Geheugen­problemen herkennen blijkt niet zo eenvoudig

Betere zorg voor oudere patiënten met geheugenproblemen begint bij het herkennen van die problemen. En daar is winst te boeken, ontdekte arts-onderzoeker Fleur Visser. Een advies voor zorgverleners heeft ze ook. Geef een of twee collega’s op de afdeling de taak zich permanent te verdiepen in de optimale zorg voor kwetsbare ouderen.

De conclusie van haar verkennende onderzoek luidt in één zin: van 42% van hun oudere patiënten hadden artsen en verpleegkundigen in het ziekenhuis niet door dat ze geheugenproblemen hebben. Arts-onderzoeker aan het UMCG Fleur Visser sloeg niet steil achterover van dit percentage. “Nee, een grote verrassing was het niet, maar het cijfer is zeker wel schokkend.”

Simpel ja of nee

Zij en haar collega-onderzoekers waren te werk gegaan via een flashmob-onderzoek. “Dat is een onderzoek om in heel korte tijd, door samenwerking met een grote groep, een goede indruk ergens van te krijgen”, legt Visser uit. “We hebben op één dag in 13 ziekenhuizen bij 757 opgenomen oudere patiënten een korte geheugentest afgenomen. Van hen scoorden er 347 onder de maat. Over deze ouderen hebben we op dezelfde dag de artsen en verpleegkundigen een eenvoudige vraag gesteld. ‘Denk je dat deze patiënt cognitieve problemen heeft?’ Ze konden simpel ja of nee zeggen. Zo kwamen we op het percentage van 42.”

Waarom zorgprofessionals bij zoveel patiënten geheugenproblemen niet herkennen, was geen onderdeel van het onderzoek. Maar uit terugkoppelingen met onderzoekmedewerkers in de 13 ziekenhuizen blijkt wel het een en ander. Visser: “Patiënten komen bijvoorbeeld in een eerste contact best goed over. Pas bij de test komen ze er dan slechter uit. Eerste indrukken kunnen je op het verkeerde been zetten.”

“We zijn als artsen zo gericht op losse ziektes”

Losse ziektes

Het flashmob-onderzoek is onderdeel van het ABOARD-project. Daarin verdiept een groep onderzoekers zich vijf jaar lang in het herkennen, voorspellen en voorkomen van Alzheimer. Visser ziet in het resultaat een aansporing om samen met Alzheimer Nederland verder te werken aan dementievriendelijke ziekenhuizen. Ze is ook bezig te promoveren op onder andere het herkennen van cognitieve problemen bij kwetsbare ouderen. Haar ervaring als basisarts in een ziekenhuis gaf haar de inspiratie zich te verdiepen in het onderwerp. “In ziekenhuizen helpen we op dagelijkse basis patiënten, maar eigenlijk leren we ze soms pas op het einde van hun opname echt kennen. We zijn als artsen zo gericht op losse ziektes, daarop focussen we in de dagelijkse waan, met al onze protocollen. Zeker voor de kwetsbare oudere patiënt wil ik met mijn onderzoek meer betekenen, ook op de langere termijn.”

“Even nagaan of een patiënt kan navertellen wat er is uitgelegd of gedaan”

Naaste

De geheugenproblemen van kwetsbare ouderen in het ziekenhuis kunnen volgens Visser uiteenlopen van dementie tot een delier of aspecifieke problemen van erg zieke mensen. “Ouderen met dementie lopen ook door een opname het risico op een delier. Aandacht blijkt, zoals zo vaak, ook hier het toverwoord. “Met doorvragen kunnen verpleegkundigen een idee krijgen of er geheugenproblemen zijn”, vertelt de arts-onderzoeker. “Vraag welke dag het is of hoe een onderzoek ging. Ook kun je inhaken op wat iemand aan het doen is. Zo was er bijvoorbeeld een patiënt die een krant aan het lezen was. Op de vraag welk nieuws ze had gelezen, bleek dat ze dat niet kon navertellen.”

Als het nodig is kunnen artsen en verpleegkundigen hun informatie anders overbrengen. “Duidelijk vertellen met korte zinnen en belangrijke informatie ook schriftelijk meegeven. En even nagaan of een patiënt kan navertellen wat er is uitgelegd of gedaan. En of het verhaal hetzelfde blijft. Belangrijk is ook om de naasten bij geheugenproblemen meer te betrekken bij de zorg en belangrijke beslissingen.”

Permanent scholing

Om geheugenproblemen van de groeiende groep kwetsbare ouderen eerder te herkennen pleit Visser voor een of twee collega’s per afdeling die speciale aandacht hebben voor dit onderwerp. “Verpleegkundigen kunnen hier extra scholing in krijgen en hun collega’s weer op de hoogte brengen van de laatste inzichten, met een klinische les of tijdens reguliere scholingsmomenten. Ook onder medisch specialisten zou dat kunnen werken. Zo leer je van elkaar. Het Zuyderland Ziekenhuis heeft op de meeste afdelingen al zo’n collega met aandacht voor kwetsbare ouderen en de ervaringen zijn positief.”

Lees meer over: