Kwetsbaarheid bij patiënten met hoofd-halskanker vereist specifiek zorgpad

Het aantal oudere patiënten met kanker zal de komende jaren fors toenemen, aldus KNO-arts i.o. Julius de Vries (UMCG). “Dat vraagt om een aanpak die op deze populatie is afgestemd”, aldus De Vries. Zijn promotieonderzoek bracht niet alleen associaties tussen kwetsbaarheid en behandelingsuitkomsten aan het licht, maar benadrukt ook de noodzaak voor specifieke zorgpaden voor deze patiënten.

Hoofd-halskanker komt steeds vaker voor, vooral onder ouderen. “Dankzij de vergrijzing en de aanwezigheid van risicofactoren als roken en alcoholgebruik, wordt kwetsbaarheid – ook wel frailty genoemd – relatief vaak bij deze populatie gezien”, vertelt Julius de Vries. “Dat is problematisch, omdat kwetsbaarheid de kans op complicaties tijdens en na de behandeling voor hoofd-halskanker verhoogt. Kwetsbaarheid heeft een negatieve impact op de kwaliteit van leven en is een risicofactor voor deze patiënten, die aan de vooravond van een zware behandeling staan. Die behandeling bestaat veelal uit verschillende modaliteiten zoals chirurgie, radiotherapie en chemotherapie.”

Kwetsbaarheid is complex

Kwetsbaarheid is nooit te wijten aan één oorzaak, maar is een optelsom van fysieke, functionele, psychische en sociale problemen. “Een patiënt kan bijvoorbeeld kampen met beperkte mobiliteit, een verslechterde voedingstoestand én psychosociale problemen (eenzaamheid, depressie e.d.) die zijn of haar veerkracht ondermijnen. Vooral bij oudere patiënten zien we een grotere kans op kwetsbaarheid. Daarbij dient men voornamelijk naar de biologische leeftijd te kijken in plaats van de (chronologische) leeftijd als getal.”

Impact van kwetsbaarheid

Kwetsbaarheid blijkt sterk geassocieerd met chirurgische complicaties, zoals infecties en een vertraagde wondgenezing, maar ook ernstige complicaties waarvoor meerdere heroperaties of langdurige ziekenhuisopname nodig is. “Ook blijkt dat hoe kwetsbaarder de patiënt is, hoe lager de kwaliteit van leven zal zijn, zelfs tot twee jaar na de behandeling. Dit betekent dat kwetsbare patiënten niet alleen risico lopen tijdens de behandeling, maar ook in hun herstelperiode. Ze kunnen bijvoorbeeld meer moeite hebben met de normale dagelijkse activiteiten, en het functioneren op fysiek, emotioneel, sociaal en maatschappelijk vlak.”

“Bestraling kan een haalbaardere behandeloptie zijn voor kwetsbare patiënten met hoofd-halskanker”

Bestraling een goed alternatief?

Een opvallende bevinding uit het promotieonderzoek van De Vries was dat hoewel kwetsbaarheid geassocieerd is met een sterk verhoogd risico op complicaties, dit niet gold voor een hogere toxiciteit tijdens bestraling. “Concreet betekent dit dat als je kijkt naar behandeltoxiciteit, bestraling een haalbaardere behandeloptie kan zijn voor kwetsbare patiënten met hoofd-halskanker, maar wel slechts in selecte gevallen”, legt De Vries uit.

Screening en ondersteuning van kwetsbare patiënten

Het moge duidelijk zijn dat de zorg voor kwetsbare hoofd-halskankerpatiënten specifieke aandacht vereist. Een multidisciplinair zorgpad kan hier uitkomst bieden, weet De Vries uit ervaring. “Patiënten worden in ons centrum vóór de behandeling gescreend door een oncologieverpleegkundige op kwetsbaarheid, waarbij aspecten zoals fysiek functioneren, mentale gezondheid en sociaal welzijn worden meegenomen”, vertelt De Vries. “De gegevens worden besproken met onder meer de geriater en de oncologisch hoofdbehandelaar om te bepalen of extra interventies zoals fysiotherapie of voedingsadvies nodig zijn. Dankzij deze benadering kunnen behandelaren beter inschatten welke patiënten baat hebben bij tijdsintensieve interventies of een aangepast behandelplan.”

“Richtlijnen en protocollen moeten rekening houden met deze groeiende groep kwetsbare patiënten”

Rekening houden met kwetsbare patiënten

Hoewel het multidisciplinaire zorgpad al positieve veranderingen brengt in de zorg voor kwetsbare hoofd-halskankerpatiënten, is meer onderzoek naar de effectiviteit van deze interventies nodig, stelt De Vries. “Toekomstige studies zullen zich moeten richten op het optimaliseren van dit zorgpad, waarbij ook gekeken wordt naar de effectiviteit van deze nieuwe manieren om met kwetsbaarheid bij kanker om te gaan. In de tussentijd blijft het van groot belang dat richtlijnen en protocollen rekening houden met deze groeiende groep kwetsbare patiënten, om zo de zorg verder te personaliseren en te verbeteren.”

Lees meer over: