DOQ

‘Geef hart­chirurgie­patiënten zo snel mogelijk hun fysio­logische auto­nomie terug’

Na een openhartoperatie verblijven patiënten meestal één of meerdere dagen op de Intensive Care (IC) voor intensieve monitoring van vitale functies, zoals hartslag, bloeddruk en ademhaling. Maar als het aan cardiothoracaal anesthesioloog Remco Berendsen ligt, kan die periode aanzienlijk worden verkort. “Binnen vier tot zes uur na de ingreep de IC verlaten is haalbaar én veilig.”

Tijdens de coronapandemie kampten de IC’s in Nederland met een structureel tekort aan bedden en personeel. Hierdoor moest planbare hart- en vaatzorg, waaronder bypassoperaties en klepvervangingen, worden uitgesteld. Voor Berendsen was dit de trigger om het hersteltraject na openhartoperaties anders in te richten. Samen met collega’s van de anesthesiologie, cardiothoracale chirurgie, intensive care en cardiologie in het LUMC ontwikkelde hij het ‘ultrafast track’ (UFT). Dit zorgpad heeft als doel om het postoperatieve herstel van hartchirurgiepatiënten te optimaliseren en tegelijkertijd de schaarse IC-capaciteit optimaal te benutten.

“We geven patiënten als het ware hun eigen regelmechanismen terug”

Cardiothoracaal anesthesioloog Remco Berendsen

Kostbare tijd

In de groep van anesthesiologen in het Leidse ziekenhuis was al langer een verschuiving gaande richting wat Berendsen beschouwt als ‘efficiëntere anesthesie’. “Waarom gaan hartchirurgiepatiënten na de operatie slapend naar de IC? En waarom worden zij dáár pas geëxtubeerd? Zo blijven patiënten mogelijk langer dan nodig is afhankelijk van sedatie, beademing en vasoactieve medicatie. De gedachte achter het UFT is om het moment van extubatie naar voren te halen en patiënten dus zo snel mogelijk wakker, comfortabel, spontaan ademend en hemodynamisch stabiel te krijgen. Ik noem dat ‘fysiologische autonomie’. We geven patiënten als het ware hun eigen regelmechanismen terug, zodat zij vlot aan hun herstel kunnen beginnen. Dat is een heel andere opvatting dan waarmee ik ben opgeleid.”

Anesthesie op maat

Aan de operatie en anesthesie is vrijwel niets veranderd, benadrukt Berendsen. “Behalve dat we de sedatie met propofol sneller stoppen, waardoor patiënten eerder wakker worden en we hen al op de OK proberen te extuberen, in plaats van uren later op de IC. Dat vraagt om meer maatwerk in de anesthesie en maakt mijn werk juist zo uitdagend. Wanneer patiënten op de operatietafel uit de narcose ontwaken en aan de chirurg vragen hoe de operatie is gegaan, geeft me dat een enorme kick.”

“Nu is het de bedoeling dat patiënten al binnen vier tot zes uur van de IC worden overgeplaatst”

Drijvende kracht

Na een openhartoperatie verblijven patiënten enige tijd op de IC voor intensieve monitoring van vitale functies. “In het verleden was dat de rest van de dag plus de nacht”, vertelt Berendsen. “Nu is het de bedoeling dat patiënten al binnen vier tot zes uur van de IC worden overgeplaatst naar de hartbewaking (CCU). Na een nacht op de CCU gaat de patiënt door naar de verpleegafdeling. Voor elk van deze stappen hebben we ontslagcriteria geformuleerd. Om het hersteltraject in goede banen te leiden is een nauwe samenwerking nodig tussen chirurgen, anesthesiologen, intensivisten en verpleegkundigen. Deze interdisciplinaire aanpak is de drijvende kracht achter het UFT.”

Prospectief cohortonderzoek

Berendsen en zijn collega’s hebben de haalbaarheid en veiligheid van het UFT onderzocht in een prospectief cohortonderzoek onder 261 volwassen patiënten die in het LUMC een electieve of urgente bypassoperatie, aortaklepvervanging of mitralisklepplastiek ondergingen en die een laag risico op postoperatieve complicaties hadden. “Maar liefst 80% van de patiënten doorliep het UFT succesvol”, klinkt Berendsen enthousiast. “Dat betekent dat zij binnen vier tot zes uur na de operatie van de IC werden overgeplaatst naar de CCU.” Redenen waarom patiënten niet binnen die termijn de IC konden verlaten, waren een postoperatieve bloeding, hemodynamische instabiliteit, ECG-afwijkingen of verhoogde hartenzymen, een pneumo- of hemothorax, beademingsondersteuning en hevige angst. Daarnaast vonden de onderzoekers drie factoren die het succes van het UFT bepalen. Berendsen: “Patiënten die vóór de operatie bloedverdunners gebruikten, hadden minder kans om het UFT met succes te doorlopen. Dat gold ook voor patiënten met een hoge drainproductie op de IC: elke extra 100 ml bloedverlies verlaagt de slagingskans met ongeveer 40%. Behandeling met vasopressoren tijdens de operatie bleek verrassend genoeg een positieve voorspeller te zijn voor het succesvol afronden van het hersteltraject.”

Veilig

Volgens Berendsen is het UFT voor deze geselecteerde groep hartchirurgiepatiënten met een laag postoperatief risico niet alleen haalbaar, maar ook veilig. “Geen van de patiënten overleed binnen 30 dagen na de operatie. Ongeveer zes op de tien patiënten werd al op de OK geëxtubeerd en slechts één patiënt hoefde opnieuw geïntubeerd te worden vanwege respiratoire insufficiëntie. Bovendien lag het aantal heroperaties (1,5%) in de groep patiënten die het UFT succesvol hadden afgerond aanzienlijk lager dan in de groep bij wie dit niet lukte (19,2%). Ook had de groep bij wie het UFT een succes was een lagere troponine- en creatinineconcentratie, wat duidt op minder hart- en nierschade.” Momenteel zijn de onderzoekers bezig met een studie waarin zij het huidige cohort vergelijken met een historisch cohort van hartchirurgiepatiënten die vóór de introductie van het UFT zijn geopereerd.

“Nu bouwen we door aan een zorgpad dat niet stopt bij een snelle overplaatsing van de IC”

Mindset veranderen

In het LUMC is het UFT inmiddels volledig gestandaardiseerd en geïntegreerd in de dagelijkse praktijk. Bijna alle hartchirurgiepatiënten komen er in aanmerking voor het UFT, ook diegenen met een hoger complicatierisico. Daarmee is de focus verschoven naar het optimaliseren van het volledige zorgpad voor cardiothoracale chirurgie, aldus Berendsen. “Vooral in de postoperatieve herstelfase in het ziekenhuis moeten we nog stappen zetten. Veel patiënten beschouwen het bed als de enige logische plek na een zware hartoperatie, maar wij proberen die mindset te veranderen. Vroeg bewegen is essentieel voor een spoedig herstel. Het UFT was hiervoor de katalysator. Nu bouwen we door aan een zorgpad dat niet stopt bij een snelle overplaatsing van de IC, maar de patiënt ondersteunt vanaf de eerste voorbereidingen op de operatie tot en met een volledig herstel in de thuissituatie.”

Referentie: Cotovanu AGM, et al. Ultrafast track pathway after low-risk cardiac surgery enables intensive care unit stepdown within 6 hours: a feasible model for anesthesia-led recovery. J Cardiothorac Vasc Anesth. 2026;40:896-907.

Lees meer over:


Voor u geselecteerde artikelen

Risico op bijwerkingen wisselt sterk per regio

De mate waarin patiënten volgens de richtlijnen medicatie voorgeschreven krijgen, varieert soms sterk per regio. Daardoor loopt ook het risico op bijwerkingen uiteen. Anke Lambooij bespreekt mogelijke verbeteringen. “Wees kritisch op valrisico-verhogende medicijnen.”

Casus: vrouw met paarsrode vingers en tenen

Een 37-jarige vrouw met systemische lupus erythematodes op basis van een aangeboren complementdeficiëntie heeft met name in de winter last van pijnlijke, paarsrode afwijkingen aan vingers en tenen. Wat is uw diagnose?

Huisartsen De Doktershoek zijn ook een beetje medisch specialist

Huisartsen van De Doktershoek verdiepen zich in medisch-specialistische zorg, waardoor minder verwijzingen naar het ziekenhuis nodig zijn. Huisarts Vincent Coenen vertelt hoe deze aanpak bijdraagt aan efficiëntere zorg. “En het draagt erg bij aan het werkplezier.”

‘Samenwerking tussen specialisten mag niet afhangen van individueel initiatief’

Longarts Idris Bahce pleit voor structurele samenwerking tussen specialisten, juist nu nieuwe behandelopties zich aandienen. “Het lastige is dat je samenwerking moeilijk kunt meten en monitoren.”

De cruciale aanwijzing zit soms in het bot

Hoeveel informatie blijft er na een moord in een lichaam bewaard? Arts-forensisch antropoloog Reza Gerretsen combineert medische kennis met fysische antropologie om te achterhalen wat er is gebeurd. “Ik haal het verhaal naar boven dat iemand zelf niet meer kan vertellen.”

Casus: vrouw met netvormige huidverkleuringen van de benen

Een 76-jarige vrouw bezoekt de dermatoloog vanwege sinds enkele maanden bestaande, netvormige huidverkleuringen aan de achterzijde van beide benen. De plekken jeuken niet en doen geen pijn. Wat is uw diagnose?

Inslikken van batterij kan levens­bedreigend zijn

Jaarlijks slikken bijna 40 jonge kinderen een batterij in, soms met levensbedreigende gevolgen. MDL-kinderarts Angelika Kindermann onderzocht de risico’s en pleit voor meer bewustwording en veiligere verpakkingen. “We schrokken van het hoge percentage complicaties.”

Zo schrijf je medische informatie waar je patiënt iets aan heeft

Een patiëntenfolder kan medisch correct zijn en toch zijn doel missen, ziet arts Stan Geurts van De Hulpdokter. Begrijpelijk schrijven begint daarom met een inhoudelijke keuze: wat moet de patiënt weten?

Casus: jongeman met een zwelling van het gehemelte

Een 29-jarige man, met in de voorgeschiedenis seronegatieve artralgie, bezoekt uw spreekuur vanwege een zwelling van het gehemelte. U ziet een scherpbegrensde, verruceuze, witte plaque. Aan de genitalia, de ogen en de huid vindt u geen afwijkingen. Wat is uw diagnose?

Hoe ontwerpers complexe zorg­processen een­voudiger maken

Complexe zorgprocessen leiden regelmatig tot dubbel werk, onduidelijkheid en onnodig tijdverlies. Noa Smolenaars laat zien hoe design hierin kan helpen. “Wij ontwerpers zijn in staat complexe processen goed uit te diepen en te visualiseren, daar zijn we in opgeleid.”