Menselijkheid in de zorg: de spreek­kamer als tuin vol mogelijk­heden

Met ruim 26 jaar ervaring als gynaecoloog heeft Mieke Kerkhof een schat aan verhalen verzameld die haar inspireerden om ook schrijver en theatermaker te worden. Bevlogenheid is haar rode draad, want ook zij ziet de uitdagingen van een snel veranderende zorgwereld. Hoe blijf je als arts geïnspireerd en trouw aan jezelf? Kerkhof vertelt over het belang van kleine gebaren, het zien van de mens achter de patiënt en hoe haar creatieve kant haar werkplezier voedt.

Mieke Kerkhof leert coassistenten dat werkplezier begint met dankbaarheid. “Ik zeg vaak: realiseer je hoe bijzonder het is dat je in een veilige omgeving bent opgegroeid en hebt kunnen studeren. Dat geldt niet voor iedereen.” Voor haar is zegeningen tellen een dagelijkse oefening, bijvoorbeeld die bijzondere ontmoeting met een patiënt.

Volgens Kerkhof draait de helft van het vak om medemenselijkheid, vooral in moeilijke situaties. “Na een bevalling met een tragisch verlies kun je technische vragen stellen zoals: Ben je alweer ongesteld? Wat wil je met anticonceptie?’ Maar minstens zo belangrijk is het om te vragen: ‘Hoe gaat het nu met je? Wat heb je met de as van je kindje gedaan?’ Zulke gesprekken raken de kern van wat zorgverlening is: niet alleen behandelen, maar er écht voor iemand zijn. En het mooie is,” voegt ze toe, “het levert je als arts ook heel veel op.”

De patiënt zien

Voor Kerkhof is de spreekkamer meer dan een plek voor diagnose en behandeling; het is een ‘garden of opportunities.’ Ze leent de term van hoogleraar gezondheidspsychologie Jozien Bensing die ermee wilde benadrukken dat ieder consult mogelijkheden biedt voor groei, verbinding en heling. “Als je mensen oprecht laat uitpraten en niet alleen achter je computer zit, ontstaat er zoveel moois,” vertelt Kerkhof. “Een patiënt kan je verrassen met een bijzonder verhaal of een onverwachte opmerking. Wat resulteert in een betere anamnese en therapietrouw.”

Kleine gebaren, grote impact

Kerkhof omschrijft haar werk als een combinatie van medische zorg en menselijke verbinding. “Je vak goed uitvoeren is belangrijk, maar het zijn de kleine gebaren die patiënten raken,” zegt ze. Ze noemt voorbeelden: een kaart sturen naar een 90-jarige patiënt op haar verjaardag, even bellen na een operatie of een kaartje schrijven aan ouders die een jaar eerder hun kind verloren. “Die kleine momenten van aandacht maken dat patiënten zich gezien voelen, en dat maakt mijn werk zoveel rijker.”

Soms gaat ze nog een stap verder. Voor angstige patiënten organiseert ze rondleidingen op de verloskamer, of laat ze mensen terugkeren naar de operatiekamer waar een traumatisch beleefde keizersnede plaatsvond. “Het zijn kleine acties, maar ze helpen mensen enorm om ervaringen te hanteren en opnieuw vertrouwen te krijgen.”

“Ik krijg behandelinstructies die rechtstreeks van Instagram lijken te komen”

Een nieuwe generatie patiënten

Kerkhof ziet ook een veranderende dynamiek in de spreekkamer. Patiënten zijn mondiger, soms zelfs veeleisend, en laten zich beïnvloeden door influencers en sociale media. “Ik krijg behandelinstructies die rechtstreeks van Instagram lijken te komen, zoals ‘Ik wil niet ingeknipt worden’ of ‘Ik wil geen tang op mijn baby’s hoofd.’ Wij artsen hebben de kennis, maar influencers hebben de tijd en nabijheid. Dat maakt het voor ons lastiger om autoriteit uit te stralen. Toch blijft het onze verantwoordelijkheid om patiënten geduldig en respectvol te informeren, zelfs als er verschil van inzicht is.”

Creativiteit als bron van energie

Naast haar werk als gynaecoloog publiceert Kerkhof boeken en anekdotes in bijvoorbeeld NRC. Ook staat ze op het podium met een theatervoorstelling over de overgang. “Schrijven en vertellen helpen me om mijn werk te verwerken en opnieuw te waarderen. Soms schrijf ik een mooie anekdote op tijdens een korte pauze in mijn spreekuur. Dat geeft me energie.”

“Je hoeft niet fulltime te werken om een goede arts te zijn”

Generaties in balans

Voor Kerkhof is haar vak meer dan werk. “Zoals Koningin Beatrix ooit zei: het is geen baan, maar een bestaan.” Kerkhof bewondert de huidige jonge artsen die beter in staat zijn werk en privé in balans te houden. “Mijn generatie werkte keihard, soms ten koste van alles. Maar door ruimte te maken voor wat je echt leuk vindt, krijg je meer balans en plezier in je werk. Je hoeft niet fulltime te werken om een goede arts te zijn.”
Ze benadrukt dat iedere generatie waarde toevoegt aan het vak. “Je hebt de ervaring van oudere artsen nodig, maar ook de frisse blik van jongere collega’s. Samen zorgen we voor een perfecte mix, waarin we van elkaar kunnen leren.”

Lees meer over: