DOQ

Is de zorg klaar voor behandeling op maat alzheimer?

Het aantal patiënten met dementie, veroorzaakt door Alzheimer, neemt toe. Gelukkig geldt dat ook voor de hoeveelheid kennis over deze ziekte. Het ABOARD-project wil in kaart brengen hoe de zorg er op dit gebied uit moet komen te zien, zegt Wiesje van der Flier, wetenschappelijk directeur van Alzheimercentrum Amsterdam en projectleider van ABOARD. “Als we klaar willen zijn voor de toekomst, moeten we de zorg op een andere manier gaan inrichten.”

In Nederland lijden ruim 300 duizend mensen aan dementie, grotendeels veroorzaakt door alzheimer. Door de vergrijzing wordt dit aantal mensen steeds groter. Daarmee vormt dementie een groeiende uitdaging voor de gezondheidszorg. Hoewel er nog geen geneesmiddel beschikbaar is tegen alzheimer, neemt de kennis over ontstaan en herkennen van de ziekte wel toe. Steeds meer initiatieven richten zich op de aanloopfase van alzheimer, die wel 20 jaar kan duren.

“Alzheimer kent een lange aanloopfase, en uiteindelijk moeten we ingrijpen in een vroeger stadium om dementie te voorkomen”

Wetenschappelijk directeur van Alzheimercentrum Amsterdam prof. dr. Wiesje van der Flier

ABOARD

Een van de meest recente initiatieven om deze nieuwe kennis te implementeren in de landelijke zorg is het ABOARD (A Personalized Medicine Approach for Alzheimer’s Disease)-project. Dit is een landelijk multidisciplinair consortium, dat bestaat uit publieke en private partijen: van academie tot zorginstellingen, kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties en bedrijven. De missie van ABOARD is om binnen vijf jaar zicht te hebben op behandelingen op maat voor alzheimer, en hiervoor voorbereidende stappen te treffen.
“Alzheimer kent een lange aanloopfase, en uiteindelijk moeten we ingrijpen in een vroeger stadium om dementie te voorkomen”, aldus Wiesje van der Flier. “Daarom willen we alzheimer vroeger herkennen. Daarnaast kijken we naar preventie: de rol van leefstijl, maar ook van toekomstige medicijnen.” Tenslotte zijn er veel individuele verschillen tussen patiënten aan te wijzen, zowel op biologisch vlak als persoonlijke voorkeuren, zegt Van der Flier. “Die factoren willen we meenemen door een zo persoonlijk mogelijke vorm van zorg en behandeling aan te bieden. Preventie en het meenemen van individuele verschillen en voorkeuren is een belangrijk onderdeel van een verschuiving naar behandeling op maat.”

“Behandelaars moeten kunnen herkennen welke patiënt baat heeft bij een interventie. Zo kunnen we de zorg op de juiste manier inrichten”

Diagnostiek

Een van de onderdelen die de toekomst zal bepalen, is de komst van nieuwe geneesmiddelen tegen alzheimer. Deze medicijnen zijn nog niet voorhanden, maar de hoop en de verwachting is dat die er wel zullen komen, zegt Van der Flier. “De eerste generatie geneesmiddelen kan de ziekte niet stoppen, maar wel remmen. Zodra dat aan de orde is, zal dat de zorg veranderen.”
Daardoor zal een groter beroep worden gedaan op diagnostiek, voorspelt Van der Flier. “Om te beginnen zal dat op de geheugenpoli gebeuren bij de neuroloog of geriater, maar op termijn ook bij de huisarts. Behandelaars moeten dan kunnen herkennen welke patiënt, en welke juist niet, baat heeft bij een interventie. Daarbij is onderzoek, bijvoorbeeld naar een bloedtest, belangrijk. Zo kunnen we de zorg op de juiste manier inrichten.”

Cohort

Deel van ABOARD is een campagne om mensen te werven voor een cohortonderzoek naar veroudering en ontstaan van alzheimer. Onder de titel ‘Uurtje voor Alzheimer’ werft ABOARD deelnemers die eens per jaar vragen willen beantwoorden over (mentale) gezondheid, leefstijl en zorggebruik.1 “We zoeken mensen met de ziekte, met een voorstadium, of met risico op de ziekte. En omdat leeftijd de belangrijkste risicofactor is, mag iedereen boven de 45 meedoen”, zegt Van der Flier. “Met de kennis uit dat cohort hopen we het hele verloop van de ziekte in beeld te brengen en begrijpen.”
Inmiddels hebben zich sinds de start in september 2022 al meer dan 2000 mensen aangemeld voor de online vragenlijsten. Maar hoe meer hoe beter, benadrukt Van der Flier. “Daarom zoeken we nog steeds zorgprofessionals die hun patiënten willen wijzen op de mogelijkheid deel te nemen aan dit cohort. De vragenlijsten gaan direct naar de patiënt, dus de behandelaar is geen extra tijd kwijt aan het invullen. Maar hij of zij kan hiermee wel een wezenlijke bijdrage leveren aan toekomstig onderzoek naar dementie en alzheimer.”

“Als we weten voor welke mensen nieuwe geneesmiddelen beschikbaar zijn, kunnen we de zorgkosten blijven dragen”

Toekomst

De ontwikkelingen op het gebied van alzheimer gaan razendsnel. Deel daarvan is een bloedtest, die kan voorspellen wie – en wie juist niet – in aanmerking komt voor een behandeling. In de toekomst kunnen ook huisartsen deze test mogelijk afnemen, zegt Van der Flier. “Het is belangrijk om dit soort onderzoek op een goede manier in te richten, zodat we met die informatie de zorg op een goede manier kunnen inrichten. De bloedtest wordt op dit moment ontwikkeld en gevalideerd in de setting van de geheugenpoli. In de toekomst kan de setting mogelijk verschuiven naar de huisarts.”
Ook de kennis over diagnostiek en interventies in het kader van alzheimer neemt snel toe. Het doel van ABOARD is het leveren van een waardevolle bijdrage aan de zorg voor mensen met alzheimer, legt Van der Flier uit. “Hiermee hopen we de komende vijf jaar meer zicht te krijgen op een behandeling op maat: wat werkt voor welke patiënt en hoe kunnen we het zorgsysteem gereed krijgen voor toekomstige geneesmiddelen? Daarvoor moeten we meer te weten komen over subtypes van alzheimer, zodat we weten voor welke mensen de middelen werkzaam zijn, zodat we de kosten kunnen blijven dragen.”

Huisartsen die interesse hebben in het deelnemen aan onderzoek naar de implementatie van een bloedtest voor alzheimer in het kader van ABOARD kunnen zich melden bij aboard@amsterdamumc.nl.  

Referentie: 1 ABOARD cohortonderzoek

Lees meer over:


Voor u geselecteerde artikelen

Casus: man met opgezette en verkleurde gewrichten en zwelling linkeroor

Een 52-jarige man klaagt over pijnlijke en stijve handen. De gewrichten van beide handen en vingers zijn opgezet en blauw-paars verkleurd. Verder heeft hij klachten van moeheid en malaise. Hij heeft geen koorts. Wat is uw diagnose?

‘Iedereen heeft recht op zorg’

Ongedocumenteerde in je spreekkamer? Er is meer mogelijk dan je denkt, stellen Amarylle van Doorn en Daan Frehe. Een afwerende houding is hierbij als zorgverlener niet gewenst. “De enige voorwaarde is dat je jezelf bij het CAK moet aansluiten. Veel zorgaanbieders weten dat niet.”

Veel kortere wachttijden en 100% tevredenheid bij patiënten: hoe dan?

Door een deel van de planbare behandelingen te organiseren als focuskliniek, zijn wachtlijsten in Gelre ziekenhuizen drastisch verkort, vertellen Harm Willem Palamba en Anneke Oosterwechel. “Voorheen deden we zes operaties per dag, nu kunnen we er negen doen.”

‘Ik heb zo’n ander contact met de patiënt’

Livemuziek stimuleert het herstel van ouderen na een operatie en het contact met de verpleegkundige, vertelt Hanneke van der Wal-Huisman. “Wat de patiënt nodig heeft, gaat niet alleen over technisch dingen. Zorg verlenen gaat ook om medemenselijk contact.”

Casus: vrouw met forse dyspnoe

Een vrouw van 19 jaar met inspanningsastma meldt zich met een snel opgekomen, forse dyspnoe. De dyspnoe kenmerkt zich door een in- en expiratoire hoorbare ademhaling, met stridoreuze momenten. Wat is uw diagnose?

De narcistische patiënt: grenzen stellen met passende vleierij

“Artsen die problemen ervaren van narcistische patiënten voelen zich geïntimideerd, gekleineerd en niet serieus genomen, waardoor ze veel stress ervaren”, aldus Thom van den Heuvel. Hij vertelt over de narcistische patiënt, diens gedrag herkennen en ermee omgaan.

‘Huisartsen en apothekers moeten samen­werken tégen het preferentie­beleid’

Apothekers en huisartsen moeten gaan samenwerken tégen het preferentiebeleid van de zorgverzekeraars om de geneesmiddeltekorten aan de kaak te stellen, vindt Dennis Boon. Hij wil hier een petitie voor starten. “Er zijn veel aanwijzingen dat het tij aan het keren is.”

‘Groene planeet, groene zorg’: actie in de zorgsector is nodig  

Psychiater Jurjen Luykx is trots op zijn boek ‘Groene planeet, groene zorg’. De beknopte gids moet de zorgsector inspireren en helpen om te verduurzamen. “De zorg is verantwoordelijk voor zeven procent van de CO2-uitstoot.”

Casus: vrouw met hevige diarree en kortademigheid

Een vrouw klaagt over hevige diarree en kortademigheid. Daarnaast voelt zij zich zwak en is zij 10 kg afgevallen in de laatste 3 maanden. Wat is uw diagnose?

Videoconsult vs. fysiek consult: waar zitten de verschillen?

Broer en zus Martijn Stommel en Wyke Stommel onderzochten de verschillen tussen video- en fysieke consulten. Dit kan helpen bij goede implementatie van videoconsulten. “Patiënten moeten soms lang reizen. Dat is belastend, het kost tijd en meestal moet iemand mee.”