Help patiënten te stoppen met roken: ‘Minder zenden en meer interacteren’

Innovatieve concepten uit de kunst- en filmwereld zijn volgens strategisch adviseur Rookvrij Marieke Helmus (Pharos) zeer geschikt om het gesprek over stoppen met roken te beginnen. Ze ontwikkelde onder andere een chatbot en een aantal ansichtkaarten om mensen uit hun schulp te laten kruipen.

Helmus studeerde geneeskunde en theater, film en tv-wetenschappen. “Zes jaar geleden ben ik gestopt als verslavingsarts. Ik wilde geen volle wachtkamer meer, maar een lege. Daarom zit ik nu aan de preventiekant met mijn missie om mensen de mogelijkheid te bieden te stoppen met roken. En dat is nodig, want als we echt gaan voor een rookvrije toekomst, kunnen we minstens 120.000 kankerdiagnoses voorkomen. Ik wil op grote schaal helpen voorkomen dat mensen ziek worden door roken.” 

Omgeving betrekken

Helmus voert haar missie met overtuiging uit vanuit een bijzondere invalshoek. “Toen ik nog arts was, hielp ik mensen in de spreekkamer bij Jellinek. Later zag ik buiten bij de ingang allemaal mensen een sigaret opsteken. Toen viel het kwartje. De sleutel ligt er namelijk in om ook iemands omgeving te betrekken bij het roken. Bij mijn oude werkgever betekende dat overal binnen de organisatie het gesprek over roken op gang brengen en het belang van stoppen op de voorgrond krijgen. Want andere, meer urgente problemen drukken roken vaak naar de achtergrond. Terwijl het juist het roken is waar mensen ziek van worden.”

Vertalen

Centraal in Helmus’ gedachtegoed staan het gesprek aangaan en met eventuele weerstand omgaan. Ze doet dat door concepten uit de kunst- en filmwereld te vertalen naar praktische oplossingen in de zorg en het sociaal domein. Een staaltje ‘out of the box’-denken dus. “Een voorbeeld: mensen die in armoede leven en roken, zien hun sigaret vaak als een vriend. Ze schieten onmiddellijk in het defensief als er geopperd wordt te stoppen. Tegelijkertijd blijkt dat een grote meerderheid van die groep eigenlijk wel wil stoppen. Met een chatbot ‘Chat met je sigaret’¹ willen we mensen die niet willen praten over stoppen met roken de mogelijkheid bieden om toch het gesprek te starten. Hulpverleners krijgen met de chatbot een instrument in handen dat ze kan helpen om juist die doelgroep op gang te helpen die ze zelf niet aan de praat krijgen.”

“De chatbot werkt als de slang uit Junglebook”

Confronterend

De chatbot is samen met social designer Emilie Tromp gemaakt en functioneert aan de hand van dialogen die geschreven zijn door theatermakers. “Het stelt de vraag wat roken hen brengt, de sigaret spiegelt de eigen argumenten en maakt mensen bewust van de claimende afhankelijkheidsrelatie met de sigaret. De sigaret doet dit op humoristische wijze en gedraagt zich een beetje zoals de slang uit Junglebook; is het een vriend of niet? De chat maakt veel mensen aan het lachen. Met het dwingende karakter lokt de sigaret ook irritatie of boosheid uit. Deze emotie is een behulpzaam element om de weerstand tegen de sigaret te vergroten en daarmee de twijfel te vergroten. Het grote verschil met een prikkelend gesprek met een psycholoog is dat een psycholoog altijd naast de cliënt zal staan. Deze chatbot werkt heel anders, veel confronterender.”

“Het zou goed zijn als (zorg)professionals die switch kunnen maken bij doelgroepen die moeilijk te bereiken zijn”

Ansichtkaarten

Naast de chatbot gebruikt Helmus meer visuele hulpmiddelen om het gesprek over roken op gang te krijgen. “Ik ben met striptekenaar John Prop in zee gegaan om samen een aantal ansichtkaarten te ontwerpen. Mijn collega, gedragsexpert Annegien Langedijk-Wilms, en ik zijn de wijken in getrokken en hebben in kaart gebracht hoe mensen over roken denken, waar ze aan denken en wat ze belangrijk vinden. Daar zijn tekeningen met teksten en grapjes uitgerold die een behandelaar kan gebruiken om roken bespreekbaar te maken. Hij laat de kaarten zien, de cliënt kiest vervolgens de meest aansprekende. Zo is er een kaart met de tekst ‘Als ik wil stoppen met roken heb ik daar niemand voor nodig. Dat zei je de vorige zes keer ook, pannenkoek.’ Zulke teksten wekken een glimlach op en raken mensen op zo’n manier dat ze wel over hun rookgedrag willen praten.”

Switch bij zorgprofessional

De kern van de aanpak via de chatbot en de ansichtkaarten is dus ‘niet zoveel zenden, maar interactie creëren en de ander de regie geven’. “Niet de professional moet bedenken wat iemand nodig heeft, maar door producten te bieden die vanuit de leefwereld van mensen zijn bedacht, geef je iemand zelf de mogelijkheid te sturen. Het zou goed zijn als daar veel meer budget voor vrijkomt en (zorg)professionals die switch kunnen, en willen, maken bij doelgroepen die moeilijk te bereiken zijn.”

Op dit moment is Helmus bezig met haar volgende project: een kunstwedstrijd voor alle inwoners van Gelderland-Zuid over nicotineverdriet en stopgeluk, die in januari van start gaat bij hobbyclubs, scholen en in asielzoekerscentra.

Meer informatie?
1. Chatbot ‘Chat met je sigaret’, Pharos.
2. In gesprek over roken: 6 verschillende ansichtkaarten (50 sets), Pharos.

Lees meer over: