Farmaceutisch specialistische zorg moet persoons­gerichter

Ziekenhuisapotheker Jeroen Derijks is de eerste hoogleraar vanuit de klinische farmacie die met zijn leerstoel een brug wil slaan tussen de farmaceutische en sociale wetenschappen. In zijn oratie – die hij op 26 september 2025 uitsprak – stelt hij onder meer dat de farmaceutisch specialistische zorg onder druk staat. Deze moet volgens hem efficiënter en persoonsgerichter worden. De wetenschap staat voor de uitdaging om daarvoor onderbouwde oplossingen aan te reiken.

Volgens Derijks is er een omslag in de zorg nodig. In zijn oratie ‘Kan het ook anders?’ schetst hij wat er anders moet rondom de farmaceutisch specialistische zorg – geneesmiddelen voorgeschreven door medisch specialisten. Met deze oratie aanvaarde hij officieel zijn leerstoel ‘Patiëntgedreven Interdisciplinaire Farmaceutische Specialistische Zorg’ bij het wetenschappelijk centrum voor zorg en welzijn, Tranzo, van de Tilburg University.

Veel hobbels

Een hele mond vol, beaamt Derijks. “In het kort komt het erop neer dat de verstrekking en het gebruik van geneesmiddelen efficiënter en effectiever kunnen. Dat moet ook, gezien de vergrijzing en de personeelskrapte in de zorg. We moeten streven naar persoonsgerichte zorg, in samenwerking met andere betrokken disciplines. Wat is voor de patiënt belangrijk? De vraag aan patiënten is niet: ‘what is the matter?’, maar ‘what matters to you?’. Met mijn leerstoel wil ik onderzoek doen naar wat écht belangrijk is voor mensen. Ons huidige zorgsysteem bevat veel hobbels om de zorg efficiënter en persoonsgerichter te maken.”

“Zelfregie geeft patiënten meer betrokkenheid bij hun behandeling”

Persoonsgerichte zorg

Die hobbels wil Derijks met wetenschappelijk onderzoek stuk voor stuk wegnemen. Hij krijgt daarbij steun vanuit zijn omgeving, want in het Jeroen Bosch Ziekenhuis waar hij werkt als hoofd van de ziekenhuisapotheek, is in de voorbije jaren het besef gegroeid dat de zorg echt anders moet: persoonsgerichter en gebruikmakend van de input van patiënten. Derijks focust zich op de medicatievoorziening in en om het ziekenhuis, waar hij diverse verbeterpunten constateert. “Gebruikelijk is dat patiënten hun medicatie van thuis niet meenemen naar het ziekenhuis, maar daar nieuwe medicatie krijgen. Die medicatie wordt weer weggegooid als patiënten naar huis gaan.” Al jaren sluimert in de wereld van de ziekenhuisfarmacie het idee dat patiënten hun thuismedicatie in het ziekenhuis moeten kunnen doorgebruiken en – als het kan – zelf hun medicatie beheren tijdens de ziekenhuisopname, geeft Derijks aan. “Zelfregie geeft patiënten meer betrokkenheid bij hun behandeling. En meer zelfregie ontlast het ziekenhuispersoneel.”

Dubbel betaald

“Een van de hobbels heeft te maken met het doorgebruiken van thuismedicatie in het ziekenhuis”, gaat Derijks verder. “Overheidsinstanties en zorgverzekeraars stellen dat mogelijk sprake is van dubbele financiering: de medicatie is al betaald vanuit het eerstelijnsbudget, waarna het ziekenhuis hier nog een aparte vergoeding voor krijgt vanuit het ziekenhuisbudget. Uit recent onderzoek blijkt echter dat deze angst ongegrond was.¹ Daardoor is deze hobbel ineens verdwenen en is de weg vrij voor bredere implementatie van doorgebruiken van thuismedicatie in het ziekenhuis. Verder is eerder aangetoond dat als patiënten hun thuismedicatie doorgebruiken in het ziekenhuis en zij zelf de regie houden, dan leidt dit tot lagere kosten, hebben patiënten meer kennis van hun medicatie en zijn ze beter in staat om thuis hun medicatie zelfstandig te gebruiken .” ²

Flashmobstudie

Ook tegen het ‘eigen beheer’ van geneesmiddelen klonken bezwaren, vertelt Derijks. “Zo zouden patiënten in het ziekenhuis te kwetsbaar zijn om zelf de regie te voeren over hun medicatie. Een recente flashmobstudie onder leiding van ziekenhuisapotheker in opleiding Bas van Vlijmen toonde echter dat 60% van de ziekenhuispatiënten in staat is om hun medicatie in eigen beheer te hebben. Het percentage verschilde per afdeling: op de IC en de afdeling Geriatrie lag dit rond de 30%, en op de afdelingen Orthopedie en Chirurgie rond de 80%. De resultaten van dit onderzoek worden binnenkort gepubliceerd.”

“Een leerstoel helpt om nieuwe deuren te openen”

Nieuwe deuren

Met deze voorbeelden onderstreept Derijks hóe belangrijk wetenschappelijk onderzoek is om de zorg persoonsgerichter te maken, maar ook om vertrouwen en draagvlak te creëren om de noodzakelijke veranderingen door te kunnen voeren. Input vanuit patiënten en zorgverleners is daarbij volgens hem onontbeerlijk. Hij is blij dat hij met zijn leerstoel de verbinding tussen de farmaceutische en sociale wetenschappen kan maken. “Sociale wetenschappers zijn vanouds goed in het implementeren van projecten in de praktijk. Verder helpt een leerstoel om nieuwe deuren te openen. Zo hebben we in het kader van het Integraal Zorgakkoord 4,2 miljoen euro aan transformatiegeld gekregen om het ‘doorgebruiken van thuismedicatie’ en ‘medicatie in eigen beheer’ te gaan implementeren in zes samenwerkende ziekenhuizen, waaronder het Jeroen Bosch Ziekenhuis. De kennis en instrumenten die wij in dit project ontwikkelen, willen we graag met andere ziekenhuizen delen, zodat zij deze innovaties ook weer makkelijker kunnen invoeren.”

Referenties:

1. Verdijk JC, et al. Balancing overpayment from the home and hospital medication budgets in patients using their own medication during admission: the effect of different resupply strategies in the Netherlands. Eur J Hosp Pharm. 12 november 2025 (epub).
2. Van Herpen-Meeuwissen LJM. Patient participation in medication management during hospitalisation: empower to sustain [proefschrift]. Nijmegen: Radboud Universiteit; 2023.

Lees meer over: