Met eenvoudige maatregelen slapen ziekenhuis­patiënten beter

Enkele eenvoudige maatregelen kunnen de slaap van patiënten op een ziekenhuisafdeling verbeteren. Dat blijkt uit onderzoek in het Amsterdam UMC. “Betere slaap draagt bij aan sneller herstel van patiënten”, vertellen internist Prabath Nanayakkara en arts-onderzoeker Carlijn de Gans, die binnenkort promoveert op slaaponderzoek.

In veel ziekenhuizen worden patiënten al vroeg in de ochtend wakker gemaakt om onder andere de bloeddruk en de hartslag te meten en medicatie uit te delen. “We realiseerden ons zo’n tien jaar geleden dat wij geen rekening houden met het ritme van de patiënt”, vertelt Nanayakkara. “Die moet zich aanpassen aan óns ritme, terwijl dat andersom zou moeten zijn. We hebben toen een groot landelijk onderzoek gedaan naar de kwaliteit van slaap van opgenomen patiënten. Dat was wereldwijd een van de eerste studies op dit gebied. Het bleek dat patiënten in het ziekenhuis gemiddeld drie kwartier eerder wakker worden dan thuis, en ook ’s nachts vaker wakker worden. Dat verstoort hun dag-nachtritme.”

Gevolgen

Een verstoord slaapritme is al niet goed voor gezonde mensen, laat staan voor ziekenhuispatiënten. Het vertraagt genezing, het tast het immuunsysteem aan, verhoogt de beleving van pijn en bij oudere mensen kan het zelfs een delier veroorzaken. “Het raakt de cognitie, het functioneren en de weerstand”, vervolgt Nanayakkara. “Door langzamer herstel kan een patiënt ook minder snel naar huis. Na de studie vroegen met name verpleegkundigen zich af wat zij kunnen doen tegen verstoring van de slaap van patiënten.”

WEsleep

De Gans heeft daarvoor verschillende mogelijkheden onderzocht in de WEsleep-studie. Dat onderzoek is uitgevoerd op twaalf verpleegafdelingen in het Amsterdam UMC, waarvan zes met chirurgische patiënten en zes met niet-chirurgische patiënten. Inmiddels is een artikel gepubliceerd over de niet-chirurgische patiënten. Het andere artikel volgt binnenkort. “We hebben bij beide groepen hetzelfde onderzocht, maar we hebben ze apart bekeken vanwege de verschillen tussen de patiëntengroepen. Bij chirurgische patiënten wordt de slaap vaak extra verstoord door bijvoorbeeld het vroege wakker maken, de narcose of de pijn van de wond. Het is bekend dat een wond vaker ontstoken raakt als de patiënt slecht slaapt.”

Beoordelen

In de studie is op de helft van de afdelingen gebruikelijke zorg toegepast. Bij de andere helft is een pakket aan maatregelen geïmplementeerd om de slaap te verbeteren. Denk aan patiënten later wakker maken of patiënten hun slaap laten beoordelen en die beoordeling opnemen in het patiëntendossier. Artsen en verpleegkundigen kunnen dan naar aanleiding van de slaapbeoordeling nagaan of actie nodig is. “We hebben patiënten ook folders gegeven met slaaptips, zoals niet meegaan in het ziekenhuisritme, maar zo veel mogelijk het eigen ritme aanhouden”, vertelt De Gans. “Ook hebben we gestimuleerd dat de verpleging in de avond een extra rondje langs de patiënten maakt om na te gaan of iemand nog iets nodig heeft of vragen heeft. Dat stelt patiënten gerust en geeft meer rust in de eerste uren van de nacht. En dat kan dan weer de werkdruk verminderen tijdens de nachtdienst. Bovendien vergroot het de bewustwording bij het verplegend personeel over het belang van goede slaap bij patiënten. We zagen dat verpleegkundigen zelf initiatieven bedachten, zoals minder geluid maken in de nacht en op zachte schoenen lopen.”

Betere slaap

In de studie bleek het pakket aan maatregelen de kwaliteit van de slaap van patiënten te verbeteren. “Patiënten sliepen niet zozeer langer, maar beoordeelden hun slaap wel beter”, aldus De Gans. “En juist die ervaren slaapkwaliteit hangt volgens de literatuur samen met een betere kwaliteit van leven.” De conclusie van het onderzoek is enkele eenvoudige maatregelen kunnen leiden tot een significant betere slaap van patiënten op een ziekenhuisafdeling. Dat geeft ziekenhuizen handvatten om de patiëntenzorg te verbeteren met beter slaapmanagement. “Andere ziekenhuizen kunnen dit onderzoek vervolgen”, stelt De Gans. “Het gaat om eenvoudige veranderingen die niet duur zijn, met misschien kleine lokale aanpassingen. Er is wel iemand nodig die het goed implementeert in een ziekenhuis. Voor de langere termijn zou het interessant zijn om in meerdere ziekenhuizen te onderzoeken of betere slaap leidt tot minder delieren of eerder ontslag van patiënten.”

“Ook met gezond verstand kun je bedenken dat je sneller beter wordt als je goed slaapt”

Bewustzijn

Grote winst van het onderzoek is volgens Nanayakkara het toegenomen bewustzijn over goede slaap in ziekenhuizen. “Meer mensen gaan nu nadenken over het belang van slaap en wat zij eraan kunnen doen. Wij zijn hier al heel lang mee bezig en onze studie laat mooie resultaten zien. Maar afgezien daarvan kun je ook met gezond verstand bedenken dat je sneller beter wordt als je goed slaapt. Dat horen we altijd al van onze ouders en grootouders. Nu moeten we het ook in ziekenhuizen propageren.”

Referentie: De Gans CJ, Meewisse AJG, van den Ende ES, et al; WE Sleep Study Group. The effects of sleep improving interventions in medical hospital wards: the WEsleep study – a randomized clinical trial. Eur J Intern Med. 2025;139:106308.

Lees meer over: