DOQ

Cutane leishmaniasis mogelijk endemisch in Nederland

Het aantal patiënten in Nederland met (cutane) leishmaniasis beperkt zich momenteel tot een paar handjesvol per jaar. Bij gebrek aan zandvliegen, de vector die de Leishmania parasiet overbrengt, is het immers een importziekte. Door de klimaatverandering kan leishmaniasis in de nabije toekomst echter endemisch worden. Dat stimuleert de ontwikkeling van nieuwe behandelingen en vaccins, is de hoop van hoogleraar huidinfecties prof. dr. Henry de Vries.

De kans dat je in Nederland als huisarts of dermatoloog een patiënt met cutane leishmaniasis in de spreekkamer aantreft is klein, heel klein. “Exacte cijfers zijn er niet, leishmaniasis is geen meldingsplichtige infectieziekte. Maar ik schat dat er hooguit enkele tientallen patiënten per jaar in Nederland worden gediagnosticeerd met cutane leishmaniasis”, stelt Henry de Vries, verbonden aan het Amsterdam UMC en GGD Amsterdam. “Een uitzondering was 2005, toen zo’n 200 militairen die waren uitgezonden naar Afghanistan besmet waren geraakt en ook ziekteverschijnselen ontwikkelden.”

“De WHO heeft leishmaniasis onlangs uitgeroepen tot skin Neglected Tropical Disease om de aandacht en interesse voor deze ziekte te verhogen”

Hoogleraar huidinfecties prof. dr. Henry de Vries

Zandvlieg

Even het geheugen opfrissen. Leishmaniasis wordt veroorzaak door de eencellige parasiet Leishmania, waarvan meer dan 20 verschillende species bekend zijn die infectieus zijn voor mensen. Besmetting vindt plaats door een steek van een besmette vrouwelijke zandvlieg (geslacht Phlebotomus of Lutzomyia). Leishmaniasis is endemisch in zo’n 100 landen, met name in Zuid-Amerika, landen rond de Middellandse Zee, het Midden-Oosten, India, en Bangladesh. Afhankelijk van de species kan een besmetting leiden tot cutane, mucocutane of viscerale leishmaniasis. Naar schatting is de wereldwijde incidentie van leishmaniasis 12 miljoen per jaar.

Overwinteren

“De besmettingen die in Nederland aan het licht komen, zijn doorgaans opgelopen tijdens een vakantie, overwintering of verblijf voor werk in een van de endemische gebieden. Daarnaast wordt de ziekte soms gezien bij asielzoekers en migranten uit endemische landen”, vertelt De Vries. “De cutane vorm, die door verschillende species kan worden veroorzaakt, uit zich in een niet-genezende wond. Voor veel patiënten is dat ook de reden om zich bij de huisarts te melden. Die zal doorgaans eerst denken aan een bacteriële infectie en antibiotica voorschrijven. Als die geen resultaat hebben, volgt meestal een doorverwijzing naar de dermatoloog. Pathologisch onderzoek van een biopt geeft dan – samen met de reishistorie van de patiënt – snel duidelijkheid. Idealiter verwijst de dermatoloog de patiënt vervolgens door naar de afdeling dermatologie in een van de twee tertiaire centra voor leishmaniasis: Amsterdam UMC en Erasmus MC. De behandeling vergt immers expertise en ervaring.”

“Leishmaniasis is een ziekte waarvoor amper interesse bestaat bij de farmaceutische industrie. De endemische landen zijn voor het merendeel namelijk landen met weinig financiële middelen”

Weinig opties

“Cutane leishmaniasis is in principe self limiting. Dat proces kan echter lang duren en gaat gepaard met littekenvorming en functieverlies; reden waarom doorgaans gekozen wordt voor een actieve behandeling.” Het probleem is echter dat er maar weinig medicamenteuze opties zijn. De Vries: “Leishmaniasis is een ziekte waarvoor amper interesse bestaat bij de farmaceutische industrie. De endemische landen zijn voor het merendeel namelijk landen met weinig financiële middelen. De WHO heeft leishmaniasis onlangs dan ook uitgeroepen tot skin Neglected Tropical Disease, kortweg skin NTD, met als doel de aandacht en interesse voor deze ziekte te verhogen. Momenteel is cutane leishmaniasis lokaal te behandelen met cryotherapie, hittetherapie of injecties met vijfwaardige antimoonverbindingen of amfotericine B.  Behandelingen die al 50 jaar bestaan en veel bijwerkingen veroorzaken. Bij de systemische behandeling met antimoon en amfotericine B is zelfs een opname in het ziekenhuis van 3 weken nodig. Een relatief nieuw en oraal middel is het oncolyticum miltefosine, een middel dat sommige Leishmaniasis species kan doden. Het bijwerkingenprofiel van miltefosine is veel gunstiger.”

PCR en LAMP

Onlangs publiceerde De Vries een overzichtsartikel1 over de huidige stand van zaken ten aanzien van de diagnostiek en behandeling van leishmaniasis. “Dat was, op verzoek van het betreffende vakblad, een update van een eerder overzicht in 2015. Helaas was er – door gebrek aan interesse bij zowel de farmaceutische industrie als subsidiegevers voor onderzoek – weinig vooruitgang te melden in de behandelopties. Wel zijn er verbeteringen in de diagnostiek, bijvoorbeeld de komst van PCR, om te achterhalen welk species in het spel is. Een vereenvoudigde versie ervan, LAMP geheten, is ook toepasbaar in landen met minder goed geoutilleerde laboratoria.”

“De techniek van vaccins op basis van mRNA heeft recent laten zien een game changer te kunnen zijn”

Endemisch in Nederland

Zoals gezegd, leishmaniasis is in Nederland een importziekte. De benodigde vector voor verspreiding, de zandvlieg, komt in Nederland immers niet voor. Komt nog niet voor, moeten we eigenlijk zeggen. De Vries: “Als gevolg van klimaatverandering verschuift het verspreidingsgebied van de zandvlieg. Ze zijn inmiddels al waargenomen rondom Parijs. Het is dus niet overdreven om te veronderstellen dat over tien of twintig jaar leishmaniasis ook in Nederland een endemische ziekte kan zijn.”
Als leishmaniasis endemisch wordt in het ‘rijke’ westen, zal de interesse voor de ziekte waarschijnlijk toenemen en leiden tot meer aandacht (en geld) voor het ontwikkelen van betere behandelingen. “Behalve tot nieuwe effectieve geneesmiddelen met veel minder bijwerkingen zou dat bijvoorbeeld ook kunnen leiden tot het ontwikkelen van vaccins. De techniek van vaccins op basis van mRNA heeft recent laten zien een game changer te kunnen zijn.”

Referentie: 1. Vries de HJC, Schallig HD. Cutaneous Leishmaniasis: A 2022 Updated Narrative Review into Diagnosis and Management Developments. American Journal of Clinical Dermatology 2022;23: 823–840

Lees meer over:


Voor u geselecteerde artikelen

De overgang: hormoontherapie helpt, maar is geen wondermiddel

Gynaecoloog Dorenda van Dijken promoot hormoontherapie bij overgangsklachten, maar noemt het geen wondermiddel voor de gezondheid op langere termijn. “We kunnen als artsen zeggen dat je de overgang moet omarmen, maar ik vind dat elke vrouw dat zelf bepaalt.”

Casus: man met opgezette en verkleurde gewrichten en zwelling linkeroor

Een 52-jarige man klaagt over pijnlijke en stijve handen. De gewrichten van beide handen en vingers zijn opgezet en blauw-paars verkleurd. Verder heeft hij klachten van moeheid en malaise. Hij heeft geen koorts. Wat is uw diagnose?

‘Iedereen heeft recht op zorg’

Ongedocumenteerde in je spreekkamer? Er is meer mogelijk dan je denkt, stellen Amarylle van Doorn en Daan Frehe. Een afwerende houding is hierbij als zorgverlener niet gewenst. “De enige voorwaarde is dat je jezelf bij het CAK moet aansluiten. Veel zorgaanbieders weten dat niet.”

Veel kortere wachttijden en 100% tevredenheid bij patiënten: hoe dan?

Door een deel van de planbare behandelingen te organiseren als focuskliniek, zijn wachtlijsten in Gelre ziekenhuizen drastisch verkort, vertellen Harm Willem Palamba en Anneke Oosterwechel. “Voorheen deden we zes operaties per dag, nu kunnen we er negen doen.”

‘Ik heb zo’n ander contact met de patiënt’

Livemuziek stimuleert het herstel van ouderen na een operatie en het contact met de verpleegkundige, vertelt Hanneke van der Wal-Huisman. “Wat de patiënt nodig heeft, gaat niet alleen over technisch dingen. Zorg verlenen gaat ook om medemenselijk contact.”

Casus: vrouw met forse dyspnoe

Een vrouw van 19 jaar met inspanningsastma meldt zich met een snel opgekomen, forse dyspnoe. De dyspnoe kenmerkt zich door een in- en expiratoire hoorbare ademhaling, met stridoreuze momenten. Wat is uw diagnose?

De narcistische patiënt: grenzen stellen met passende vleierij

“Artsen die problemen ervaren van narcistische patiënten voelen zich geïntimideerd, gekleineerd en niet serieus genomen, waardoor ze veel stress ervaren”, aldus Thom van den Heuvel. Hij vertelt over de narcistische patiënt, diens gedrag herkennen en ermee omgaan.

‘Huisartsen en apothekers moeten samen­werken tégen het preferentie­beleid’

Apothekers en huisartsen moeten gaan samenwerken tégen het preferentiebeleid van de zorgverzekeraars om de geneesmiddeltekorten aan de kaak te stellen, vindt Dennis Boon. Hij wil hier een petitie voor starten. “Er zijn veel aanwijzingen dat het tij aan het keren is.”

‘Groene planeet, groene zorg’: actie in de zorgsector is nodig  

Psychiater Jurjen Luykx is trots op zijn boek ‘Groene planeet, groene zorg’. De beknopte gids moet de zorgsector inspireren en helpen om te verduurzamen. “De zorg is verantwoordelijk voor zeven procent van de CO2-uitstoot.”

Casus: vrouw met hevige diarree en kortademigheid

Een vrouw klaagt over hevige diarree en kortademigheid. Daarnaast voelt zij zich zwak en is zij 10 kg afgevallen in de laatste 3 maanden. Wat is uw diagnose?


0
Laat een reactie achterx