Longtrans­plantatie bij COPD: een valide behandeloptie

Hoewel zeker niet voor elke COPD-patiënt weggelegd, vormt longtransplantatie in zeer specifieke gevallen een effectieve behandeloptie. Merel Hellemons, longarts in het ErasmusMC, vertelde  tijdens het Bronkhorst symposium in november 2023 hoe de selectie van patiënten plaatsvindt.

In Nederland worden jaarlijks 100-110 longtransplantaties uitgevoerd. Het is een aanvaarde behandelingsoptie voor geselecteerde patiënten met eindstadium COPD. “Ongeveer de helft van de mensen die een longtransplantatie krijgt bestaat uit COPD-patiënten”, vertelt Merel Hellemons. “Het gaat hierbij echt om de ernstigste COPD-patiënten die volledig uitbehandeld zijn. Longtransplantatie is absoluut een last-resort behandeling. De categorie patiënten die hiervoor in aanmerking komt is dan ook relatief gering.” Het identificeren van de juiste patiënt is hierbij essentieel, aldus Hellemons.

Selectiecriteria

Selectie van COPD-patiënten geschiedt aan de hand van een aantal criteria die terug te vinden zijn in de consensus van de International Society for Heart and Lung Transplantation (ISHLT).¹ Hellemons somt op: “Het gaat om COPD-patiënten in een terminaal stadium die daarvoor alle medische en chirurgische behandelingen hebben gehad waar ze echter geen baat bij hebben gehad. Deze patiënten hebben een hoog overlijdensrisico. Dit wordt gedefinieerd als een kans op sterfte hoger dan 50% binnen 2 jaar als er geen longtransplantatie plaatsvindt. Tevens moet sprake zijn van een beperkte overleving op de wachtlijst. De waarschijnlijkheid van overleving 5 jaar na de transplantatie moet hoger dan 80% zijn en ook op langere termijn moet de prognose van de patiënt goed zijn.”¹

Contra-indicaties

“Afgezien van de longen die falen moet de patiënt verder gezond zijn”, zo legt Hellemons uit. “Natuurlijk zijn er de absolute contra-indicaties zoals roken, hartfalen (HF) en longkanker.” De consensus noemt daarnaast onder meer acuut coronair syndroom (ACS), beroerte en myocardinfarct (MI) in de voorafgaande 30 dagen, acute leverinsufficiëntie, nierfalen, actieve tuberculose en beperkte cognitieve vaardigheden als contra-indicatie.¹

^“Actief trainen is een belangrijke voorwaarde voor geschiktheid voor transplantatie”

Individuele beoordeling

“Het vaststellen of een COPD-patiënt in aanmerking komt voor een longtransplantatie betreft een individuele beoordeling door het expertisecentrum”, stelt Hellemons. “Patiënten moeten na de transplantatie revalideren, waardoor actief trainen een belangrijke voorwaarde voor geschiktheid voor transplantatie is. Uiteindelijk wordt gekeken naar de totale balans van comorbiditeit. Bovendien veranderen de inzichten in de tijd over wat wel en niet kan. Daarom is overleg bij twijfel belangrijk.” Hellemons benadrukt dat de expertisecentra – het UMCU Utrecht, het
ErasmusMC in Rotterdam en het UMCG in Groningen – allemaal laagdrempelig bereikbaar zijn voor overleg, mochten er vragen of twijfels bestaan of een COPD-patiënt in aanmerking komt voor longtransplantatie.

“Men ruilt een chronische ziekte in voor een ander zwaar, langdurig traject dat significante last met zich meebrengt”

Bewuste keuze patiënt

Niet alleen de behandelaar, ook de patiënt zal goed moeten bedenken of longtransplantatie voor hem of haar een geschikte keuze is. “In feite ruilt men een chronische ziekte in voor een ander zwaar, langdurig traject dat significante last met zich meebrengt”, vertelt Hellemons. “Dit komt ook duidelijk naar voren uit de gesprekken die met patiënten worden gevoerd. Een (long)transplantatietraject is zwaar en brengt veel onzekerheid met zich mee. Daar moet je mee kunnen en willen omgaan. Sommige patiënten geven aan dat ze het zo wel goed vinden. Zij kiezen er bewust voor om deze stap niet te zetten en zien af van transplantatie.”

Mogelijkheid

Hellemons geeft als boodschap mee dat – hoewel de meeste longartsen niet dagelijks met longtransplantatie te maken hebben – men zich moet realiseren dat het in specifieke gevallen een valide behandeloptie is. “Het zou toch zonde zijn als de COPD-patiënten die voor longtransplantatie in aanmerking komen niet verwezen worden.” 

Referentie:

1. Verleden GM, Gottlieb J. Lung transplantation for COPD/pulmonary emphysema. Eur Respir Rev. 2023;32(167):220116.

Lees meer over: