Gepersonaliseerde zorg kan cochleaire implantaat uitkomsten verder verbeteren

Zowel de slechthorende als diens omgeving ervaren een flinke toename van de kwaliteit van leven na het plaatsen van een cochleaire implantaat (CI), concludeert audioloog Nikki Philpott (Radboudumc) uit haar onderzoek als onderdeel van het door de EU gefinancierde MOSAICS-project. Het personaliseren van de training voor de patiënt na de CI-plaatsing kan het effect ervan mogelijk nog verbeteren.

We staan er als horenden zelden bij stil, maar het kunnen horen draagt voor een belangrijk deel bij aan onze kwaliteit van leven. Niet verwonderlijk dus dat mensen al eeuwenlang hulpmiddelen hebben ontwikkeld om gehoorverlies zoveel mogelijk te herstellen. Een daarvan is het cochleaire implantaat (CI), een ingenieus stukje elektronica en fijnmechanica dat geluid omzet in elektrische pulsen die rechtstreeks de gehoorzenuw prikkelen.

“Mensen komen in aanmerking voor een CI indien er sprake is van ernstig gehoorverlies dat niet gecompenseerd kan worden met een gehoorapparaat”, vertelt Nikki Philpott. “In de meerderheid betreft dat volwassenen die slechthorend zijn geworden. Als gevolg van de vergrijzing en de toenemende overbelasting van het gehoor neemt het aantal volwassenen met ernstig gehoorverlies nog steeds toe. Een minderheid van de slechthorenden die in aanmerking komen voor een CI zijn kinderen die bij de geboorte of in de eerste levensjaren doof zijn geworden. Naast genetisch bepaalde doofheid spelen daarbij pre- of postnatale infecties een rol.”

Kakofonie

Het plaatsen van een CI is op zich een delicate, chirurgische ingreep. Daarbij wordt in Nederland overigens alleen de plaatsing van één CI financieel vergoed, dus in één oor. Philpott: “Een beetje alsof je een slechtziende een halve bril geeft.” Die operatie is echter pas het begin, legt Philpott uit. “Het is niet zo als een slechtziende die een bril opzet. Na de plaatsing van de CI volgt een intensieve training van gemiddeld een jaar. De gebruiker moet namelijk (opnieuw) leren signalen die de gehoorzenuw aan de hersenen afgeeft te interpreteren. Met name de eerste weken na de CI-plaatsing, waarin het systeem wordt afgeregeld, ervaren sommigen een kakofonie aan piepjes, geruis en vreemde geluiden. Door gerichte training met allerlei soorten geluid en oefeningen gaat de CI-gebruiker vervolgens geluiden, en dus ook spraak, herkennen. Waarbij je echter niet moet vergeten dat horen met behulp van een CI niet te vergelijken is met natuurlijk gehoor. Het wordt nooit meer zoals het ooit was. Wel kunnen de meeste mensen weer contact maken met hun omgeving en de mensen om hen heen.”

“Je moet verder kijken dan alleen de verbetering in de spraakherkenning”

Kwaliteit van leven

Het succes van de CI-plaatsing wordt tot nu toe vooral afgemeten aan de (toename van de) mate van spraakherkenning (in een stille omgeving) door de patiënt. “Dit is weliswaar de meest objectieve maat maar de uitkomst ervan zegt niet alles over het totale effect van de CI. Afhankelijk van tal van mensgebonden factoren, waaronder leefsituatie en specifieke wensen, kan eenzelfde verbetering in spraakherkenning door twee CI-gebruikers heel anders worden ervaren.” Om hier meer inzicht in te krijgen, onderzocht Philpott bij 80 volwassenen het effect van de CI-plaatsing op de kwaliteit van leven. “Daarbij zagen we dat er één jaar na de CI-plaatsing bij alle gebruikers een significante toename van de kwaliteit was opgetreden. Waarbij vooral vooruitgang was geboekt op domeinen als sociale interactie en deelnemen aan activiteiten. Opvallend daarbij was dat er geen goede correlatie is tussen de verbetering in de kwaliteit van leven van de gebruiker en de verbetering in de spraakherkenning. Dat benadrukt dat je verder moet kijken dan alleen de verbetering in de spraakherkenning. Een meting onder mensen uit de directe omgeving van de gebruiker wees overigens uit dat ook zij minder beperkingen en daardoor een verbeterde kwaliteit van leven ervoeren door de CI.”

“Je zou de training kunnen aanpassen op de specifieke behoeften of wensen van de gebruiker”

Gepersonaliseerde training

Grosso modo levert het plaatsen van een CI dus flink wat winst op voor zowel de patiënt als diens omgeving, waarbij het verstaan van spraak bij de meeste gebruikers sterk is verbeterd. Philpott: “Desondanks zijn er forse verschillen tussen CI-gebruikers wat betreft het eindniveau dat zij bereiken. Deels heeft dat te maken met zaken als leeftijd, cognitie, duur van de doofheid en ondersteuning uit de omgeving. Daarnaast denken wij dat het meer personaliseren van de training het succes verder kan verbeteren. Zo hebben wij aangetoond dat een gepersonaliseerde training, gericht op de specifieke foneemverwisselingen die de gebruiker maakt, effectief kan zijn in het verminderen van die foneemverwarringen. Voor die training hebben we een onderzoeksapp ontwikkeld waarmee de mensen thuis hun oefeningen kunnen doen. Daarnaast zou je de training kunnen aanpassen op de specifieke behoeften of wensen van de gebruiker, bijvoorbeeld een training die vooral gericht is op het goed kunnen functioneren in een vergadering.”

Meer informatie? Het MOSAICS-project. Cochlear Ltd. en Radboudumc.

Referenties

1. Philpott N, Nijmijer HGB, Philips B, et al. Beyond hearing: the impact of Cochlear implantation on the quality of life of users and their communication partners after 1 year.  Int J Audiol. 2025; online ahead of print.
2. Philpott N. Towards personalised cochlear implant care for adults: Outcome prediction, Partner involvement and At-home training. Thesis Radboud Universiteit; 8 mei 2025.

Lees meer over: