DOQ

Lage morfinedosis ook geschikt voor COPD-patiënt die nog níet in stervensfase is

Bij COPD-patiënten met ernstige kortademigheid kan morfine worden voorgeschreven in de palliatieve fase. Maar opioïden inzetten als behandeling voor de kortademigheid zelf, wordt nauwelijks gedaan uit onzekerheid over het effect voor de patiënt en angst voor bijwerkingen wat betreft de ademhaling. Onderzoek van dr. Daisy Janssen en promovenda Cindy van den Berg-Verberkt laat zien dat die zorgen niet terecht zijn. Een lage dosis morfine blijkt een positief effect te hebben op de kortademigheid én op de kwaliteit van leven.

Dr. Daisy Janssen, specialist ouderengeneeskunde en kaderarts palliatieve zorg bij het Limburgse longcentrum Ciro, onderzocht eerder hoe artsen aankijken tegen het gebruik van morfine bij de behandeling van kortademigheid bij patiënten met ernstige COPD. Dit werd namelijk weinig toegepast, terwijl het volgens de richtlijnen wel mogelijk is. “Er kwamen een aantal belemmeringen uit, zoals onzekerheid over het effect dat door de patiënt ervaren wordt en angst voor bijwerkingen op het gebied van ademhaling. Dat is de input geweest voor dit onderzoek, de MORDYC-studie, waarbij we wilden kijken naar het effect op de kwaliteit van leven en naar de bijwerkingen op de longen.”

Specialist ouderengeneeskunde en kaderarts palliatieve zorg dr. Daisy Janssen

Klinisch relevant

De belangrijkste uitkomst is dat morfine de kwaliteit van leven van mensen met COPD verbetert. Janssen: “Dat hebben wij gemeten met de CAT-score, een geaccepteerde methode om kwaliteit van leven te meten bij mensen met COPD. We zagen dat het niet alleen statistisch verbetert, maar ook klinisch relevant. Alleen bij de patiënten met de meest ernstige kortademigheid vermindert het ook de ernstigste kortademigheid. Wij denken dat mensen die minder snel kortademigheid ervaren, daardoor meer kunnen ondernemen, en daardoor een betere kwaliteit van leven hebben.”

“De angst is dat bij het geven van morfine koolzuur omhoog zou gaan”

Gerust hart

Een andere belangrijke bevinding is dat het gebruik van morfine bij COPD veilig is. “Wij hadden een lage dosering gegeven van 10 milligram, met een vertraagde afgifte”, vertelt ze. “Dat konden patiënten maximaal drie keer per dag gebruiken. We hebben daarbij geen nadelige effecten op de ademhaling gezien. Ik denk dat dat een heel belangrijke bevinding is om met een gerust hart een lage dosering morfinetabletten te kunnen voorschrijven aan deze groep patiënten.”

Lagere kosten

Artsen zijn volgens Janssen vaak terughoudend met morfine bij mensen met COPD, juist omdat die al vaker problemen hebben met hun ademhaling en soms een hoog koolzuur hebben. “De angst is dat bij het geven van morfine koolzuur omhoog zou gaan”, legt Janssen uit. “Maar dat hebben wij dus niet gezien. Het is wel een lage dosering die wij gegeven hebben, een stabiele dosis die maar één keer verhoogd kon worden. In de vier weken dat we dit hebben gegeven aan de patiënten, treedt normaal gesproken geen afhankelijkheidsproblematiek op, dus ook wat dat betreft is dit veilig. Voor mensen aan wie je dit veel langer gaat geven, is het belangrijk om daarop te letten en de dosering heel goed onder controle te houden en laag te houden. We missen nog wel onderzoek dat naar de lange termijn kijkt, ook wat kosteneffectiviteit betreft trouwens. Voor de behandelperiode uit ons onderzoek is de behandeling met morfine in elk geval kosteneffectief. Niet alleen de kosten voor de gezondheidszorg, maar ook de maatschappelijke kosten waren lager in de morfinegroep.”

“Morfine gebruik je niet alleen als een patiënt doodgaat”

Besluitvorming

Het bleek vrij lastig om deelnemers te vinden voor de MORDYC-studie, daarom zijn de onderzoekers interviewstudies gaan doen om te kijken wat mensen tegenhield. Hieruit bleek dat de behandelend arts heel belangrijk is bij de besluitvorming bij het gebruik van morfine voor kortademigheid. “Daarom is het zo belangrijk dat artsen goed geïnformeerd zijn, kennis hebben van relevante studies en de informatie ook over kunnen brengen aan patiënten”, stelt Janssen. “De bevindingen uit ons onderzoek nemen we daarom mee in scholingen voor longartsen, huisartsen en specialisten ouderengeneeskunde. Morfine gebruik je niet alleen als je doodgaat. Dat je die kunt gebruiken bij mensen met COPD met ernstige kortademigheid als je een onzekere prognose hebt, maar nog niet in de stervensfase bent, hebben we met dit onderzoek laten zien.”

“Bij COPD-patiënten met een hoog BMI werkt morfine ook vaker, maar we weten niet precies waarom”

Bij wie werkt het

Ze hoopt dan ook dat longartsen, huisartsen en specialisten ouderengeneeskunde nu zeker een behandeling met morfinetabletten zullen overwegen voor patiënten die optimaal behandeld zijn voor hun longen en desondanks nog ernstige kortademigheidsklachten hebben. “Een proefbehandeling kan veilig gestart worden, waarna goed geëvalueerd en opgevolgd moet worden. Niet alle patiënten zullen een reactie laten zien en uiteraard is het niet verstandig om patiënten hiermee door te behandelen die geen reactie laten zien. Bij wie het precies effect heeft, is niet te voorspellen. We weten alleen dat in elk geval mensen met de meest ernstige kortademigheid hier baat bij hebben. Bij mensen met een hoog BMI werkt het ook vaker, maar we weten niet precies waarom. Daar is meer onderzoek voor nodig. Ik had zelf overigens gehoopt dat we ook zouden zien dat morfine het uithoudingsvermogen zou verbeteren, maar dat hebben we niet gevonden.”

Samenwerking

Naar de bijwerkingen op de ademhaling en kwaliteit van leven was in eerdere onderzoeken rond morfine en COPD nog niet secuur gekeken, meent Janssen, ondanks dat kwaliteit van leven is waar palliatieve zorg om draait. “Dat we deze zaken nu wel konden onderzoeken, komt door de samenwerking van Ciro met het expertisecentrum palliatieve zorg van Maastricht UMC en de Universiteit Maastricht.” Ook is internationale samenwerking gezocht met onder andere Engeland en Australië. “Dat biedt de mogelijkheid om in een nog grotere patiëntengroep analyses te doen.”

Lees meer over:


Voor u geselecteerde artikelen

De overgang: hormoontherapie helpt, maar is geen wondermiddel

Gynaecoloog Dorenda van Dijken promoot hormoontherapie bij overgangsklachten, maar noemt het geen wondermiddel voor de gezondheid op langere termijn. “We kunnen als artsen zeggen dat je de overgang moet omarmen, maar ik vind dat elke vrouw dat zelf bepaalt.”

Casus: man met opgezette en verkleurde gewrichten en zwelling linkeroor

Een 52-jarige man klaagt over pijnlijke en stijve handen. De gewrichten van beide handen en vingers zijn opgezet en blauw-paars verkleurd. Verder heeft hij klachten van moeheid en malaise. Hij heeft geen koorts. Wat is uw diagnose?

‘Iedereen heeft recht op zorg’

Ongedocumenteerde in je spreekkamer? Er is meer mogelijk dan je denkt, stellen Amarylle van Doorn en Daan Frehe. Een afwerende houding is hierbij als zorgverlener niet gewenst. “De enige voorwaarde is dat je jezelf bij het CAK moet aansluiten. Veel zorgaanbieders weten dat niet.”

Veel kortere wachttijden en 100% tevredenheid bij patiënten: hoe dan?

Door een deel van de planbare behandelingen te organiseren als focuskliniek, zijn wachtlijsten in Gelre ziekenhuizen drastisch verkort, vertellen Harm Willem Palamba en Anneke Oosterwechel. “Voorheen deden we zes operaties per dag, nu kunnen we er negen doen.”

‘Ik heb zo’n ander contact met de patiënt’

Livemuziek stimuleert het herstel van ouderen na een operatie en het contact met de verpleegkundige, vertelt Hanneke van der Wal-Huisman. “Wat de patiënt nodig heeft, gaat niet alleen over technisch dingen. Zorg verlenen gaat ook om medemenselijk contact.”

Casus: vrouw met forse dyspnoe

Een vrouw van 19 jaar met inspanningsastma meldt zich met een snel opgekomen, forse dyspnoe. De dyspnoe kenmerkt zich door een in- en expiratoire hoorbare ademhaling, met stridoreuze momenten. Wat is uw diagnose?

De narcistische patiënt: grenzen stellen met passende vleierij

“Artsen die problemen ervaren van narcistische patiënten voelen zich geïntimideerd, gekleineerd en niet serieus genomen, waardoor ze veel stress ervaren”, aldus Thom van den Heuvel. Hij vertelt over de narcistische patiënt, diens gedrag herkennen en ermee omgaan.

‘Huisartsen en apothekers moeten samen­werken tégen het preferentie­beleid’

Apothekers en huisartsen moeten gaan samenwerken tégen het preferentiebeleid van de zorgverzekeraars om de geneesmiddeltekorten aan de kaak te stellen, vindt Dennis Boon. Hij wil hier een petitie voor starten. “Er zijn veel aanwijzingen dat het tij aan het keren is.”

‘Groene planeet, groene zorg’: actie in de zorgsector is nodig  

Psychiater Jurjen Luykx is trots op zijn boek ‘Groene planeet, groene zorg’. De beknopte gids moet de zorgsector inspireren en helpen om te verduurzamen. “De zorg is verantwoordelijk voor zeven procent van de CO2-uitstoot.”

Casus: vrouw met hevige diarree en kortademigheid

Een vrouw klaagt over hevige diarree en kortademigheid. Daarnaast voelt zij zich zwak en is zij 10 kg afgevallen in de laatste 3 maanden. Wat is uw diagnose?


0
Laat een reactie achterx