Handeczeem: welke invloed heeft de leefstijl hierop?

Handeczeem is de meest voorkomende huidaandoening van de handen. Een aandoening die veel invloed kan hebben op verschillende aspecten in het dagelijkse leven. Zowel op sociale en werk-gerelateerde activiteiten als op de kwaliteit van leven. Maar veel is nog onduidelijk. In het kader van haar promotieonderzoek¹ boog Laura Loman, arts-onderzoeker aan het UMC Groningen, zich de afgelopen jaren over dit onderwerp.

Het feit dat zij in Groningen haar onderzoek verricht, gaf Loman de mogelijkheid diverse aspecten van handeczeem, waaronder de prevalentie, op grote schaal te onderzoeken. “In Noord-Nederland loopt namelijk sinds 2006 de Lifelines Cohortstudie². Die verzamelt van ruim 160.000 mensen gedurende 30 jaar data over gezondheid en leefstijl. Loman en haar collega’s voegden in 2020 voor de ruim 135.000 volwassen deelnemers een extra digitale vragenlijst over huidaandoeningen, waaronder handeczeem, toe aan Lifelines. Deze lijst werd door een kleine 60.000 deelnemers ingevuld en teruggestuurd. Daarna kon het analyseren beginnen.

Prevalentie

Dat leverde om te beginnen cijfers op over de prevalentie van handeczeem in Nederland³. Loman: “In ons onderzoek gaf 15% van de deelnemers aan ooit in hun leven handeczeem gehad te hebben. Ruim 7% gaf aan het afgelopen jaar handeczeem gehad te hebben met een piek van bijna 12% onder mensen tussen 25 en 34 jaar oud. Deze prevalentiecijfers komen overeen met de prevalentiecijfers uit Scandinavië waar al eerder grote studies naar het voorkomen van handeczeem zijn uitgevoerd.”

Uniek voor het Groningse onderzoek is dat er ook gekeken is naar het voorkomen van chronisch handeczeem en de ernst van het handeczeem. Ruim 60% van de mensen met handeczeem in het afgelopen jaar gaf aan dat dit eczeem minimaal drie maanden aanwezig was of meerdere episoden in het afgelopen jaar omvatte. Daarmee voldeden deze klachten aan de definitie van chronisch eczeem. “We hebben de deelnemers aan de hand van voorbeeldfoto’s die bij de vragenlijst zaten, de ernst van hun handeczeem laten beoordelen. Daaruit bleek dat bij de meeste deelnemers het handeczeem als ‘mild’ is te classificeren. Echter, de lifetime prevalentie van ernstig tot zeer ernstig handeczeem was 1,9%. Kennis over het voorkomen van chronisch handeczeem en de ernst hiervan onder de algemene bevolking is nodig om inzicht te krijgen in welk deel van de patiënten mogelijk begeleiding en behandeling nodig heeft.”

Leefstijlfactoren

In een andere analyse onderzocht Loman mogelijke associaties tussen handeczeem en leefstijlfactoren⁴. “Dat is de kracht van Lifelines; het bevat een breed scala aan gegevens van de deelnemers. Die konden we nu relateren aan het wel of niet hebben van handeczeem. Hierbij vonden we een aantal associaties. Zowel roken, chronische stress als obesitas waren positief geassocieerd met het hebben van handeczeem. Voor de andere leefstijlfactoren, zoals alcoholgebruik, sport en beweging, eetgedrag en nachtrust, vonden we geen verband met handeczeem. Of de geassocieerde leefstijlfactoren bijdragen aan het hebben van handeczeem, of dat handeczeem kan zorgen voor een slechtere leefstijl, is door de opzet van dit onderzoek niet met zekerheid te zeggen. Voor de dagelijkse praktijk betekent dit wel dat het belangrijk is voor behandelaars van patiënten met handeczeem en voor patiënten zelf om aandacht te besteden aan een gezonde leefstijl.”

“In deze studie zagen we ook dat je niet altijd op voorhand op basis van iemands beroep kunt inschatten of er risico is op handeczeem”

Beroep of blootstelling

Een derde analyse spitste zich toe op bijdragende factoren voor handeczeem⁵, met name ‘natte contacten’ en het dragen van handschoenen. “Veel natte contacten en/of het dragen van handschoenen zijn bekende risicofactoren voor het ontwikkelen van handeczeem. Doorgaans wordt bij het zoeken naar mogelijke oorzaken van handeczeem bij een patiënt vooral gevraagd naar beroepsgebonden blootstelling. Uit onze analyse wordt duidelijk dat blootstelling in de thuissituatie net zo sterk geassocieerd is met handeczeem. Het is dus verstandig bij de diagnostiek ook de thuissituatie goed uit te vragen. In deze studie zagen we ook dat je niet altijd op voorhand op basis van iemands beroep kunt inschatten of er risico is op handeczeem. Er zijn weliswaar beroepen met een verhoogd risico op het ontwikkelen van handeczeem, bijvoorbeeld kappers. Maar daarbinnen zijn het toch de precieze werkzaamheden met daarbij behorende blootstellingen die bijdragen aan het risico. Omgekeerd zijn er ook mensen met een beroep dat niet valt onder de hoog-risicoberoepen voor handeczeem, maar die door specifieke werkzaamheden toch risico lopen op het ontwikkelen hiervan. Je kunt dus bij de diagnostiek beter kijken naar iemands functieomschrijving en dagelijkse bezigheden dan naar de titel van het beroep.”

Referenties:

1. Proefschrift: de onderzoeken van Laura Loman zijn gebundeld in het proefschrift A broad vision on hand eczema waarop Loman op 6 juli 2022 promoveert.
2. Lifelines Cohortstudie
3. De prevalentie van handeczeem in Nederland
4. Mogelijke associatie tussen handeczeem en leefstijlfactoren
5. Bijdragende factoren voor handeczeem

Lees meer over: