Intrathecale morfine versnelt herstel na keizersnede

Door de standaard (spinale) anesthesie tijdens een keizersnede uit te breiden met een kleine dosis morfine herstelt de kersverse moeder sneller van de operatie. Daardoor is zij eerder in staat zowel voor zichzelf als voor haar baby te zorgen, blijkt uit de studie die anesthesioloog Oscar van den Bosch (Wilhelmina Kinderziekenhuis, UMC Utrecht) en collega’s onlangs uitvoerden.

Een keizersnede is een forse operatie die sterke pijnstilling vereist. Tot een paar jaar geleden gebeurde dat als volgt, legt Van den Bosch uit. “Vóór de ingreep dienden we spinaal verdovende medicatie toe; voornamelijk het middel bupivacaïne. Aan het einde van de operatie dienden we intraveneus een dosis paracetamol en diclofenac toe. In de dagen na de keizersnede kon de vrouw naar behoefte pijnstillers gebruiken, waaronder morfine. Het belangrijkste doel van de postoperatieve pijnstilling na een keizersnede is de vrouw zo snel mogelijk in staat te stellen voor zichzelf en haar baby te kunnen zorgen.”

Richtlijn

Een aantal jaar geleden werd bedacht dat het toevoegen van een dosis morfine aan de spinale (= intrathecale) anesthesie tijdens de keizersnede wellicht een elegante manier was om de behoefte aan postoperatieve pijnstilling te verminderen. “Enkele studies toonden aan dat het toevoegen van morfine aan de intrathecale anesthesie leidde tot minder postoperatieve pijn en daardoor minder gebruik van postoperatieve pijnstilling. Op basis daarvan werd het toedienen van intrathecale morfine, kortweg ITM, bij een keizersnede aanbevolen in enkele internationale richtlijnen.”

Snel comfortabel voelen

Dat betekende echter niet dat ITM nu overal de standaard werd. “Angst voor bijwerkingen als jeuk en ademhalingsproblemen maakten dat ITM wereldwijd nog slechts beperkt wordt toegepast. Veel zorgverleners vinden dat de betere pijnbestrijding niet opweegt tegen deze mogelijke nadelen.” Volgens Van den Bosch is dit een te beperkte blik op het onderwerp. “Pijnbestrijding is niet het enige punt waar vrouwen na een keizersnede belang aan hechten. Ze willen zich ook graag zo snel mogelijk weer comfortabel voelen zodat ze in staat zijn zichzelf te verzorgen en hun baby te voeden, te verzorgen en te knuffelen.”

“Het gebruik van orale morfine daalde naar bijna nul”

Breder onderzoek

Toen enkele jaren geleden in het UMC Utrecht werd besloten ITM wel als standaardprocedure bij een keizersnede te implementeren, besloot Van den Bosch dit aan te grijpen voor een breder onderzoek naar de effecten van ITM. Daarvoor liet hij ca 100 vrouwen die via een keizersnede waren bevallen na 24 uur een gevalideerde vragenlijst (ObsQoR-10 Dutch score) invullen; de helft van hen was bevallen in de zes maanden voordat ITM werd toegepast, de andere helft nadat ITM de standaard was geworden. “In de vragenlijst geven vrouwen niet alleen aan hoeveel last ze hebben van pijn, misselijkheid en duizeligheid, maar ook hoe goed zij in staat zijn voor zichzelf en hun kind te zorgen en hoe comfortabel zij zich voelen.”

Significant beter

De invoering van ITM bleek te leiden tot een significante verbetering van de ObsQoR-10- score: van gemiddeld 65 punten naar gemiddeld 74 punten (op een schaal van 0-100). “Niet alleen de pijnscore verbeterde, ook leidde ITM tot betere scores op het gebied van onder andere zelfredzaamheid, voor de baby kunnen zorgen en een gevoel van controle hebben over de situatie. Bovendien verbleven de vrouwen na de invoering van ITM korter in het ziekenhuis en gebruikten ze significant minder pijnmedicatie na de operatie. Het gebruik van orale morfine daalde zelfs naar bijna nul. Wel hadden meer vrouwen in de ITM-groep last van jeuk, echter zonder dat dit medicatie behoefde. Problemen met ademhaling zijn we in onze studie niet tegengekomen.”

“De patiënten vonden de ITM een wereld van verschil”

Wereld van verschil

Deze real world studie bevestigt wat Van den Bosch betreft de meerwaarde van ITM bij de keizersnede. “Illustratief was de opmerking van enkele vrouwen die tweemaal via een keizersnede waren bevallen; de eerste maal zonder ITM, de tweede maal met ITM. Ze vonden de ITM een wereld van verschil. In positieve zin wel te verstaan.” Van den Bosch verwacht dat de uitkomsten van deze studie eraan bijdragen dat ITM – in ieder geval in Nederland – snel overal de eerste keuze wordt van anesthesie bij een keizersnede. “Dit onderwerp leeft momenteel onder collega’s. Onze studie levert degelijke data voor een aanbeveling in de Nederlandse richtlijn die we binnenkort over dit onderwerp gaan schrijven.”

Gevraagd naar nog openstaande vragen ten aanzien van ITM bij een keizersnede, noemt Van den Bosch het vooraf voorspellen van de optimale individuele dosis morfine (nu krijgt iedere vrouw dezelfde dosis) en een onderzoek naar hoe het de vrouwen de eerste tijd vergaat nadat zij uit het ziekenhuis zijn ontslagen.

Referentie: Van den Bosch OFC, Rijsdijk M, Rosier SE, et al. The implementation of intrathecal morphine for caesarean delivery into clinical practice, and assessment of its impact on patient-reported quality of recovery using the ObsQoR-10-Dutch scale. Eur J Anaesthesiol 2025; 42: 332–339.

Lees meer over: