Laser­behande­ling moet betere prognose geven bij niet-operabel glio­blastoom

Met een incidentie van ongeveer 1100 is het glioblastoom de meest voorkomende primaire hersentumor in Nederland. “De vooruitzichten voor de patiënten zijn ongunstig”, schetst Mark ter Laan, neurochirurg in het Radboudumc, het beeld. “Zelfs bij de meest optimale behandeling blijft de patiënt gemiddeld niet meer dan ongeveer twee jaar in leven.” Een MRI-geleide stereotactische laserablatie lijkt hierin verandering te kunnen brengen.

De optimale behandeling bestaat al ruim vijftien jaar uit een operatie waarbij een gespecialiseerde neurochirurg zoveel mogelijk tumorweefsel weghaalt. Wat volgt is een combinatie van radiotherapie en chemotherapie, het zogeheten Stupp-schema. Ter Laan: “We weten inmiddels dat het voor een optimaal effect nodig is de chirurgie zo radicaal mogelijk uit te voeren. Daarbij is het natuurlijk altijd balanceren tussen het verwijderen van zoveel mogelijk tumorweefsel enerzijds en het zo goed mogelijk behouden van functies anderzijds.”

Geen operatie

Niet iedere patiënt komt in aanmerking voor een (radicale) operatie. Ter Laan: “Het kan zijn dat de tumor zich op een plek bevindt waar je niet veel weefsel kunt wegnemen zonder fors verlies van functie, bijvoorbeeld verlies van spraak. In dat geval beperkt de ingreep zich tot het nemen van een biopt, om de diagnose goed te kunnen stellen, gevolgd door de radio- en chemotherapie volgens Stupp. Dat is jaarlijks in Nederland bij zo’n 150 patiënten het geval. Bij deze patiënten bedraagt de gemiddelde overleving niet meer dan vijf tot zeven maanden.”

“We kunnen ervoor zorgen dat de laser alleen tumorweefsel wegbrandt en al het gezonde weefsel intact laat”

Glasvezeldraad

Geen wonder dus dat met smart wordt uitgekeken naar een behandeling die deze patiënten een beter vooruitzicht kan bieden. MRI-geleide stereotactische laserablatie (SLA, ook wel LITT genoemd) lijkt hierbij een goede kandidaat te zijn. Ter Laan: “Hierbij breng je na het nemen van het biopt via dezelfde route een glasvezeldraad in de tumor. Hierdoorheen kun je de tumor verhitten met laserlicht, wat de tumorcellen lokaal doet afsterven. Tijdens die behandeling ligt de patiënt in de MRI, die daarbij werkt als een real time thermometer. Aan de hand van het MRI-beeld kunnen we heel nauwkeurig op ieder plekje in de hersenen zien hoe hoog de temperatuur is. Door met de sterkte van de laser te spelen, kunnen we er dan voor zorgen dat de laser alleen tumorweefsel wegbrandt en al het gezonde weefsel intact laat.”

“Het enige dat we kunnen opmaken uit de publicaties tot dusver is dat de techniek op zich veilig lijkt”

Alleen retrospectieve uitkomsten

Deze techniek, die al langer wordt gebruikt bij onder andere de behandeling tegen prostaatkanker, wordt sinds enkele jaren in Amerika en enkele Europese landen ook ingezet als behandeling van glioblastoom. “Anders dan in de prostaat komt het in de hersenen veel nauwer aan op het wegbranden van alleen tumorweefsel om complicaties te voorkomen. Uit de publicaties tot dusver over het gebruik van SLA als behandeling van glioblastoom is niet op te maken hoe de balans tussen effectiviteit en complicaties ligt. Het ontbreekt aan goede studies. Alle publicaties tot nu toe hebben betrekking op retrospectieve uitkomsten van cohorten waarvan niet goed duidelijk is welke patiënten zijn geïncludeerd en welke niet. Het enige dat we eruit kunnen opmaken is dat de techniek op zich veilig lijkt.”

Prospectieve studie

Toen Ter Laan door de fabrikant van SLA-apparatuur werd benaderd de techniek ook in te voeren in Nederland, stelde hij daarom voor de invoering van de techniek te koppelen aan een prospectieve, vergelijkende studie met een vooraf duidelijk omschreven patiëntenpopulatie. ZonMw en het Zorginstituut Nederland ondersteunen het onderzoek financieel met een subsidie van 4,4 miljoen euro uit het programma Veelbelovende zorg.

“De primaire uitkomstmaten van de studie zijn de overleving van de patiënten en hun kwaliteit van leven”

240 patiënten

“We gaan in deze studie 240 patiënten met een nieuw-gediagnosticeerd glioblastoom die niet in aanmerking komen voor een chirurgische behandeling randomiseren naar een biopt gevolgd door SLA en radiochemotherapie of naar een biopt gevolgd door alleen radiochemotherapie. De primaire uitkomstmaten van de studie zijn de overleving van de patiënten en hun kwaliteit van leven.”

Inclusie vier jaar

De SLA-behandeling wordt uitgevoerd in het Radboudumc of het UMC Utrecht, de twee expertisecentra voor glioblastoom die beschikken over de benodigde apparatuur hiervoor. De patiënten die de controlebehandeling loten, een biopt gevolgd door radiochemotherapie, kunnen hun behandeling in een van de andere centra voor neurochirurgie krijgen. De inclusie zal naar schatting vier jaar duren. “We hopen in 2027 de uitkomsten te kunnen publiceren.”

Lees meer over: