‘Kinderen met astma zijn geen kleine volwassenen met astma’

Voor kinderen met ernstig astma zijn sinds enkelen jaren nieuwe, effectieve medicijnen – zogeheten biologicals – beschikbaar. Onduidelijk is of de voorschrijfcriteria hiervoor wel de juiste zijn. Susanne Vijverberg en Yoni van Dijk, beiden werkzaam in het Amsterdam UMC, onderzoeken dit in de Nederlandse PANDA-studie.

Het overgrote deel van de kinderen met astma is goed geholpen met de standaardbehandeling voor deze aandoening: dagelijkse inhalatiecorticosteroïden en een langwerkende luchtwegverwijder (bèta-2 agonist). Daarnaast is het vermijden van uitlokkende factoren als sigarettenrook en allergenen van belang. Bij een kleine minderheid van de kinderen met astma (2%-5%) werkt dit echter niet voldoende. Zij hebben desondanks regelmatig last van exacerbaties, die soms zelfs opname in het ziekenhuis nodig maken. “Dit ernstige astma heeft een sterk negatieve invloed op de kwaliteit van leven van de kinderen”, weet Susanne Vijverberg, senior onderzoeker in het Amsterdam UMC. “Het leidt onder andere tot schoolverzuim en beperkt de kinderen om met hun leeftijdsgenoten mee te doen met allerlei activiteiten in hun vrije tijd.”

Nieuwe medicijnen

Gelukkig zijn er sinds enkele jaren nieuwe medicijnen beschikbaar die ernstig astma, met name de onderliggende ontsteking in de luchtwegen, gerichter en effectiever kunnen aanpakken. Vijverberg: “Deze zogeheten biologicals zijn inmiddels ook voor kinderen beschikbaar. De wetenschappelijke kennis over het gebruik van deze medicijnen bij kinderen is echter nog beperkt. Zo gelden voor kinderen dezelfde criteria als bij volwassenen om deze medicijnen voor te schrijven. Terwijl we weten dat kinderen met astma geen kleine volwassenen met astma zijn. De onderliggende pathologie is vaak anders, ze zijn nog in de groei en ook hun immuunsysteem is nog in ontwikkeling.”

PANDA

Kortom, of deze (dure) biologicals eigenlijk wel aan de juiste jonge patiënten worden voorgeschreven, is niet helemaal duidelijk. Om hier meer inzicht in te krijgen, startte in 2020 met financiële steun van het Longfonds PANDA, een prospectieve cohortstudie. “Doel van PANDA is het vinden van non-invasieve markers die voorspellen van welke soort behandeling kinderen met ernstig astma het meeste baat kunnen hebben”, vertelt arts-onderzoeker en promovenda Yoni van Dijk. “Allereerst hebben we onderzocht welke kinderen in de praktijk een biological krijgen voorgeschreven en hoe dit voorschrijfgedrag zich verhoudt tot criteria in de richtlijn.”

Bijwerkingen van steroïden

Onlangs publiceerden Van Dijk en Vijverberg hun eerste bevindingen. Ze wisten 81 kinderen in de studie te verzamelen, waarvan 72 bij start van de studie nog geen biologicals gebruikten. Van die kinderen startten er gedurende het onderzoek 13 met een biological. Van Dijk: “De belangrijkste aanleiding voor de behandelende kinderlongartsen om de overstap naar een biological te maken bleek, naast onvoldoende effect van de standaardbehandeling, de bijwerkingen die de kinderen ondervonden van de corticosteroïden.” 

Niet doormodderen

“Niet alle kinderen die overstapten op een biological voldeden aan de officiële criteria hiervoor”, vult Vijverberg aan. “Zo was bij twee kinderen de therapietrouw ten aanzien van de standaardmedicatie niet optimaal, had één kind geen zogeheten T2-hoog astma – dat wil zeggen astma dat gepaard gaat met veel eosinofiele granulocyten en type 2 cytokines in het bloed – en hadden twee kinderen geen exacerbaties in het voorgaande jaar. De behandelende kinderlongarts koos er desondanks toch voor bij hen over te stappen op een biological omdat langer ‘doormodderen’, inclusief de bijwerkingen van de steroïden, ook niet gunstig is. Dit vanwege de schade die dit kan veroorzaken aan de zich nog ontwikkelende longen en beperkingen door de ziektelast.”

Bezwaren

Anderzijds zagen Van Dijk en Vijverberg ook dat sommige kinderen met ernstig astma die wel voldeden aan alle criteria voor behandeling met een biological toch niet hierop overstapten. Van Dijk: “Soms zagen de kinderen of hun ouders af van de overstap. Bijvoorbeeld vanwege onzekerheid over het effect van deze relatief nieuwe medicijnen op de lange termijn. Bij andere patiënten leverden maatregelen als stoppen met roken door de ouders voldoende verbetering op om vooralsnog af te zien van een biological. En soms waren er praktische bezwaren tegen het gebruik van de biological. Deze medicijnen worden eenmaal per maand toegediend in het ziekenhuis via een injectie. Voor kinderen met prikangst is dit geen aanlokkelijk scenario. Bovendien betekent het regelmatig ziekenhuisbezoek.”

“Het is vooral interessant om te zien hoe het de kinderen vergaat die niet voldeden aan de huidige voorschrijfcriteria”

Meer patiënten nodig

De hamvraag is natuurlijk of de kinderen die – al dan niet op basis van de geldende criteria – overstapten op een biological hier uiteindelijk baat bij hadden. Namen hun klachten af en nam hun kwaliteit van leven toe? “Het antwoord op die vraag moeten we helaas nog even schuldig blijven”, zegt Van Dijk. “Die gegevens moeten we nog analyseren. Bovendien was het uiteindelijk een maar kleine groep die overstapte op een biological. Om iets over de klinische effectiviteit in de dagelijkse praktijk te kunnen zeggen, hebben we gegevens nodig van meer patiënten. Daarbij is het vooral ook interessant om te zien hoe het de kinderen vergaat die niet voldeden aan de huidige voorschrijfcriteria maar toch overstapten op een biological. Dat kan meer inzicht geven over de juistheid van de huidige indicaties voor de overstap naar een biological.” Vijverberg: “We zijn nu bezig via internationale samenwerking meer data te verzamelen. ”

Referentie: Van Dijk YE, Brandsen, M.A., Hashimoto, S., et al. Factors influencing the initiation of biologic therapy in children with severe asthma: Results of the pediatric asthma noninvasive diagnostic approaches (PANDA) study. Pediatric Pulmonology 2024; June 27.

Lees meer over: