Muziek als medicijn tegen pijn en stress tijdens operatie

Patiënten die tijdens een operatie via een hoofdtelefoon muziek horen, hebben na de operatie significant minder pijn, angst en minder stresshormoon cortisol. Bovendien is na de operatie minder vaak zware pijnmedicatie nodig. Dat bleek uit onderzoek van Victor Fu, waarop hij recent is gepromoveerd aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. “De effecten van muziek waren sterker dan ik had verwacht.”

Er vindt momenteel veel onderzoek plaats naar de heilzame werking van muziek bij operaties. Zelf heeft Fu belangstelling voor het onderwerp omdat hij hiermee zijn twee passies muziek en chirurgie kan combineren. “In ons gezin was het gebruikelijk om een instrument te leren spelen én te sporten. Zelf speel ik piano en voetbal ik en mijn jongere broer, die recent gepromoveerd is in het LUMC, zwemt en speelt viool. We hebben al vaak samen opgetreden.”

Muziek als Medicijn

Zijn promotieonderzoek deed Fu bij prof. Hans Jeekel, die al enkele jaren bezig is met de onderzoeksgroep Muziek als Medicijn. Deze onderzoeksgroep wil muziek als behandelingsvorm implementeren in de gezondheidszorg. In zijn promotietraject deed Fu verschillende systematische reviews en meta-analyses. Daarnaast verrichtte hij meerdere gerandomiseerde trials naar het effect van muziek bij patiënten in het ziekenhuis die werden geopereerd. In een van de studies konden patiënten kiezen uit verschillende muziekgenres, bijvoorbeeld pop, klassiek of jazz. In een andere studie kozen de onderzoekers de muziek.

“Het effect lijkt er zelfs te zijn als je mensen tijdens algehele narcose naar muziek laat luisteren”

Ook tijdens algehele narcose

De resultaten komen erop neer dat perioperatief luisteren naar muziek pijn en angst vermindert en zorgt voor minder gebruik van zware pijnmedicatie na de operatie. Het zorgt ook voor minder stresshormoon in het bloed. “Dat effect lijkt er zelfs te zijn als je mensen tijdens algehele narcose naar muziek laat luisteren. In een studie van onszelf was dat niet helemaal duidelijk, maar het is wel te zien in een meta-analyse van alle studies wereldwijd over het effect van muziek tijdens algehele narcose”, voegt Fu er aan toe. “We weten nog niet hoe lang het effect van muziek aanhoudt. Ook de invloed van het soort muziek hebben we niet specifiek onderzocht, maar waarschijnlijk is het effect het sterkst als de patiënt zelf muziek kan kiezen uit een voorgeselecteerde lijst.”

“De inzet van muziek is eenvoudig, goedkoop en heeft geen bijwerkingen”

Effect op chirurg

Fu heeft niet alleen onderzocht wat muziek doet met de patiënt, maar ook met de chirurg. Dat deed hij met een laparoscopisch simulatiemodel. Het uitvoeren van een reguliere chirurgische taak blijkt sneller en nauwkeuriger te gaan met muziek. “Voor meer ingewikkelde taken lijkt dat gunstige effect te verdwijnen. Maar het effect wordt niet negatief.”
Fu had de gunstige effecten van muziek bij operaties wel verwacht, maar de effecten overtreffen de verwachtingen. Hij vindt het nog steeds heel bijzonder dat muziek kan leiden tot minder stress en vooral ook minder gebruik van, soms zware, pijnmedicatie: “De inzet van muziek is eenvoudig, goedkoop en heeft geen bijwerkingen.”

“Het merendeel van de patiënten en medewerkers ziet de meerwaarde van gebruik van muziek”

Implementatie

Momenteel werkt Fu in het Maxima Medisch Centrum in Veldhoven, waar hij bezig is om het gebruik van muziek te implementeren op de dagbehandeling. Als mensen minder pijn hebben, kunnen ze wellicht eerder naar huis. “We kijken nu vooral naar de praktische barrières voor implementatie. Dat doen we met alle relevante disciplines, zoals chirurgie, anesthesie en verpleegkundigen. In een pilot implementatiestudie in mijn proefschrift komt naar voren dat het merendeel van de patiënten en medewerkers de meerwaarde ziet van gebruik van muziek. Het kost ook weinig tijd om het aan de patiënt uit te leggen. Feitelijk zijn er geen redenen om géén muziek aan te bieden bij operaties aan de patiënt.”
De onderzoeksgroep Muziek als Medicijn werkt momenteel aan een richtlijn voor toepassing van muziek bij alle operaties in Nederland. Dat gebeurt samen met de Nederlandse verenigingen voor Heelkunde, Anesthesie, Geriatrie en Intensive Care Geneeskunde.

Lees meer over: