Meer inzicht in relatie tussen divertikels in het hart en herseninfarct

Mensen die een herseninfarct hebben gehad, hebben een verhoogd risico op een volgend infarct. Divertikels in het linker atrium van het hart zijn daarvoor mogelijk een nieuwe risicofactor. Dat blijkt uit onderzoek van Shan Sui Nio en Leon Rinkel, beiden neuroloog in opleiding in het Amsterdam UMC.

Een divertikel is een uitstulping van de wand van het linker of rechter atrium. Nio en Rinkel onderzoeken ze in het linker atrium omdat dat een bekende plek is waar bloedstolsels kunnen ontstaan. Het is niet goed bekend hoe vaak een divertikel voorkomt bij gezonde mensen. Data uit de literatuur lopen uiteen van 10 tot bijna 50%.

Overblijfsel

“Een divertikel wordt meestal ontdekt op een CT-scan van het hart”, vertelt Nio. “Doordat die scans steeds vaker worden gemaakt en ze ook steeds beter worden, zien we meer divertikels. Het is nog niet duidelijk of ze aangeboren zijn of ontstaan in de loop van de tijd. Algemeen wordt aangenomen dat ze een overblijfsel zijn van de embryonale ontwikkeling van het hart of van de bloedvaten in de longen. Ze kunnen ontstaan vanuit een lokaal verzwakte plek in de atriumwand, die uitstulpt door de bloeddruk. Zo’n zwakke plek kan ook ontstaan als iemand bijvoorbeeld een hartinfarct heeft doorgemaakt. Maar feitelijk weten we nog weinig over divertikels in het hart.”

Risico’s

Ook over risico’s van divertikels is weinig bekend. De uitstulping zou mogelijk een ritmestoornis kunnen geven in het hart. En dat verhoogt het risico op een bloedstolsel in de hersenen, wat leidt tot een infarct. “Een divertikel kan ook vertraging van de bloedstroom veroorzaken en dat resulteert in bloedklontering in het divertikel”, vervolgt Nio. “Ook daardoor kunnen stolsels in de hersenen terechtkomen. Er lijkt dus een relatie te bestaan tussen divertikels en het optreden van een herseninfarct. Maar er is tot nu toe nog geen oorzakelijk verband aangetoond.”

Mind the Heart-studie

Het onderzoek van Nio en Rinkel is onderdeel van de in het Amsterdam UMC uitgevoerde prospectieve Mind the Heart-studie naar de diagnostische opbrengst van een CT-scan van het hart bij patiënten met een acuut herseninfarct. Die opbrengst is vergeleken met echocardiografie, wat de standaardmethode is bij een acuut herseninfarct. Rinkel: “Hoog-risicoafwijkingen worden op een CT-scan vaker gezien dan met een echo. En een scan geeft ook de mogelijkheid om naar andere afwijkingen te kijken, waaronder divertikels. Voor ons onderzoek hebben we de deelnemers na 3 maanden en opnieuw na 2 jaar bevraagd over het herstel na het herseninfarct en of zij wellicht nogmaals een herseninfarct hadden gehad. Zo konden we een link leggen met de aanwezigheid van een divertikel en bepalen hoe vaak die patiënten opnieuw een herseninfarct krijgen.”

Vaker een nieuw infarct

Van de 447 geïncludeerde patiënten hadden 126 (28%) een divertikel in het linker atrium, met een gemiddelde grootte van 5 bij 6 mm. Bij 11% van de patiënten werd meer dan één divertikel waargenomen. Tussen patiënten met wel of geen divertikels was geen statistisch significant verschil wat betreft leeftijd, geslacht, eerdere herseninfarcten of atriumfibrilleren. Patiënten met een divertikel kregen wel vaker een nieuw infarct, en het risico daarop nam toe met de grootte van het divertikel. Opvallend was dat het functioneel herstel beter was bij patiënten met divertikels. “Dat laatste wringt een beetje met de grotere kans op een volgend infarct”, aldus Rinkel. “Dat is een uitkomst die we nog niet begrijpen.”

Nieuwe risicofactor

Wellicht is het hebben van een divertikel in het linker atrium een nieuwe risicofactor voor een volgend herseninfarct. Dit vraagt om verder onderzoek, verklaart Rinkel. “Vooral ook omdat dit slechts één studie is in één ziekenhuis. We zijn zelf al bezig met een vervolgstudie, met meer patiënten en meer ziekenhuizen. Daarmee willen we nagaan of we onze bevindingen kunnen reproduceren. En als we vergelijkbare resultaten vinden, kunnen we gaan bedenken hoe we bij deze patiënten het risico op een volgend herseninfarct kunnen verlagen. Bijvoorbeeld met andere antistollingsmedicatie. Maar eerst moet daarvoor verder onderzoek plaatsvinden.”

“We slaan met ons onderzoek een brug tussen het hart en de hersenen”

Een brug slaan

Nio en Rinkel hebben de aanwezigheid van divertikels in het hart onderzocht in een populatie patiënten met een acuut herseninfarct. Het is voor het eerst dat dat in zo’n specifieke patiëntengroep is onderzocht. “We slaan met ons onderzoek een brug tussen het hart en de hersenen”, zegt Rinkel. “Binnen het onderzoeksteam is er samenwerking tussen neurologen, cardiologen en radiologen. Met die gezamenlijke expertise kunnen we dit op een goede manier uitzoeken. De kracht van ons onderzoek is dat we over de grenzen gaan van de afzonderlijke specialismen. Dat is interessant en leerzaam.”

Lees meer over: