoor ze minder goed in staat zijn om algemene dagelijkse levensverrichtingen uit te voeren, zoals wassen, aankleden en zichzelf verplaatsen. In het ziekenhuis gaat hun functioneren achteruit doordat ze voornamelijk inactief zijn: patiënten liggen in bed of zitten in een stoel. Daardoor is de zorgvraag na opname vaak groter dan ervoor.”

Onderzoek

Bewegingsgerichte zorg, ook bekend als ‘function focused care in hospital’, is een interventie gericht op het voorkomen en verminderen van functieverlies bij ouderen tijdens een ziekenhuisopname. Kok toonde in haar onderzoek aan dat bewegingsgerichte zorg in het ziekenhuis helpt om de opnameduur te verkorten en het percentage naar huis ontslagen patiënten te verhogen. Tegelijkertijd werkte Van der Meulen, die als onderzoeker verbonden is aan het LUMC, de afgelopen twee jaar aan een project waarin ze bewegingsgerichte zorg implementeerde op afdelingen in het LUMC en het Erasmus MC. “Dat project is nu in de afrondende fase en we zijn de data aan het analyseren. We hebben inmiddels subsidie gekregen voor vervolgonderzoek vanuit ‘Function Focused Care Continues’, een initiatief dat wordt gefinancierd door ZonMw. Daarin wil ik gaan kijken naar de kosteneffectiviteit van de interventie rond bewegingsgerichte zorg waarvan Selma de effectiviteit heeft aangetoond in haar promotieonderzoek. Ik wil promoveren op onder meer de implementatie en de kosteneffectiviteit van deze interventie.”

Interventie

Kok legt uit hoe het implementeren van de interventie in zijn werk gaat. “De eerste stap is om de omgeving te scannen: staan verpleegkundigen ervoor open om patiënten in het ziekenhuis meer zelf te laten doen? Daarna, als tweede stap, is de educatie van verpleegkundigen, patiënten, familie en eventueel andere betrokken partijen in het ziekenhuis van belang. Ten derde is van belang om doelen te stellen. Die kunnen per patiënt verschillen. Wil een patiënt thuis weer zelf kunnen douchen? Wil een patiënt met de hond kunnen wandelen? Het vierde onderdeel van de interventie bestaat uit verpleegkundigen met kennis van bewegingsgerichte zorg die hun collega’s en patiënten blijvend coachen. Waar zit eventuele weerstand? Hoe kunnen we ze motiveren om bewegingsgerichte zorg in te zetten?”

“De gemiddelde opnameduur door bewegingsgerichte zorg was significant afgenomen”

Effectstudie

Kok voerde een multicentrische ‘stepped-wedge’ clusterstudie uit, waarin ze keek naar het effect van de interventie op het functioneren van kwetsbare ouderen en neurologische patiënten die acuut werden opgenomen in het ziekenhuis. De studie werd uitgevoerd op de geriatrie- en neurologieafdelingen van een academisch ziekenhuis en een perifeer ziekenhuis. De primaire uitkomstmaat was het functioneren van de patiënten, gemeten met de Barthel Index en de Elderly Mobility Scale. Secundaire uitkomstmaten waren onder andere de opnameduur en de motivatie. Data werden verzameld bij opname, op de dag van ontslag en drie en zes maanden na ontslag, onder meer met vragenlijsten.

Afname van de ligduur

In totaal deden 892 patiënten mee aan de studie. Van hen kregen 427 bewegingsgerichte zorg tijdens hun ziekenhuisverblijf en 465 kregen standaardzorg. De onderzoekers vonden na ontslag en tijdens de follow-up geen statistisch significante verschillen in het functioneren tussen de interventie- en controlegroep. Wel ontdekten ze dat de gemiddelde opnameduur door bewegingsgerichte zorg significant was afgenomen, met 3,3 dagen in het voordeel van de interventiegroep. Ook was in deze groep een hoger percentage patiënten ontslagen naar huis dan in de controlegroep (38 vs. 29%), waar patiënten vaker werden ontslagen naar een verpleeghuis.

Voldoende basis

Volgens Kok en Van der Meulen is er nu voldoende wetenschappelijke basis voor implementatie van bewegingsgerichte zorg in het ziekenhuis. Kok benadrukt het belang van procesevaluatie bij de implementatie, iets wat ze ook heeft onderzocht. Uit onder meer observaties en interviews met patiënten en verpleegkundigen bleek dat verpleegkundigen zich door coaching bewuster werden van het belang van persoonsgerichte, bewegingsgerichte zorg. Van der Meulen: “Ook kwamen belangrijke uitdagingen om bewegingsgerichte zorg te implementeren aan het licht, zoals tijdsdruk en onvoldoende verpleegkundig leiderschap. Verpleegkundigen moeten bijvoorbeeld in staat zijn patiënten te motiveren tot meer activiteit en het multidisciplinaire team erbij te betrekken. Personele krapte en werkdruk zijn hierbij een uitdaging.”

Verdere implementatie

Kok hoopt op 7 mei te promoveren op haar onderzoek naar bewegingsgerichte zorg. Vanaf september 2026 gaat Van der Meulen een twee jaar durend project doen waarin ze kijkt naar de kosteneffectiviteit van bewegingsgerichte zorg. “Dit onderdeel is in het onderzoek van Selma nog niet bekeken.” Verder willen Kok en Van der Meulen bijdragen aan kennisverspreiding over bewegingsgerichte zorg, in de hoop dat dit de verdere implementatie hiervan bevordert. Van der Meulen: “Zo hebben we een samenwerking met het Albeda College in Rotterdam, een mbo-instelling, over een scholingsplan waarin de principes van bewegingsgerichte zorg worden geïntegreerd in het onderwijs aan verpleegkundigen.”

Referentie: Kok S. Integrating function focused care in hospital: essential nursing care for maintaining and restoring functional status [proefschrift]. Utrecht: Universiteit Utrecht; 2026.

Lees meer over: