Glutenvrij dieet niet aan te raden bij endometriose

Kan een glutenvrij dieet helpen de klachten van endometriose te verminderen? Een valide vraag, aldus voedingswetenschapper Fred Brouns en gynaecoloog Velja Mijatovic, aangezien klachten van endometriose sterk kunnen lijken op klachten van darmaandoeningen als coeliakie of het prikkelbaredarmsyndroom. “We zien echter onvoldoende bewijs dat het eten van gluten van invloed is op endometriose”, zeggen zij na een grondige evaluatie van de wetenschappelijke literatuur.

In Nederland lijdt naar schatting 10% van de vrouwen in vruchtbare leeftijd (15 tot 49 jaar) aan endometriose. Endometriose is een chronische aandoening waarbij weefsel dat op baarmoederslijmvlies lijkt, ook buiten de baarmoeder groeit, bijvoorbeeld aan de binnenkant van de buikwand, in de eierstokken, darmen of de blaas. Dit weefsel kan daar verklevingen en ontstekingen veroorzaken, wat klachten kan geven als een pijnlijke eisprong en menstruatie, bloedverlies, chronische bekkenpijn, vermoeidheid, onvruchtbaarheid en pijn bij het vrijen. Deze klachten hebben een grote invloed op het fysieke, mentale en sociale welzijn van vrouwen met endometriose. “Ondanks een behandeling met medicijnen of een operatie worden deze vrouwen vaak niet helemaal klachtenvrij”, vertelt Velja Mijatovic, hoogleraar Endometriose en hoofd van het Endometriosecentrum in het Amsterdam UMC. “Zij zoeken vervolgens naar mogelijke aanvullende oplossingen, waaronder dieetmaatregelen.”

Darmaandoeningen

Het idee dat voeding kan helpen bij de klachten van endometriose komt volgens Brouns, emeritus-hoogleraar Innovatie gezonde voeding aan de Maastricht University, voort uit het feit dat de maag-darmklachten en de algemene malaise die endometriosepatiënten kunnen ervaren, overeenkomen met klachten die ook optreden bij darmaandoeningen zoals het prikkelbaredarmsyndroom,coeliakie en chronische darmontstekingen. “De mechanismen die een rol spelen bij het ontstaan van endometriose zijn echter grotendeels nog onbekend. Er zijn veel hypothesen en aannames, maar een doorbraak is er nog niet”, zegt hij. “In dit kader wilden we graag evalueren in hoeverre bepaalde voedingsstoffen, zoals gluten, het ontstaan van endometriose kunnen bevorderen en – als de ziekte al aanwezig is – of deze de klachten positief kunnen beïnvloeden.” Hiervoor heeft hij, samen met collega’s van de afdeling Gynaecologie van het Maastricht UMC+ en het Endometriosecentrum van Amsterdam UMC, de beschikbare onderzoeksresultaten rond endometriose en voeding geëvalueerd, met speciale aandacht voor gluten. Zij plaatsten vervolgens het eventuele nut van een glutenvrij dieet bij endometriose in een gebalanceerd perspectief.¹

“Er is onvoldoende bewijs dat gluten een rol spelen bij de ontwikkeling van endometriose”

Van horen zeggen

Uit deze evaluatie van de wetenschappelijke literatuur bleek dat sommige onderzoeken een samenhang laten zien tussen specifieke dieetmaatregelen en het verminderen van de klachten van endometriose. Brouns: “Maar dergelijke effecten worden sterk beïnvloed door de verwachtingen ten gevolge van nieuws op sociale media en van horen zeggen. Zo blijkt uit recent onderzoek dat bij het hebben van de verwachting dat het eten van gluten klachten veroorzaakt, het vermijden van gluten leidt tot klachtenvermindering.² Men noemt dit het nocebo-effect. Dit effect kan ook optreden indien men, zonder dit te weten, toch gluten eet.” Met andere woorden: nocebo-effecten, maar ook placebo-effecten, zijn van invloed op de gerapporteerde positieve effecten van dieetmaatregelen. “Er is ook geen sluitend bewijs dat gluten een rol spelen bij de ontwikkeling van endometriose of dat het hebben van coeliakie (een darmaandoening die als gevolg van de aanwezigheid van gluten in de voeding bij ongeveer 1% van de bevolking leidt tot darmschade) het risico op het ontwikkelen van endometriose verhoogt.” Bij patiënten met coeliakie verbeteren de darmgezondheid, klachten en kwaliteit van leven wel drastisch na introductie van een glutenvrij dieet.

Nadelige consequenties

Daarnaast blijkt dat het nuttigen van een glutenvrij dieet voor mensen zonder coeliakie mogelijk nadelige consequenties heeft. Zo is glutenvrij eten duurder en van mindere voedingskwaliteit dan soortgelijke producten met gluten. Het regelmatig eten van volkoren producten (waarvan de meesten gluten bevatten) is daarnaast geassocieerd met een aanzienlijk lager risico op het ontwikkelen van hart- en vaatziekten, diabetes en darmziekten. “Dit potentiële voordeel kan verloren gaan bij een glutenvrij dieet”, zegt Brouns. “Daarom is het aanbevelen van een glutenvrij dieet aan vrouwen met endometriose uitsluitend gerechtvaardigd als zij ook gediagnosticeerd zijn met coeliakie”, besluit Mijatovic. “En die diagnose kan tegenwoordig eenvoudig gesteld worden met een bloedtest.”

Referenties

1. Brouns F, Van Haaps A, Keszthelyi D, et al. Diet associations in endometriosis: a critical narrative assessment with special reference to gluten. Front Nutr 2023;10:1166929.
2. De Graaf MCG, Croden F, Lawton CL, et al. The effect of consumer expectancy versus actual gluten intake on gastrointestinal symptoms in non-coeliac gluten sensitivity. Gastroenterology-DDW 2023;164:S-408-9.

Lees meer over: