Dr. Bruin: ‘Bij mensen met NAFLD hebben de lever, het onderhuids vet en het buikvet als het ware de deur wagenwijd openstaan voor SARS-CoV-2’

Dat obesitas een risicofactor is voor een ongunstig beloop van COVID-19 is bekend. Onderzoekers van het Amsterdam UMC en Baria Nederland beschrijven nu in het Journal of Hepatology hoe dat komt. Zowel buikvet, onderhuids vet als levervet staat bol van de ACE2-receptoren, de ‘toegangspoortjes’ van SARS-CoV-2 tot cellen.

Het viel vorig jaar, kort na de uitbraak van de COVID-19 pandemie, al snel op. Vooral mensen met overgewicht die besmet raakten met SARS-CoV-2, het virus dat COVID-19 veroorzaakt, hadden een sterk verhoogde kans op een ernstig of zelfs fataal beloop van de ziekte. Wat daarvan de precieze oorzaak is, was aanvankelijk niet duidelijk. Onderzoekers van het Amsterdam UMC en Baria Nederland, onderdeel van het Spaarne Gasthuis, hadden de mogelijkheid hier snel in te duiken.

Weefselbank

“In het kader van het BARIA-onderzoek verzamelen wij al sinds enige jaren weefsel van mensen met ernstig overgewicht, morbide obesitas”, vertelt bariatrisch chirurg dr. Sjoerd Bruin. “Deze mensen komen bij ons voor een Gastric ByPass of Sleeve gastrectomie, een operatie waarbij hun maag respectievelijk wordt omgeleid of verkleind. Indien zij hiervoor toestemming geven, verzamelen wij vetweefsel uit de buik, zogeheten visceraal vet, onderhuids vet en leverweefsel. Want ook de lever bevat bij veel mensen met overgewicht te veel vet. Zo’n vervette lever heet in jargon NAFLD, wat staat voor non-alcoholic fatty liver disease. In goed Nederlands: leververvetting die niet door alcohol is veroorzaakt. Wij beschikken inmiddels over weefsel van meer dan 500 mensen met overgewicht.”

“Eenmaal in de cel gaat het virus zich naar hartenlust vermenigvuldigen wat uiteindelijk eindigt met het kapot barsten van de cel en de verspreiding van de kakelverse virussen”

ACE2-receptoren

Om meer inzicht te krijgen in de relatie tussen overgewicht en het beloop va COVID-19 onderzochten Bruin en zijn collega’s van 56 obese personen (23 met NAFLD en 33 zonder NAFLD) zowel het leverweefsel, het onderhuids vet als het buikvet op de aanwezigheid van ACE2-receptoren. Dat zijn eiwitten die op het celmembraan voorkomen en die dienen als ankerplaats voor SARS-CoV-2. Bindt het virus aan een ACE2-receptor, dan knippen enzymen een stukje af van het spike-eiwit van het virus waarna het virus de cel kan binnendringen. Eenmaal in de cel gaat het virus zich naar hartenlust vermenigvuldigen wat uiteindelijk eindigt met het kapot barsten van de cel en de verspreiding van de kakelverse virussen.

“De relatie tussen insulineresistentie en verhoogde expressie van ACE2-receptoren verklaart mogelijk dat ook diabetes een risicofactor is voor een ernstig COVID-19-beloop”

Deur wagenwijd open

“We zagen dat mensen met NAFLD significant meer ACE2-receptoren tot expressie brengen in zowel hun buikvet, onderhuids vet als in hun leverweefsel dan mensen zonder NAFLD”, zegt Bruin. “Dat betekent dat bij mensen met NAFLD de lever, het onderhuids vet en het buikvet als het ware de deur wagenwijd open hebben staan voor SARS-CoV-2. Deze waarneming biedt een fysiologische verklaring voor de empirische bevinding dat mensen met overgewicht een verhoogd risico lopen op een ongunstig beloop van COVID-19. Immers, bij veel mensen met overgewicht is ook sprake van NAFLD. Overigens zagen we ook een relatie tussen het hebben van insulineresistentie en een verhoogde expressie van ACE2-receptoren. Dat verklaart mogelijk het feit dat ook diabetes een risicofactor is voor een ernstig beloop van COVID-19.”

“De beste manier om NAFLD te verminderen is het aanpassen van de leefstijl; in de praktijk voor de meeste mensen een heel lastige opgave”

Levervet niet ongevaarlijk

De uitkomsten van dit onderzoek illustreren volgens Bruin bovendien dat ‘een beetje levervet’ minder onschuldig is dan vaak wordt gedacht. “Naar schatting hebben twee tot drie miljoen Nederlanders in meer of mindere mate NAFLD. Vaak zonder dat ze het zelf weten, want NAFLD zie je niet aan de buitenkant. Het is alleen vast te stellen met behulp van beeldvormende technieken of invasieve technieken als een biopt. En het geeft pas klachten als de lever ontstoken raakt. Ons onderzoek laat zien dat dit levervet – zeker in deze coronatijd – niet ongevaarlijk is. Het is daarom niet voldoende ons alleen te richten op de behandeling en preventie van obesitas maar ook op de preventie en opsporing en behandeling van NAFLD. De beste manier om NAFLD te verminderen is – net als bij obesitas – het aanpassen van de leefstijl. Maar dat blijkt in de praktijk voor de meeste mensen helaas een heel lastige opgave.”

Lees meer over: