Myelopathie bij bacteriële meningitis: zeer zeldzaam maar gevaarlijk

Bacteriële meningitis is een levensbedreigende ontsteking van de hersenvliezen en hersenen met een hoge mortaliteit en morbiditeit. Myelopathie is een complicatie die in zeer zeldzame gevallen optreedt bij patiënten met bacteriële meningitis. Onderzoekers van het Amsterdam UMC beschreven recent de incidentie, kenmerken en gevolgen van deze vorm van myelopathie.

Bij haar promotieonderzoek¹ naar factoren die de vatbaarheid en uitkomst van bacteriële meningitis beïnvloeden, stuitte arts-onderzoeker Evelien Drost (Amsterdam UMC) op enkele meldingen van patiënten met myelopathie als complicatie bij bacteriële meningitis. “Aangezien er in de wetenschappelijke literatuur uitsluitend een paar case reports over deze complicatie zijn verschenen, besloten we dit systematisch uit te zoeken. Dat zou ons mogelijk inzicht geven in risicofactoren voor het ontwikkelen ervan.” Hiervoor analyseerde Drost de gegevens in een landelijke cohortstudie van patiënten met bacteriële meningitis (de MeninGene studie²) die secundair aan meningitis myelopathie ontwikkelden. “Van alle 3037 patiënten die in de periode 2006 tot en met 2023 in MeninGene zijn geïncludeerd, werd bij zeven patiënten melding gemaakt van secundaire myelopathie, oftewel 0.23% van het totaal. Dat onderstreept de zeldzaamheid van deze complicatie.”

Alert blijven

Deze zeven patiënten hadden bij opname in het ziekenhuis allen een verminderd bewustzijn; vier hadden er koorts en vijf nekstijfheid. Geen van de patiënten had al bij opname neurologische klachten die wezen op schade aan het ruggenmerg. Eén patiënt had bij opname wel een rechtszijdige verlamming en afasie, wijzend op een herseninfarct, een andere patiënt had een rechtszijdige verlamming van een aangezichtszenuw. De myelopathie-symptomen ontwikkelden zich na een mediaan van 9 dagen (spreiding: 2-28 dagen). Bij vijf patiënten viel dit samen met een verbetering in het bewustzijn, bij de andere twee patiënten had die verbetering zich al eerder ingezet. “De vertraging in het ontstaan van de myelopathie betekent dat het behandelteam tijdens de behandeling van de meningitis alert moet blijven op het ontstaan van myelopathie; mede omdat deze mogelijk behandelbaar is.”

“De ernst van de klachten was zodanig dat alle patiënten moesten worden opgenomen in een revalidatiecentrum”

Revalidatiecentrum

“Het belangrijkste symptoom van de myelopathie was de dubbelzijdige verlamming van de armen en/of benen. Bij sommige patiënten was ook sprake van een stoornis in de blaasfunctie, problemen met de ontlasting en/of gevoelsstoornissen”, vertelt Drost. Bij twee patiënten werd de diagnose post-inflammatoire myelitis gesteld; zij werden behandeld met een hoge dosis corticosteroïden. Bij één patiënt werd de diagnose infectieuze myelitis gesteld; deze patiënt werd behandeld met penicilline. Bij twee patiënten werd de diagnose ruggenmerginfarct gesteld; bij de resterende twee patiënten werd geen specifieke diagnose gesteld. De laatstgenoemde vier patiënten kregen geen behandeling met imuunsuppressiva. “Bij ontslag uit het ziekenhuis was de ernst van de klachten zodanig dat alle patiënten moesten worden opgenomen in een revalidatiecentrum.” Kweek van de liquor leverde de volgende verwekkers van de meningitis op: Streptococcus pneumoniae (n=3), Streptococcus agalactiae (n=2), Neisseria meningitidis (n=1) en Haemophilus influenzae (n=1).

“Het is niet mogelijk een specifiek pathogeen of klinisch kenmerk aan te wijzen dat kan dienen als rode vlag”

Internationaal cohort

Om de inventarisatie te verbreden, doorzochten de Amsterdamse onderzoekers vervolgens de wetenschappelijke literatuur op meldingen van myelopathie bij bacteriële meningitis. Dit leverde in totaal vijftien extra casus op van wie de (klinische) gegevens in grote lijnen overeenkomen met de zeven Nederlandse patiënten. Op basis van dit cohort van 22 patiënten concluderen de onderzoekers dat er geen specifieke risicofactoren zijn aan te wijzen die de kans op myelopathie als complicatie bij bacteriële meningitis vergroot. “Het is niet mogelijk een specifiek pathogeen of klinisch kenmerk aan te wijzen dat kan dienen als rode vlag.”

Er op wagen

De belangrijkste aanbeveling voor de praktijk is daarom goed op te letten of er gedurende de behandeling symptomen optreden die passen bij myelopathie, stelt Drost. “Op zich kost dat weinig extra moeite; deze ernstig zieke patiënten worden toch al goed in de gaten gehouden.” En zijn er symptomen die wijzen op myelopathie, handel er dan vervolgens naar. “Verricht beeldvorming van het ruggenmerg en overweeg een behandeling met immuunsuppressiva te starten. Het idee daarachter is dat overactiviteit van het immuunsysteem zich tegen het myelum richt. Of immunosuppressiva daadwerkelijk effectief zijn, is op basis van onze beperkte gegevens niet met zekerheid te stellen. En vanwege de zeldzaamheid van deze complicatie is dit ook moeilijk in een klinische studie te bewijzen. Maar pathofysiologisch gezien lijkt het zinvol, en gezien de potentiële ernst van deze complicatie zou ik het er toch maar op wagen.”

Referenties:

1. Drost E.H.G.M., et al. Noncompressive myelopathy in acute community-acquired bacterial meningitis: Report of seven cases and review of literature. Eur J Neurol. 2024; Sep 2: e16447. Online ahead of print.
2. Van de Beek, D., Brouwer, M. C., Drost, E., Schepers, E. MeninGene studie.

Lees meer over: