Integrale geneeskunde in Nederland: tijd voor de volgende stap

“De tijd van discussie tussen voor- en tegenstanders is voorbij. Laten we ons richten op implementatie”, zegt Ines von Rosenstiel, kinderarts, leefstijlarts en expert op het gebied van integrale geneeskunde (‘integrative medicine’, IM). Het spreekuur Integrative Medicine, dat ze in 2018 startte in Rijnstate Arnhem, is erg populair. Ook in andere ziekenhuizen groeit de belangstelling. Nu is het moment aangebroken om door te pakken. Maar hoe zorgen we ervoor dat IM een structureel onderdeel wordt van de reguliere zorg in Nederland?

IM was nog een relatief onbekend concept in Nederland toen Von Rosenstiel begon met haar spreekuur. Inmiddels heeft IM zich in de oncologie bewezen als een waardevolle aanvulling op reguliere behandelingen. Denk aan voeding, beweging, acupunctuur en ‘mind-body’-interventies, zoals mindfulness en ontspanningstechnieken. Deze aanpak helpt patiënten niet alleen om de bijwerkingen van hun behandelingen te verminderen, maar vooral ook om de regie over hun eigen gezondheid terug te pakken. “Mijn spreekuur zit altijd vol. De wachttijd is soms twee maanden, en dat is eigenlijk te lang. Inmiddels werk ik samen met Monica Perebolte, een mammacare-verpleegkundige met een specialisatie in IM. We draaien nu op dinsdagmiddag samen twee spreekuren, maar de vraag blijft groeien.”

Financiering blijft een struikelblok

Ook ziekenhuizen als Isala Zwolle, Gelre Apeldoorn, het Máxima Medisch Centrum en het Reinier de Graaf hebben inmiddels IM-oncologiespreekuren. Maar ondanks de groeiende acceptatie van IM binnen ziekenhuizen, blijft financiering een groot probleem. “Er is nog steeds geen DBC of andere bekostigingsvorm voor deze zorg”, legt Von Rosenstiel uit. “Ziekenhuizen die IM aanbieden, doen dat met eigen financiële middelen, omdat ze de meerwaarde ervan zien. Maar veel andere ziekenhuizen wachten af tot er een structurele financiering is.”

Naast financiering zijn ook opleiding en training een bottleneck. “Er zijn nu wel gespecialiseerde opleidingen, zoals de Academie voor Integrative Medicine en de Amsterdam School of Integrative Medicine and Health, maar het zit nog niet in de basisopleiding geneeskunde of verpleegkunde.”
En dat is jammer, want veel patiënten willen niet alleen denken vanuit hun ziekte, maar ook aan de slag met hun gezondheid. Alleen weten ze vaak niet waar ze betrouwbare informatie kunnen vinden. “Dan bestaat het risico dat ze bij onbetrouwbare of zelfs schadelijke behandelingen terechtkomen. Door hen als gids te begeleiden, geven we patiënten niet alleen de juiste informatie, maar ook de regie terug over hun eigen gezondheid.”

“We hebben meer Nederlands onderzoek nodig dat aansluit op onze medische standaarden en bekostigingssystemen”

Onderzoek als fundament

Hoewel internationale richtlijnen voor IM, zoals die van de Society for Integrative Oncology, al breed worden erkend, blijft het wetenschappelijk onderzoek in Nederland achter. “We hebben inmiddels sterk bewijs voor de effectiviteit en veiligheid van verschillende IM-interventies, zoals acupunctuur bij misselijkheid en ‘mind-body’-interventies bij angst en vermoeidheid”, zegt Von Rosenstiel. “Maar om IM structureel te verankeren in de zorg, hebben we meer Nederlands onderzoek nodig dat aansluit op onze medische standaarden en bekostigingssystemen.”  

Binnen het Consortium voor Integrale Zorg en Gezondheid is een onderzoeksagenda ontwikkeld om de effectiviteit en veiligheid van IM-interventies beter in kaart te brengen. Dit moet bijdragen aan een stevige wetenschappelijke basis, zodat IM een volwaardige plaats krijgt binnen de reguliere oncologische en chronische zorg.

Beweging versnellen

Ook groeit de samenwerking tussen ziekenhuizen en er ontstaan netwerken waarin kennis wordt gedeeld en de implementatie wordt versneld. Zo is het Platform Integratieve Oncologie Nederland (PION) opgezet, waarin meerdere ziekenhuizen samenwerken. Daarnaast willen patiëntenorganisaties graag meedenken over de toekomst van IM. “Dat is een positieve ontwikkeling, want uiteindelijk zijn het de patiënten die de beweging kunnen versnellen.”

Wat is er nodig?

Volgens Von Rosenstiel is de tijd rijp voor een brede integratie van IM in de Nederlandse zorg. Hiervoor zijn drie zaken essentieel:

1. Structurele financiering – “Zolang IM niet wordt vergoed, blijven veel ziekenhuizen huiverig om ermee aan de slag te gaan.”
2. Meer wetenschappelijk onderzoek – “Internationale richtlijnen zijn er al, maar er is meer Nederlands onderzoek nodig om IM beter te integreren in ons zorgsysteem.”
3. Opleiding en training – “Zowel artsen als verpleegkundigen moeten de basisprincipes van IM leren kennen, zodat patiënten hier niet zelf over hoeven te beginnen in de spreekkamer.”

Referentie: Van Wietmarschen, H.A. Kapteijns, A., Busch, M., et al. Setting a dutch integrative medicine research agenda: Results of a consensus-based strategy. European Journal of Integrative Medicine, Vol.67, 2024.

Lees meer over: