Minder praktijk­varia­tie in IBD-zorg dan gedacht

Praktijkvariatie in de uitkomsten en kosten van de zorg voor patiënten met een inflammatoire darmziekte (IBD) is minder hoog dan gedacht. De variatie kan niet of nauwelijks worden toegeschreven aan de ziekenhuizen zelf, maar is meer het gevolg van verschillen tussen de patiënten. Dit concludeert arts-onderzoeker Elyke Visser op basis van de IBD Value-studie, waaraan acht ziekenhuizen in het zuidwesten van Nederland deelnamen. “En dat is goed nieuws voor patiënten: zij krijgen overal in de regio dezelfde zorg van dezelfde hoge kwaliteit.”

IBD is een complexe, heterogene aandoening met een aanzienlijke impact op de kwaliteit van leven van patiënten. Geavanceerde therapieën, zoals biologicals en kleine moleculen, hebben niet alleen een revolutie teweeggebracht in de behandeling van IBD, maar dragen ook bij aan de snel stijgende zorgkosten. “In de komende twintig jaar zal het aantal patiënten met IBD blijven toenemen, waardoor de kosten verder zullen oplopen”, waarschuwt Visser. “Daarom is het zaak om de (kosten)effectiviteit van de IBD-zorg te verbeteren. Precies dat was het hoofddoel van de IBD Value-studie.”

Ongewenste praktijkvariatie

Een grote belemmering voor (kosten)effectieve zorg is ongewenste praktijkvariatie. “Ook in de behandeling met biologicals en kleine moleculen bij IBD bestaan de nodige verschillen tussen zorgverleners en ziekenhuizen, bijvoorbeeld in het type medicijn dat wordt voorgeschreven en de controlefrequentie”, weet Visser uit de literatuur. “Deze praktijkvariatie heeft een negatieve invloed op zowel de behandeluitkomsten als de zorgkosten. In de IBD Value-studie hebben we aan de hand van vragenlijsten en gegevens uit de medische dossiers gedurende twaalf maanden de variatie in de uitkomsten en kosten gemeten tussen acht ziekenhuizen in het zuidwesten van Nederland.” Deelnemende ziekenhuizen waren het Albert Schweitzer ziekenhuis, Amphia, Erasmus MC, Franciscus, IJsselland Ziekenhuis, Ikazia Ziekenhuis, Maasstad Ziekenhuis en Reinier de Graaf Gasthuis.

Minder dan gedacht

Uiteindelijk analyseerde Visser de gegevens van ruim 1.000 volwassen patiënten met IBD die werden behandeld met een biological of klein molecuul. “Uit onze analysen blijkt dat de behandeluitkomsten, het zorggebruik en de kosten variëren tussen de ziekenhuizen. De verschillen zijn echter klein en veel minder dan we op voorhand hadden gedacht. We zagen onder andere variatie in het aantal ziekenhuisopnamen, de opnameduur en het langdurig gebruik van glucocorticoïden. Maar slechts 2-7% van die variatie kan worden verklaard door het ziekenhuis waar de patiënt wordt behandeld. En dat is goed nieuws voor patiënten: zij krijgen overal in de regio dezelfde zorg van dezelfde hoge kwaliteit.”

“Een kwart van de patiënten gaf aan niet geïnformeerd te zijn over mogelijke bijwerkingen van hun medicatie”

Ruimte voor verbetering

Hoewel de patiënten over het algemeen positief zijn over de zorg die zij krijgen, komen uit het onderzoek ook enkele aandachtspunten naar voren. “Dat betreft onder andere de communicatie indien het spreekuur uitloopt en de mate waarin naasten van de patiënt worden betrokken bij de gezamenlijke besluitvorming”, vertelt Visser. “Respectievelijk 27 en 14% van de variatie hierin is toe te schrijven aan verschillen tussen de ziekenhuizen. Daarnaast gaf een kwart van de patiënten aan niet geïnformeerd te zijn over mogelijke bijwerkingen van hun medicatie, wat suggereert dat ook daar ruimte voor verbetering is.”

Niet gemeten

Als de variatie in de uitkomsten en kosten van de IBD-zorg niet komt door verschillen tussen de ziekenhuizen, waardoor dan wel? “Klaarblijkelijk is praktijkvariatie meer het gevolg van verschillen tussen de patiënten”, legt Visser uit. “In onze analyse hebben we gecorrigeerd voor bepaalde patiënt- en ziektekenmerken, waaronder leeftijd, geslacht en ziekte-ernst. Van deze zogenoemde ‘case-mix’-variabelen weten we dat ze kunnen verschillen tussen de ziekenhuizen, maar ze vangen niet alle verschillen tussen de patiënten. Mogelijk spelen bijvoorbeeld ook de gezondheidsvaardigheden van patiënten een rol. Dat hebben we in de IBD Value-studie niet gemeten, maar willen we wel nader onderzoeken.”

“In zes van de acht ziekenhuizen is een waardegedreven zorgpad voor IBD geïmplementeerd”

Waardegedreven zorgpad

Sinds 2016 werken mdl-artsen uit de acht deelnemende ziekenhuizen nauw samen binnen het BeterKeten-project. Dat verklaart volgens Visser waarom de gevonden praktijkvariatie tussen de ziekenhuizen zo gering is. “Het doel van het BeterKeten-project is om de IBD-zorg te standaardiseren en te optimaliseren, bijvoorbeeld door gezamenlijke patiëntbesprekingen, gedeelde ziekenhuisprotocollen en regionale nascholingen. Direct na de periode van twaalf maanden waarin we de praktijkvariatie tussen de ziekenhuizen hebben onderzocht, is in het kader van de IBD Value-studie tevens in zes van de acht ziekenhuizen een waardegedreven zorgpad voor IBD geïmplementeerd. Momenteel zijn we bezig om de kosteneffectiviteit van dit zorgpad te bepalen en de ervaringen van patiënten en zorgverleners te inventariseren. Ongetwijfeld moet het zorgpad nog worden bijgeschaafd, maar we hopen dat het uiteindelijk landelijk zal worden uitgerold.”

Referentie: Van Linschoten RCA, van der Woude CJ, Visser E, et al. Variation between hospitals in outcomes and costs of IBD care: results from the IBD Value study. Inflamm Bowel Dis. 2025;31:332-43.

Lees meer over: