Meer oog voor impact van immuun­therapie op kwaliteit van leven

Mensen die kanker hebben overleefd dankzij checkpointremmers kunnen op de lange termijn klachten krijgen als hypothyreoïdie, angst en depressie en verminderd seksueel functioneren. Dat blijkt uit onderzoek van het UMC Groningen. Belangrijk is dat zorgverleners oog hebben voor deze klachten bij deze relatief ‘nieuwe’ populatie van patiënten. Arts-onderzoeker Wellington Candido en internist-oncoloog Janine Nuver lichten de resultaten en de klinische implicaties hiervan toe.

Dankzij checkpointremmers, zoals nivolumab, ipilimumab en pembrolizumab, is de overleving van een deel van de patiënten met uitgezaaide tumoren aanzienlijk verbeterd. Patiënten die voor de komst van deze immuuntherapie – zo’n tien jaar geleden – uitbehandeld waren, leven nu soms nog jaren, terwijl hun ziekte feitelijk in remissie is. “Vooral bij patiënten met een uitgezaaid melanoom is behandeling met checkpointremmers succesvol gebleken. Na tien jaar is zo’n 50% van de patiënten nog in leven”, zegt Nuver, die als aandachtsgebied borstkanker heeft, maar ook geïnteresseerd is in de langetermijneffecten van oncologische behandelingen. “We hebben hier te maken met een ‘nieuwe’ populatie patiënten: mensen met uitgezaaide kanker die toch jarenlang progressievrij zijn, maar die daarvoor soms een prijs betalen in de vorm van langetermijnbijwerkingen.”

Dwarsdoorsnedeonderzoek

Checkpointremmers worden vaak langdurig – soms jaren – gegeven, maar regelmatig ook korter als blijkt dat ze effectief zijn, vertelt Nuver. “We weten van chemotherapie dat ook lang na afronding van de behandeling nog bijwerkingen kunnen aanhouden of optreden, maar bij checkpointremmers is hierover nog weinig bekend. Daarom besloten we een dwarsdoorsnedeonderzoek te doen onder een groep patiënten bij wie de behandeling succesvol was en die langdurig progressievrij waren¹”, zegt Nuver. De groep bestond uit 132 patiënten die waren behandeld in het UMC Groningen en die na aanvang van de behandeling minimaal twee jaar overleefden: 70 patiënten met een melanoom in stadium III-IV, 50 patiënten met een niet-kleincellig longcarcinoom en 12 patiënten met een urotheel- of niercelcarcinoom.

Aandachtspunten

Bijzondere aandachtspunten in het onderzoek waren de kwaliteit van leven, het neurocognitief en seksueel functioneren en eventuele comorbiditeit. Ook keken zij naar de kwaliteit van leven van mantelzorgers, zoals de partner of andere gezinsleden. “We zien vaak dat ook mantelzorgers lijden onder de ziekte van hun geliefden, waardoor hun levenskwaliteit mogelijk daalt”, verklaart Candido. Om de impact van checkpointremmers op de kwaliteit van leven te kunnen vergelijken met de algemene kwaliteit van leven van patiënten die kanker overleven, gebruikten de onderzoekers referentiegegevens van de kwaliteit van leven van de algemene Nederlandse bevolking.²

Kwaliteit van leven

Het onderzoek toonde aan dat de kwaliteit van leven van patiënten die kanker overleven na behandeling met checkpointremmers over het algemeen goed was. Bij een kwart van de patiënten bleek de kwaliteit van leven echter lager te liggen dan in de referentiegroep. “Deze lagere kwaliteit van leven bleek significant geassocieerd te zijn met gevoelens van angst en depressie, wat weer samenhangt met verminderd seksueel en fysiek functioneren. Of angst en depressie samenhangen met de behandeling of de ziekte zelf, konden we met dit onderzoek niet vaststellen. We vermoeden dat deze verschijnselen vooral te maken hebben met alle gebeurtenissen rondom het doormaken van de ziekte. Verder vonden we een zwak verband tussen de kwaliteit van leven van patiënten en mantelzorgers”, zegt Candido. “Ook bleken patiënten in deze groep vaker dan gemiddeld verminderd cognitief te functioneren.”

“Een kwart van de patiënten had hypothyreoïdie”

Metabool syndroom

Opvallend was dat de testosteronspiegel bij de mannelijke deelnemers van het onderzoek vaak relatief laag was, zegt Nuver. “We weten niet of dit door de behandeling komt. Omdat er heel weinig jonge mannen aan de studie meededen en het een eenmalige meting betrof, is het lastig om te zeggen of dit klinische betekenis heeft. Daarnaast zagen we dat de helft van de overlevers – vaker dan de algemene populatie – het metabool syndroom had. Mogelijk hangt dat samen met het hebben van dezelfde risicofactoren die voor kanker gelden, of was er na de diagnose uitgezaaide kanker minder aandacht voor cardiovasculaire preventie.” Candido vult aan: “Een kwart van de patiënten had hypothyreoïdie, een bekende bijwerking van checkpointremmers die levenslange behandeling behoeft.”

Nieuwe groep

De resultaten van deze studie bieden aanknopingspunten voor de begeleiding van mensen die ondanks uitgezaaide kanker langdurig overleven na behandeling met checkpointremmers. Toch zijn volgens Nuver grote prospectieve studies nodig om duidelijk te krijgen hoe we de zorg voor deze groeiende groep patiënten moeten inrichten. “Het gaat om een ‘nieuwe’ groep patiënten die bij veel zorgverleners nog onbekend is. Belangrijk is in ieder geval om oog te hebben voor angst en depressie, een verminderde kwaliteit van leven – ook bij mantelzorgers – en voor bijwerkingen als hypothyreoïdie. Daarnaast is het oppakken van de screening op cardiovasculaire risicofactoren van belang, omdat deze patiënten in principe weer vele jaren voor de boeg hebben. Het onderzoek naar de impact van oncologische behandelingen op de lange termijn is nog geen afgesloten boek”, besluit Nuver.

Referenties:
1. Candido W, Eggen AC, Jalving M, et al. Quality of life, neurocognitive functioning, psychological issues, sexuality and comorbidity more than 2 years after commencing immune checkpoint inhibitor treatment. J Immunother Cancer. 2025;13(3):e011168.
2. De Ligt KM, Aaronson NK, Liegl G, et al. Updated normative data for the EORTC QLQ-C30 in the general Dutch population by age and sex: a cross-sectional panel research study. Qual Life Res. 2023;32(9):2477-87.

Lees meer over: