DOQ

Hoe gezondheids­vaardig is de reuma­patiënt?

Ongeveer één op de drie Nederlanders heeft beperkte gezondheidsvaardigheden in meer of mindere mate. Maar het is voor zorgverleners binnen de reumatologie best lastig in te schatten of de patiënt die voor hen zit, beperkt gezondheidsvaardig is. Zo blijkt uit onderzoek van promovendus Mark Bakker.

Onderzoek laat zien dat mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden een grotere kans hebben op slechtere gezondheidsuitkomsten. Vaak hangt dit samen met de veel onderzochte sociaaleconomische gezondheidsverschillen. “Maar waar we de achtergrond van een patiënt niet kunnen veranderen, kunnen we wel proberen om onze zorgverlening aan te passen”, zegt Mark Bakker (Maastricht UMC+ en het Care and Public Health Research Institute (CAPHRI) van de Universiteit Maastricht). Om de negatieve effecten van beperkte gezondheidsvaardigheden van patiënten te minimaliseren, doen Bakker en collega’s onderzoek naar de rol van gezondheidsvaardigheden in de reumatologische praktijk en proberen zij de reumatologische zorg af te stemmen op de gezondheidsvaardigheden van patiënten.

“Een belangrijke vraag is: in hoeverre zijn zorgverleners eigenlijk in staat de gezondheidsvaardigheden van hun patiënten in te schatten?”

Promovendus Mark Bakker

Gezondheidsvaardigheden inschatten

Bakker: “Met gezondheidsvaardigheden bedoelen we in de breedste zin de persoonlijke eigenschappen en ondersteuning vanuit de omgeving die je nodig hebt om met gezondheidsinformatie om te kunnen gaan en gezondheidsbeslissingen te nemen. Zowel in het dagelijks leven als in zorgsituaties. We weten dat ongeveer één op de drie Nederlanders beperkte gezondheidsvaardigheden heeft. Wanneer je als reumatoloog een patiënt met beperkte gezondheidsvaardigheden voor je hebt, kun je daar rekening mee houden. Je kan bijvoorbeeld besluiten om deze patiënt door te verwijzen naar de reumaverpleegkundige voor extra tijd en ondersteuning. Maar dat valt of staat met hoe goed je in staat bent de gezondheidsvaardigheden van een patiënt in te schatten.” Een belangrijke vraag is dus: in hoeverre zijn zorgverleners eigenlijk in staat de gezondheidsvaardigheden van hun patiënten in te schatten?

“Over alle domeinen van de HLQ was bij een kwart van de patiënten sprake van een afwijkende inschatting door de reumazorgverlener”

HLQ-scores vergeleken

Om deze vraag te beantwoorden voerden Bakker en collega’s een studie uit in drie ziekenhuizen: het Medisch Spectrum Twente in Enschede, het Maasstad Ziekenhuis in Rotterdam en het Maastricht UMC+. “We namen bij bijna 900 reumapatiënten de gezondheidsvaardighedenvragenlijst (de Health Literacy Questionnaire, HLQ) af.” Deze vragenlijst brengt de gezondheidsvaardigheden van patiënten in kaart op negen verschillende domeinen. “Tegelijkertijd hebben we voor iedere patiënt die aan dit onderzoek meedeed aan de zorgverlener gevraagd of deze voor elk van de domeinen wilde inschatten wat het niveau van de betreffende patiënt was. Vervolgens hebben we de HLQ-domeinscores van patiënten vergeleken met de inschatting van de zorgverleners.”

Lager opleidingsniveau

“Over alle domeinen van de HLQ was bij ongeveer een kwart van de patiënten sprake van een afwijkende inschatting door de zorgverlener”, zegt Bakker. “Dat is best een hoog aantal, al is het ook goed om te zien dat de inschatting van de zorgverlener in driekwart van de gevallen wel ongeveer overeenkomt met de HLQ zoals ingevuld door de patiënt.” Bakker en collega’s hebben tevens onderzocht of sociaaleconomische factoren nog een rol spelen bij deze bevindingen. “We zagen dat zorgverleners patiënten met een niet-Westerse migratieachtergrond of met een lager opleidingsniveau vaker lager inschatten dan de vragenlijst van de patiënt aangaf.”

Sociale steun?

Van de negen verschillende domeinen van de HLQ bleek het voor zorgverleners het moeilijkst in te schatten of patiënten sociale steun ontvingen voor gezondheid. “Bij bijna één op de vijf patiënten gaven zorgverleners aan dat ze niet goed wisten of patiënten thuis bijvoorbeeld met iemand over hun gezondheid konden praten. Of iemand hen kon helpen met gezondheidsinformatie of dat iemand mee kon naar afspraken.” Daarnaast zag Bakker dat het kritisch kunnen omgaan met informatie het vaakst hoger werd ingeschat door de zorgverleners en dat actieve betrokkenheid bij zorgverleners juist lager werd ingeschat.

“We kunnen de gezondheidsvaardigheden van patiënten niet blind inschatten op basis van onze intuïtie”

Waarschuwing

De resultaten van dit onderzoek zijn volgens Bakker vooral een waarschuwing. “We kunnen de gezondheidsvaardigheden van patiënten eigenlijk niet blind inschatten op basis van onze intuïtie.” Het belangrijkste is volgens hem dat reumatologen zich daar bewust van zijn. Zijn advies is dan ook om geen aannames te doen, maar de gezondheidsvaardigheden van patiënten te meten en erover met patiënten in gesprek te gaan. Hij noemt hierbij de Conversational Health Literacy Assessment Tool (CHAT) als een mogelijkheid. “Dit is een Engelse tool met open vragen die toegepast kunnen worden in het gesprek met patiënten, waarmee de behoeftes van patiënten met betrekking tot gezondheidsvaardigheden geïdentificeerd kunnen worden.”

“We zorgen er ook voor dat iedere patiënt, zeker een nieuwe patiënt, gezien wordt door de reumaverpleegkundige”

In gesprek gaan

Bakker en collega’s kijken ondertussen ook naar oplossingen om in de praktijk om te gaan met beperkte gezondheidsvaardigheden van patiënten. “Denk hierbij aan het gebruik van keuzehulpen en audiovisuele materialen. Maar we zorgen er bijvoorbeeld ook voor dat iedere patiënt, en zeker een nieuwe patiënt, gezien wordt door de reumaverpleegkundige.” Het bespreken van casussen over beperkte gezondheidsvaardigheden met collega’s, bijvoorbeeld tijdens congressen of in een soort sociaal multidisciplinair overleg, is volgens Bakker ook heel waardevol. “Dus: in gesprek gaan met patiënten en in gesprek gaan met elkaar. Zo kunnen we volgens mij veel winst behalen op het gebied van gezondheidsvaardigheden bij patiënten.”

Van dit onderzoek is ook een videosamenvatting beschikbaar:

Referentie:

Bakker MM, et al. Exploring discordance between Health Literacy Questionnaire scores of people with RMDs and assessment by treating health professionals. Rheumatology (Oxford) 2022;keac248. doi: 10.1093/rheumatology/keac248.

Lees meer over:


Voor u geselecteerde artikelen

Wat als… jouw onderzoek plotseling is geasso­cieerd met de tabaks­industrie?

De farmaceut die het promotieonderzoek van Wytse van den Bosch financierde, werd plotseling overgenomen door een tabaksmultinational. Wat doe je dan als onderzoeker? “Door deze indirecte affiliatie ben je plotseling niet meer welkom op wetenschappelijke congressen.”

Meer rolmodel­len nodig in het medisch onderwijs

“De gezondheidszorg moet een afspiegeling zijn van de samenleving, dat is nu niet zo”, vindt Rashmi Kusurkar, hoogleraar inclusie en motivatie in medisch onderwijs. Er is behoefte aan meer inclusiviteit en diversiteit binnen het medisch onderwijs.

Zo deal je met de onzin van influencers in je spreekkamer

Patiënten vertrouwen influencers soms meer dan hun eigen arts. Jolanda van Boven en Annemie Galimont vertellen over hun ervaringen hiermee in de spreekkamer en hoe hiermee om te gaan. “Wees als arts alert dat je de patiënt goed voorlicht over de mogelijke gevolgen.”

‘Kunst kan de zorg transformeren’

Om de problemen van het overbelaste zorgsysteem het hoofd te bieden, moet kunst een structurele plaats krijgen, pleit Tineke Abma. “We willen duurzame programma’s van bewezen interventies vergoed door de zorgverzekeraar.”

Casus: jongen met gepig­menteerde huid­afwijking

Een tienjarige jongen heeft een opvallende laesie op de rechterbovenarm. Bij navraag blijkt deze laesie al jaren aanwezig. In de familie komen geen melanomen voor. De jongen heeft een blanco voorgeschiedenis. Wat is uw diagnose?

Casus: man met klachten van moeizaam plassen

Een man komt met een doorgemaakte blaasontsteking op uw spreekuur. Plassen gaat al een paar jaar langzaamaan moeilijker en moeilijker. De straal is zwak, nogal eens sproeiend en er wordt bijna altijd wat nagedruppeld. Persen helpt niet echt. Wat is uw diagnose?

Iedere arts moet zich voorbereiden op een leven lang leren

Welzijn is een voorwaarde voor professionele en persoonlijke ontwikkeling. En dat is in de medische sector meer dan ooit een punt van zorg, vindt Marjolein van de Pol. “De nieuwe bewegingen moet je gewoon volgen, in welke fase van je carrière je ook zit.”

‘‘Minder eten en meer bewegen’ is echt een misvatting’

Mensen met obesitas hebben vaak te maken met negatieve vooroordelen, ook in de zorg. Daardoor vermindert de kwaliteit van zorg, legt Paige Crompvoets uit. “Uit mijn onderzoek bleek dat mensen met obesitas soms belachelijk gemaakt worden door hun zorgverleners.”

Whispp biedt oplossing voor mensen met stem- en spraak­problemen

Joris Castermans ontwikkelde Whispp, een app die met behulp van AI fluister- en aangedane spraak kan omzetten in een heldere en natuurlijke stem. “Wie nog audio- of video-opnames heeft van de gezonde stem, kan met Whispp de eigen stem van vroeger creëren.”

Artsen voor Kinderen helpt kinderen met een chronische ziekte of beperking

Michel Weijerman van Stichting Artsen voor Kinderen vertelt over hun projecten voor betere zorg en welzijn voor kinderen met een chronische aandoening. “Zo’n 200 zorgprofessionals zijn op vrijwillige basis bij onze poli betrokken. Binnen 48 uur krijg je antwoord.”


0
Laat een reactie achterx