De overgang: hormoon­therapie helpt, maar is geen wonder­middel

Fantastisch vindt gynaecoloog en overgangsspecialist Dorenda van Dijken de groeiende populariteit van hormoonsuppletie bij overgangsklachten. Want daar zijn veel vrouwen mee geholpen. Maar voor de gezondheid van vrouwen ziet ze geen wonderpil in die hormonen. Op de lange duur is leefstijl bepalend.

Het is lógisch dat steeds meer vrouwen hormonen willen tegen overgangsklachten, vindt Dorenda van Dijken, gynaecoloog in het OLVG in Amsterdam. “Het gebruiken van bio-identieke hormonen helpt: vrouwen kunnen weer slapen en hebben minder opvliegers.” Overal waar ze maar kan verkondigt van Dijken dat overgangsklachten alle aandacht verdienen.

Schouders eronder

Artsen voelen steeds minder terughoudendheid bij het voorschrijven van hormonen tegen overgangsklachten als opvliegers, slaapproblemen en stemmingswisselingen. Tot vreugde van Van Dijken die de afgelopen decennia veel ellende in haar spreekkamer tegenkwam. Ze runt in het OLVG in Amsterdam een zelf opgezette poli voor complexe overgangsklachten waar ze samenwerkt met onder andere internisten en psychiaters.

“Door verkeerde conclusies van een Amerikaanse studie heeft het voorschrijven van hormonen heel lang platgelegen, artsen durfden hun vingers er niet meer aan branden”, vertelt Van Dijken. “Nu gaat het, ook bij de huisarts, mondjesmaat een nieuwe richting op met het voorschrijven van hormonen.” De gewraakte studie legde achteraf gezien een te sterke link tussen hormoonsuppletie en het ontstaan van borstkanker.
“Mijn persoonlijke mening is dat het terughoudend voorschrijven ook te maken had met onze Calvinistische volksaard. Zo van ‘het gaat over, zet je schouders eronder’. Ik maak ook altijd de vergelijking met bevallen. We waren ook het laatste land in Europa dat pijnbestrijding bij de bevalling aanbood.”

“Voor vrouwen onder de vijftig jaar die hormonen nemen is het extra risico op borstkanker nul”

Ziekteverzuim

De overgang is tegenwoordig beter bespreekbaar onder vrouwen. Ze horen van elkaar dat hormoontherapie de klachten vermindert. De wens om iets aan de klachten te doen past volgens Van Dijken bij de huidige generatie. “De behoefte van de huidige generatie is anders dan die van onze moeders en oma’s”, stelt ze. “Het is natuurlijk ook geen hogere wiskunde, de meeste vrouwen hebben betaald werk als ze in de overgang komen, ze hebben drukke levens. Er is ziekteverzuim door overgangsklachten.”

Eén op de vijf vrouwen heeft geen klachten, maar een kwart van de vrouwen heeft het hartstikke zwaar tijdens de overgang, stelt de gynaecoloog. “Die zijn zo blij met de hormoonsuppletie. En die kunnen ze zonder nadelige effecten nemen. Voor vrouwen onder de vijftig jaar die hormonen nemen is het extra risico op borstkanker nul.”
Bij vrouwen boven de vijftig jaar is er na vijf jaar gebruik een iets hogere kans op baarmoederkanker en borstkanker, afhankelijk van de dosering.

“Voor je gezondheid op langere termijn is leefstijl het allerbelangrijkst”

Omarmen

Natuurlijk zijn er ook andere geluiden over de omgang met overgangsklachten. “Een volwaardig plantaardig dieet zou kunnen helpen”, licht Van Dijken toe. “Uit een recent onderzoek in The Lancet blijkt ook dat je minder last hebt als je de klachten accepteert. Tja, dan kunnen we als artsen zeggen dat je de overgang moet omarmen, maar ik vind dat elke vrouw dat zelf bepaalt. Als jij lerares bent en kostwinner en je slaapt slecht, dan zorgen de hormonen in een tablet of via de huid ervoor dat je het volhoudt en kwaliteit van leven hebt.”

Van Dijken vindt hoe dan ook dat artsen nog iets alerter kunnen zijn als vrouwen met bepaalde klachten komen. Ze ijvert daarvoor bij de presentaties en nascholingen die ze geeft aan zorgprofessionals. “Nog niet altijd wordt er door collega’s gedacht aan de overgang. Maar als er een vrouw van 48 jaar bij de huisarts of cardioloog komt met klachten van hartkloppingen en slecht slapen dan moeten die artsen ook aan de overgang denken.”

Langere termijn

Ondanks haar inspanningen wil Van Dijken benadrukken dat hormoontherapie geen heilige graal is. “Je hoort en leest allerlei berichten die zeggen dat hormonen slikken garantie is voor gezondheid van je hart, je brein en je botten. Zo ver wil ik niet gaan, het zijn geen wonderpillen. Voor je gezondheid op langere termijn is leefstijl het allerbelangrijkst. Die zorgt voor een gezonder hart, sterkere botten en minder kans op dementie. Ik ben er ook niet voor om levenslang de middelen te gebruiken. Afhankelijk van de leeftijd van de vrouw stel ik altijd voor om hormoontherapie te gebruiken zo lang als nodig is en zo laag gedoseerd als mogelijk. En ik geef dan natuurlijk voorlichting over de voor- en nadelen.”

Lees meer over: