Gezondheidsschade door anabole steroïden: ‘Dit is geen hype die overwaait’

Het recreatief gebruik van anabole steroïden neemt toe. Zorgelijk, vindt internist-endocrinoloog Pim de Ronde, want de gezondheidsrisico’s zijn groot. Hij heeft in het Spaarne Gasthuis in Haarlem een polikliniek voor mensen die kampen met de gevolgen van overdadig gebruik van deze oppeppende medicatie, overwegend mannen die vecht- en krachtsport beoefenen.

Dat het recreatief gebruik van anabole steroïden problemen geeft is al langer bekend, geeft Pim de Ronde aan. “In 2007 was ik betrokken bij een commissie van de Gezondheidsraad die in 2010 een rapport uitbracht in opdracht van toenmalig VWS-minister Ab Klink. Daarin werd de stand van zaken rondom het gebruik van anabole steroïden in de ongeorganiseerde sport en de risico’s daarvan voor de gezondheid in beeld gebracht. Die risico’s waren voor mij reden om een spreekuur te openen voor mensen – voor 99% mannen – die kampen met de gevolgen van gebruik van anabole steroïden.”

Geen hype

Dit zijn met name mannen die naar de ‘hardcore’ sportschool gaan voor vecht- en krachtsport en obsessief bezig zijn met een gespierd uiterlijk. Helaas is het gebruik van anabole steroïden geen hype die maar even overwaait. Integendeel: het gebruik lijkt juist toe te nemen, geeft De Ronde aan. “Op basis van een enquête in 2008 werd het aantal mannen dat deze doping in de amateursport gebruikt geschat op 20.000. Een rapport hierover verscheen in 2010. Een soortgelijk onderzoek¹ twee jaar geleden leverde een schatting op van 400.000 tot 500.000 mannen, al zie ik zo’n sterke stijging niet direct terug bij ons op de poli.” 

Gevolgen voor de gezondheid

De gevolgen van intensief gebruik van anabole steroïden voor de gezondheid kunnen ernstig zijn, geeft De Ronde aan. “Tijdens het gebruik van anabole steroïden nemen de energie en het libido toe, en vruchtbaarheidsproblemen kunnen voorkomen. Verder daalt het HDL-cholesterol, stijgt de bloeddruk en wordt de hartspier dikker, waardoor cardiovasculaire aandoeningen kunnen ontstaan. Verder kunnen gynaecomastie, acne en stemmingsstoornissen optreden. Ook is het risico op blessures verhoogd; anabole steroïden werken krachtig, waardoor je zwaarder en harder kunt trainen. Na stoppen kan libidoverlies, vermoeidheid en krachtverlies optreden.”

“Stoppen kan het beste ‘cold turkey”

Cold turkey

Vooral het langdurige gebruik van anabole steroïden, die makkelijk via bijvoorbeeld Internet te krijgen zijn, baart De Ronde zorgen. “Sommige mannen gebruiken dit als een kuur gedurende drie tot vier maanden. Gebruikelijk is om kuren te combineren met een onderhoudsdosering. Ik krijg bijna dagelijks vragen van zorgverleners uit het land, van verschillende disciplines, over stoppen met anabole steroïden. Als mannen weinig of geen klachten hebben, zullen ze niet erg gemotiveerd zijn om te stoppen. We kunnen hier dan ook weinig mee. Mannen die wegens klachten wel willen stoppen, kunnen dat het beste ‘cold turkey’ doen, zonder af te bouwen.”

“Uit observationeel onderzoek is gebleken dat drie maanden na stoppen de hypothalamus-hypofyse-gonade-as weer op normaal niveau functioneert. Bij de echte grootverbruikers en de langdurige gebruikers duurt dit herstel langer. Deze laatste groep is met name van belang om verder te onderzoeken. Sommige mannen kampen met een zeer lage testosteronspiegel en hebben daardoor allerlei klachten, zoals depressies, vermoeidheid en minder spierkracht, en willen dan graag testosteron op recept. Maar juist deze mannen hebben vaak een verleden van testosteronmisbruik en dan ben je als zorgverlener toch terughoudend om testosteron voor te schrijven.”

“Het lijkt dat door informatie te geven het gebruik beperkt kan worden”

Onderzoek

De overheid deelt de zorgen rond overdadig gebruik van anabole steroïden. Het ministerie van VWS heeft vorig jaar besloten hier werk van te maken, vertelt De Ronde. “Samen met Dopingautoriteit hebben wij financiering gekregen om te gaan onderzoeken hoe het gebruik van anabole steroïden kan worden teruggedrongen. Op dit moment loopt er een onderzoek bij welke mannen het probleem om te herstellen na stoppen het grootst is. Dat zijn de grootste zorgvragers. Hoe kunnen we hen helpen? De resultaten hebben we en worden nu bewerkt voor publicatie.”

Interventie

“Verder willen we een interventie gaan testen die kan helpen om het gebruik te verminderen”, vertelt De Ronde tot slot. “We hebben mannen uitgenodigd voor een gesprek om hun voorlichting te geven over gezondere alternatieven om er groot en sterk uit te zien, zoals betere voeding of verlaging van de dosis en gebruiksduur van anabole steroïden. Het lijkt dat door informatie te geven het gebruik beperkt kan worden. Ook gaan we kijken of we deze interventie kunnen uitrollen over een grotere groep. Zo hopen we de gezondheidsrisico’s in te dammen.” 

Referentie: 1. Balk L, Melman M. Dopinggebruik in de kracht- en vechtsport. Mulier Instituut, Utrecht, maart 2023.

Lees meer over: