Hoe dramaseries artsen kunnen helpen bij morele keuzes

Drie afleveringen van House M.D. of Dexter op een avond kijken, puur voor de ontspanning? Voor zorgprofessionals kan het ook leerzaam zijn. Mediawetenschapper Merel van Ommen onderzocht aan het Behavioural Science Institute van de Radboud Universiteit hoe dramaseries artsen en andere zorgprofessionals kunnen helpen om beter om te gaan met moreel ingewikkelde situaties. Op basis hiervan ontwikkelde ze de training ‘Omgaan met morele complexiteit voor zorgprofessionals’.

In de dagelijkse praktijk ervaren artsen regelmatig morele druk: het gevoel dat ze niet de zorg kunnen bieden die ze zouden willen, of het moeten kiezen tussen twee kwaden. “De dramaseries die ik heb onderzocht kenmerken zich door het ontbreken van een duidelijk moreel kader. Hierdoor zetten ze de kijker aan tot reflectie door bestaande morele overtuigingen te bevragen en te heroverwegen”, vertelt Van Ommen. Tijdens haar promotieonderzoek richtte zij zich op de vraag hoe mensen een moreel oordeel vormen wanneer een verhaal geen duidelijk moreel standpunt biedt. “Met dit soort complexe situaties hebben ook zorgprofessionals regelmatig te maken.”

Praktijkervaring

Van Ommen constateerde dat ervaring een grote rol speelt bij de beoordeling van morele situaties. “Beginnende artsen en psychologen neigen naar zwart-witoordelen en vertrouwen sterk op protocollen. Naarmate je meer praktijkervaring hebt en dus ook vaker hebt ervaren dat protocollen en richtlijnen niet altijd van toepassing zijn, word je flexibeler, genuanceerder en kun je je oordeel langer uitstellen.” Bij series als House M.D. gaat het bijvoorbeeld om vragen of een arts meer een geneesheer of coach is en of een diagnose een doel of een middel moet zijn. Jonge artsen zien het gedrag van dr. House vooral als fictie, terwijl ervaren artsen de essentie van de dilemma’s herkennen, ook al zijn deze in de serie sterk uitvergroot.

“We denken vaak dat we morele beslissingen nemen op rationele gronden”

Leersimulaties

De training, die Van Ommen samen met filosoof en geestelijk verzorger Rob van Grinsven-Peters ontwikkelde, gebruikt dergelijke series als leersimulaties. In kleine groepen bekijken zorgprofessionals afleveringen en analyseren moreel complexe situaties. Ze gebruiken handvatten uit de praktische filosofie om systematisch tot besluitvorming te komen, en geven eigen woorden aan de basisprincipes van hun beroep. “We denken vaak dat we morele beslissingen nemen op rationele gronden, maar in werkelijkheid ontstaan ze veelal op een intuïtieve en emotionele basis”, legt Van Ommen uit. “Ik gebruik hele concrete situaties die iedereen begrijpt en waarvan iedereen op zijn minst kan erkennen dat het dilemma’s zijn.”

Morele stress

Een belangrijk doel van de training is het verminderen van morele stress. Artsen en andere zorgprofessionals ervaren regelmatig dat ze niet weten wat het juiste is, wat kan leiden tot spanning of zelfs uitval. Van Ommen: “Door de complexe keuzesituaties uit dramaseries te ervaren, te bespreken en te analyseren, leren deelnemers hun morele kompas aan te scherpen, dilemma’s te nuanceren en hun professionele keuzes beter af te stemmen op de complexe werkelijkheid van de zorgpraktijk.”

“Het doel van de training is dat artsen hun ethisch bewustzijn versterken”

Veilige leeromgeving

De training richt zich op artsen en andere zorgprofessionals die dagelijks geconfronteerd worden met complexe beslissingen. Het biedt een veilige leeromgeving waarin perspectiefwisseling centraal staat: deelnemers bekijken dilemma’s vanuit hun eigen rol, die van de patiënt en die van leidinggevenden. “Zo leren zij dat er niet één juist antwoord is en dat het soms nodig is hun oordeel uit te stellen”, aldus Van Ommen. “Het doel van de training is dat artsen hun ethisch bewustzijn versterken, sterker staan bij de morele uitdagingen van hun werk én tegelijkertijd openstaan voor nieuwe inzichten.”

Lees hier meer over de training ‘Omgaan met morele complexiteit voor zorgprofessionals’

Lees meer over: