‘Datagedreven voorschrijven biologicals bespaart miljoenen’

De ziekenhuisapotheek van het Zuyderland Medisch Centrum heeft bijgedragen aan een miljoenenbesparing op het ziekenhuisbudget. Ziekenhuisapotheker Niels Boone bekeek aan de hand van ‘real world’-data voor welke biologicals de kosten-batenverhouding het gunstigst is. Zo helpt hij hun artsen om zo scherp mogelijk voor te schrijven. “Duurdere biologicals kunnen per saldo toch kosteneffectiever zijn dan goedkope”

Niels Boone heeft altijd al interesse gehad voor geneesmiddeldata. Want wat vertellen die over het effect van de behandeling en het welbevinden van patiënten? En hoe kun je op grond van deze gegevens de balans tussen kosten en baten zo scherp mogelijk instellen? In 2021 promoveerde hij op onderzoek naar het gebruik van ‘real world’-data om de behandeling van patiënten met reumatoïde artritis bij te sturen. Daarbij viel het Boone onder meer op dat de objectieve, klinische beoordeling van de ziekte niet altijd aansluit op hoe de patiënt zijn ziekte ervaart. Daardoor worden dure biologicals bij chronische ontstekingsziekten zoals reumatoïde artritis niet altijd efficiënt ingezet.

Juiste antwoord

Boone liet medewerkers op de poli een zogenoemde ‘disease activity score’ (DAS) bijhouden van patiënten met reumatoïde artritis en vroeg patiënten vragenlijsten in te vullen over ‘patient-reported outcomes’ (PROM’s) zoals functioneren, pijnbeleving en algehele gezondheid. Er bleek nogal wat licht te zitten tussen enerzijds de DAS-score, een objectieve klinische maat voor de ziekteactiviteit, en anderzijds de beleving van de patiënten, gescoord met PROM’s. “Zo waren er patiënten die door behandeling met een biological prima DAS-scores bereikten, maar toch pijn hadden. Een biological bleek bij hen niet altijd het juiste antwoord te zijn op hun klachten. Dat betekende dat ze naar de pijnrevalidatie moesten en de biological konden afbouwen of stoppen.”

Overzichten

Dit inzicht bracht Boone ertoe om nog veel meer data te verzamelen over het gebruik van biologicals en gezondheidsuitkomsten in de praktijk. Niet alleen binnen reumatologie, maar bijvoorbeeld ook binnen dermatologie en MDL waar dure geneesmiddelen ingezet worden. Op zijn computer laat hij overzichten zien die hij in de laatste jaren heeft opgesteld. “Bij sommige biologicals zie je dat het gebruik al snel wordt gestaakt vanwege bijwerkingen of onvoldoende effect, zegt hij. “Een ander overzicht laat zien hoe veiligheid en effectiviteit zich verhouden tot de prijs. Dan blijkt dat dure biologicals soms heel effectief zijn en veilig, met weinig uitval in het gebruik, terwijl de goedkopere minder effectief of veilig zijn en patiënten hier relatief snel mee stoppen. Duurdere biologicals kunnen daardoor per saldo toch kosteneffectiever zijn dan goedkope. Overigens gebruik ik de term ‘dure geneesmiddelen’ liever niet. Het gaat erom dat bij een geneesmiddel de kosten tegen de baten opwegen en ze daarom in een bepaalde situatie wel of niet geïndiceerd zijn.”

Besparing

Het overzicht van Boone geeft input voor het overleg dat hij nu regelmatig heeft met de reumatologen. Dezelfde werkwijze is ook geïmplementeerd binnen dermatologie, MDL, longgeneeskunde en neurologie. “De reumatologen hebben op basis van mijn lijst hun voorschrijfbeleid aangepast. En steeds als er een nieuwe biological of biosimilar bijkomt, kunnen we de doelmatigheid op deze manier wegen. Inmiddels heeft het effectiever en doelmatiger inzetten van biologicals alleen op onze afdeling reumatologie al een besparing van enkele miljoenen euro’s opgeleverd. Het kosteneffectiever inzetten van dure geneesmiddelen is momenteel echt een trend in ziekenhuisapotheken. Zo besparen veel Nederlandse ziekenhuizen jaarlijks miljoenen door bepaalde oncolytica efficiënter te doseren.”

“Binnen het Zuyderland MC tillen we nu ons databeheer naar een hoger plan”

Heilige graal

Om geneesmiddelen zo doelmatig mogelijk in te zetten, met een zo scherp mogelijke kosten-batenverhouding, zijn vooral veel data nodig, zegt Boone. “De kosten gaan hierbij voor de baten uit. Er is extra personeel nodig, bijvoorbeeld om DAS-scores of andere klinisch relevante gezondheidsuitkomsten of PROM’s te meten. Verder is er een dataspecialist nodig. Binnen het Zuyderland MC zijn we nu bezig om ons databeheer naar een hoger plan te tillen. Een begin is er, we hebben sinds enkele maanden een nieuw epd. Met onze afdeling Business Intelligence zijn we aan het kijken hoe we de dashboards met data het beste kunnen inrichten. In de toekomst zouden we AI kunnen loslaten op deze data. Dat kan helpen om data te ordenen en verbanden te leggen die wij als mensen niet snel zien. Maar AI is niet de heilige graal, het is meer een handige tool.”

Vertrouwen

Boone vindt het belangrijk om richting zorgverzekeraars open te zijn over de data. “Ik zit ook in de inkoopgroep Zuidoost-Nederland, waarbij diverse ziekenhuizen uit onze regio zijn betrokken. We onderhandelen met de zorgverzekeraars over de prijs van geneesmiddelen. Het geeft de zorgverzekeraars vertrouwen dat we eerlijk zijn over de data en serieus werk maken van besparingen. Uit benchmarkonderzoek van zorgverzekeraars blijkt dat ons beleid werkt. Bij verschillende biologicals behoren wij tot de ziekenhuizen die de laagste kosten maken.”

“Begin klein met één indicatiegebied, en krijg de artsen hier geleidelijk in mee”

Begin klein

De overzichten van Boone vallen ook in goede aarde bij de medisch specialisten. “Het geeft veel werkplezier als je merkt dat artsen meegaan in kostenbewust voorschrijven. Belangrijk is om klein te beginnen, met één indicatiegebied, en de artsen hier geleidelijk in mee te krijgen. Soms biedt het kosteneffectiever voorschrijven van geneesmiddelen ook voordelen voor de patiënt. Bijvoorbeeld als het kosteneffectievere middel waar je naar switcht een lagere toedieningsfrequentie heeft dan het vorige middel. Dat is een bijkomstigheid waar patiënten blij van worden.”

Lees meer over: