Kwart van de 60-plussers kan veilig stoppen met schildkliermedicatie

Redactioneel

3 juni 2026

In Nederland slikken zo’n 230.000 ouderen dagelijks het schildklierhormoon levothyroxine. Niet zelden wordt deze medicatie vele jaren achtereen gebruikt, zonder dat patiënten of artsen nog weten waarom de behandeling ooit is gestart. Uit de Leidse RELEASE-studie blijkt nu dat een aanzienlijk deel van de 60-plussers onder begeleiding veilig kan stoppen. “Dat vraagt om moed, beleid en trouw”, zegt hoogleraar Eerstelijnsgeneeskunde Jacobijn Gussekloo van het LUMC.

Een goed functionerende schildklier is essentieel voor een goed werkend lichaam. Daarom worden mensen bij wie de schildklier te traag is behandeld met levothyroxine, meestal levenslang. Veel ouderen hebben subklinische hypothyreoïdie: hun hypofyse werkt harder om de schildklier aan te jagen, terwijl de hoeveelheid schildklierhormoon normaal is. Over de behandeling hiervan woedt een stevig wetenschappelijk debat, vertelt Gussekloo. “Waar sommigen het beschouwen als een voorbode van ziekte, zien wij het meer als een natuurlijke variatie die vaak tijdelijk is en hoort bij het ouder worden.”

“In de praktijk wordt de behandeling weinig stopgezet”
Hoogleraar Eerstelijnsgeneeskunde Jacobijn Gussekloo

Niet zonder gevaar

Levothyroxine is een veeleisend medicijn. Inname moet volgens de landelijke richtlijn op een lege maag, dus ten minste een half uur vóór het ontbijt. Voor heel wat mensen vergt dat aanpassingen in hun ochtendritueel. Naast het alledaagse gedoe is het gebruik ook niet geheel zonder gevaar, waarschuwt Gussekloo. “Een te hoge dosis schildklierhormoon kan ernstige klachten geven, zoals hartritmestoornissen, botbreuken en cognitieve achteruitgang.” Ondanks de risico’s geeft geen enkele richtlijn adviezen over het stoppen of afbouwen van de medicatie. Hooguit staat er in een voetnoot dat de behandeling op proef kan worden gestopt als de patiënt dat nadrukkelijk wenst, aldus Gussekloo. “Maar in de praktijk gebeurt dit weinig.”

RELEASE

Eerder toonden Gussekloo en onderzoekers uit binnen- en buitenland aan dat het starten van een behandeling met levothyroxine niet zinvol is bij ouderen met subklinische hypothyreoïdie.¹ Maar of ouderen die om welke reden dan ook schildkliermedicatie gebruiken hiermee veilig kunnen stoppen, bleef onduidelijk. Deze vraag hoopte Gussekloo samen met promovenda Janneke Ravensberg en andere collega-onderzoekers uit het LUMC te kunnen beantwoorden met de RELEASE-studie.² In dit prospectieve cohortonderzoek volgden zij tijdens corona een grote groep 60-plussers uit 58 Nederlandse huisartspraktijken die al een jaar of langer dezelfde dosis levothyroxine gebruikten. Deelnemers bouwden stapsgewijs hun medicatie af volgens een vast schema. Zes weken na elke dosisreductie werd hun schildklierfunctie gemeten in het bloed.

“We laten zien dat waardevol onderzoek geen miljoenen euro’s hoeft te kosten”

Waardevol

In totaal deden 370 60-plussers (mediane leeftijd: 70 jaar; 80% vrouw) mee aan het in opzet eenvoudige en relatief goedkope onderzoek. Bij aanvang van de studie gebruikten de deelnemers gemiddeld 84 µg levothyroxine per dag. Na één jaar follow-up kon 26% van hen volledig stoppen met de inname van levothyroxine, zonder dat hun schildklierfunctie ontregeld raakte. Van de groep die 50 µg of minder slikte, kon bijna twee derde succesvol stoppen. “Zelfs wij met onze Leidse visie op schildklierziekten zijn door de resultaten verrast”, aldus Gussekloo. “Ook laten we zien dat waardevol onderzoek geen miljoenen euro’s hoeft te kosten.”

Passend voorschrijven

De onderzoekers keken niet alleen naar de schildklierfunctie, maar ook naar schildklier-gerelateerde klachten en kwaliteit van leven. “De angst bestaat vaak dat stoppen leidt tot een terugkeer van klachten”, legt Gussekloo uit. De RELEASE-studie laat echter zien dat de schildklier-gerelateerde kwaliteit van leven van mensen die succesvol stopten met levothyroxine niet achteruitging. Zij voelden zich zonder pillen net zo goed als mét, wat volgens Gussekloo suggereert dat de medicatie voor deze groep patiënten op dit moment overbodig is. “Dit tart de gebruikelijke denkwijzen van artsen over schildkliermedicatie en biedt een wetenschappelijke basis voor ‘passend voorschrijven’: het kritisch kijken naar chronische medicatie die in meer of mindere mate nodig is.”

“Stoppen kan alleen met regelmatige controle van een arts”

Moed, beleid en trouw

Hoewel de cijfers hoopgevend zijn, benadrukt Gussekloo dat patiënten niet op eigen houtje moeten ophouden met het gebruik van levothyroxine. “Stoppen vraagt om moed, beleid en trouw, en kan alleen onder begeleiding van een arts en met regelmatige controle van de schildklierfunctie in het bloed. De kans op succes is weliswaar groot, maar per patiënt moet goed worden gekeken naar de indicatie voor de behandeling met levothyroxine.” Gussekloo hoopt dat huisartsen en medisch specialisten de wens om te stoppen proactief gaan bespreken met hun patiënten, vooral met ouderen die een lage dosis levothyroxine gebruiken. “Het leven wordt er immers een stuk vrolijker van”, besluit ze, verwijzend naar het bevrijdende gevoel van iemand die niet langer schildklierpatiënt is.

Referenties: