Carrièresabotage: ‘Het is niet eerlijk en het kan ook jou overkomen’

Sabotage van je carrière omdat leidinggevenden of collega’s het je niet gunnen. Jamiu Busari ervaarde het zelf en besloot het fenomeen te onderzoeken. “Veel mensen zien het gebeuren, maar weinigen durven hun mond open te doen. Dat mijn publicatie nu een dialoog op gang brengt, vind ik al heel waardevol.”

Kinderarts en hoofddocent Jamiu Busari voerde een online open-source enquête uit binnen de medische en academische wereld. Hiermee verkende hij in hoeverre carrièresabotage herkend wordt. Van de ruim honderd respondenten gaf ongeveer 74% aan dit zelf te hebben ervaren. 84% had het bij anderen zien gebeuren. “Dat vind ik behoorlijk hoog”, merkt Busari op. “Ik ontving ook veel reacties op de publicatie. Dit fenomeen raakt ons allemaal en verdient een goede discussie en vervolgonderzoek. Mijn voorstel daarvoor ligt al klaar.”

Eigen ervaringen

Busari werkt als kinderarts op Aruba en heeft een aanstelling als universitair hoofddocent in Maastricht. Tot 2020 werkte hij in Nederland als kinderarts, opleider en vakgroepvoorzitter. Zijn eigen ervaringen vormden de aanleiding voor het onderzoek. “Je bent goed in je vak en doet alles wat van je gevraagd wordt”, vertelt hij. “Maar een logische volgende carrièrestap blijft uit. Als je vraagt waarom, krijg je geen duidelijk antwoord. Ik vroeg me af: heeft het te maken met het feit dat ik zwart ben? Maar toen ik op Aruba kwam, maakte ik hetzelfde mee.”

“Zo gaat het vaker, iemand ambieert een bepaalde leidinggevende functie of promotie, maar het lukt maar niet om die te verkrijgen. Onderzoeksgeld blijft uit of je doet iets bijzonders dat je niet wordt toegekend. Carrièresabotage kent veel vormen. Het kan subtiel zijn, maar ook heel groot.”

Malicious envy

Volgens Busari draait carrièresabotage om de intentie iemand pijn te doen, te schaden. De basis is malicious envy: het wordt je niet gegund, bijvoorbeeld omdat anderen zich bedreigd voelen of je als concurrentie zien. Kenmerkend is ook het ontbreken van een duidelijke verklaring. “Het gaat vaak om uitmuntende professionals. Je weet dat het niet eerlijk is, maar je kunt het niet bewijzen. Het is een ernstige vorm van onrecht, die herhaaldelijk gebeurt en blijvende invloed heeft op mensen. Dat levert morele schade op, die we moral injury noemen.”

Een ander kenmerkend element is de toxische cultuur waarin dit plaatsvindt. Omstanders zien het gebeuren, maar houden hun mond. Ze zwijgen uit angst om zelf het volgende doelwit te worden. “Ik heb daar begrip voor, maar je hebt er als slachtoffer niets aan”, zegt Busari.

“Het is belangrijk te beseffen dat carrièresabotage ons allemaal raakt”

Publicatie en lezingen

Busari wilde het fenomeen concreter maken door het te onderzoeken. “Het had eigenlijk nog geen naam. De introductie van de term career sabotaging is een eerste stap en we weten nu ook dat veel mensen het herkennen. Bij collega’s, leidinggevenden en in het systeem zelf.” Op zijn publicatie kreeg hij veel reacties. Hij geeft ook lezingen over dit onderwerp, onder meer in Canada, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten, en hoort overal dezelfde verhalen van mensen met verschillende achtergronden. “Het is belangrijk te beseffen dat carrièresabotage ons allemaal raakt. Mensen in geprivilegieerde posities denken dat zij er immuun voor zijn, maar dat is niet zo. Op het moment dat je in een kwetsbare positie komt, kan het jou ook overkomen. Zelfs wanneer je zeven vinkjes hebt. Ik gebruik daarom de term equity deserving groups, het gaat om iedereen die buiten het dominante patroon valt.”

Dialoog en vervolgonderzoek

Voor Busari is een eerste doel bereikt: het fenomeen is benoemd, geconceptualiseerd en blijkt breed te worden herkend. “Daardoor is een dialoog ontstaan. Dat is stap één. Mijn voorstel voor een vervolgstudie ligt al klaar. Ik wil graag onderzoeken hoe carrièresabotage precies werkt en welke factoren het beïnvloeden. Zijn er bijvoorbeeld mensen die vanwege bepaalde kenmerken eerder slachtoffer van dit gedrag zijn?”

“Sta eens stil bij het feit dat dit soort processen niet eerlijk zijn”

Kleine stappen

Op de vraag waar de oplossingen liggen, antwoordt hij al blij te zijn met kleine verschuivingen. Het systeem zelf staat grote veranderingen nog in de weg. “Misschien zit je op een invloedrijke positie. Sta dan eens stil bij het feit dat dit soort processen niet eerlijk zijn en vraag je af welke kleine acties je kan ondernemen om dat te veranderen. Bewustwording van je eigen vooroordelen is daarbij essentieel. Er is altijd een blinde vlek, blijf daarom nieuwsgierig, bescheiden en menselijk.”

Omstanders spelen een belangrijke rol. Zien ze wat er gebeurt, doen ze hun mond open? Busari hoopt dat zij vaker kritische vragen durven stellen: klopt dit wel, waarom is dit besluit eigenlijk genomen? Voor de slachtoffers van carrièresabotage heeft hij een helder advies. “Tenzij je je werk niet goed doet, ligt de reden van carrièresabotage in het feit dat iemand je niet mag of het je niet gunt. Blijf in jezelf geloven, weet dat het niet aan jou ligt. Praat erover met collega’s. Verandert er niets, vraag je dan af of je in deze omgeving wilt blijven werken.”

Referentie: Busari JO. The Harm We Cause: Spotlighting the Detrimental Consequences of Malicious Envy in Academic Medicine. Clin Med Res. 2026 Apr 8;24(1):1-8.

Lees meer over: