Prof. dr. Groeneveld: ‘Cannabis verdient overweging bij chronische neuropatische pijn’

Het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) krijgt samen met het Centre for Human Drug Research (CHDR) een subsidie om de werkzaamheid van medicinale cannabis te onderzoeken bij chronische neuropatische pijn. “Chronische zenuwpijn is enorm slecht behandelbaar, en de medische bewijsvoering voor de huidige behandelopties is vaak flinterdun. Daardoor zijn we snel door beschikbare behandelingen heen.” 

Neuropatische pijn is moeilijk behandelbaar. Er zijn aanwijzingen dat medicinale cannabis bij sommige patiënten met chronische pijn pijnklachten kan verminderen. Maar gedegen onderzoek naar dat onderwerp ontbreekt. “Als je kijkt naar de literatuur is in het verleden nog weinig onderzoek gedaan naar dit onderwerp”, zegt prof. dr. Geert Jan Groeneveld, neuroloog bij de afdeling Anesthesiologie van het LUMC en Chief Medical and Scientific Officer bij het CHDR. “Cannabis is een dirty drug. Het is afkomstig van een plant, waarin naast de werkzame stof nog allerlei andere stoffen zitten. Als ontwikkelaar van geneesmiddelen is het daardoor lastig om vast te stellen wat de werkzame stoffen zijn, als blijkt dat cannabis werkt.” 

Chronische zenuwpijn 

Groeneveld en zijn collega’s willen daar verandering in brengen door gecontroleerd uit te zoeken of en hoe twee van de werkzame bestanddelen van cannabis, tetrahydrocannabinol (THC) en cannabidiol (CBD), patiënten met chronische zenuwpijn verlichting van hun klachten kunnen bieden. Zij ontvingen daarvoor een subsidie van 1,9 miljoen euro, afkomstig uit het ZonMw-programma Goed Gebruik Geneesmiddelen. Met de kennis die dit onderzoek oplevert, hopen de wetenschappers patiënten met chronische zenuwpijn een nieuwe behandeloptie te kunnen geven.  

“We weten dat CBD het effect van THC op de CB1-receptor moduleert en daarmee het feeling high-effect van THC verlaagt” 

Balans CBD en THC 

Hoofdpunt van de studie van Groeneveld en zijn collega’s is de ideale verhouding tussen THC en CBD. THC, vermoedelijk de enige pijnstillende stof in cannabis, veroorzaakt ook een ongewenst high-effect. CBD zou dat effect moduleren, maar een teveel doet mogelijk de pijnstillende werking teniet. “We weten dat andere stoffen in cannabis, zoals CBD, kunnen zorgen voor een modulatie van het effect van THC”, zegt Groeneveld. “Dat noemen we het entourage-effect. We weten dat CBD het effect van THC op de CB1-receptor moduleert en daarmee het feeling high-effect van THC verlaagt. Maar de CB1-receptor is ook verantwoordelijk voor de effecten op pijn. Daarom wil je een te groot effect van CBD ook vermijden.” 

High-effect 

Groeneveld en zijn collega’s bestuderen de effecten van CBD op de werkzaamheid van THC door gezonde proefpersonen een vaste dosis THC toe te dienen, en daarbovenop een variabele dosis CBD. “Idealiter tonen we daarmee aan of het effect op pijn van THC vermindert als we te veel CBD toedienen. Zo zoeken we naar een balans van de ideale hoeveelheid CBD, zodat een patiënt wél pijnmodulatie ervaart, en niet dat feeling high-effect.” Toch horen THC en het high-effect bij elkaar, zegt Groeneveld. “Misschien moeten patiënten het ook voor lief nemen. Het blijft een bijwerking.” 

“Door patiënten te sorteren op het fenotype van neuropatische pijn, kunnen we gerichter onderzoek doen naar het mechanisme achter de pijn” 

Meer behandelopties 

Bijwerking of niet: er is behoefte aan extra behandelopties voor patiënten met chronische pijn. “Chronische zenuwpijn is enorm slecht behandelbaar, en de medische bewijsvoering voor de huidige behandelopties is vaak flinterdun”, zegt hij. “Daardoor zijn we snel door beschikbare behandelingen heen.” Daarom zou je het fenomeen chronische pijn niet moeten zien als symptoom, maar als syndroom. Groeneveld: “Je behandelt een heterogene groep. Door patiënten te sorteren op het fenotype van neuropatische pijn, kunnen we gerichter onderzoek doen naar het mechanisme achter de pijn.” 

Cannabis als eerstelijnsgeneesmiddel 

Groeneveld kijkt hoopvol naar de toekomst, waarin cannabis een mogelijk volwaardig eerstelijnsgeneesmiddel is voor een subgroep pijnpatiënten. “Als we alle patiënten met chronische neuropatische pijn kunnen fenotyperen op bijvoorbeeld temperatuurzin, allodynie, slaapproblemen of persoonlijkheidstype, kunnen we beter meten welke groep goed reageert op medicinale cannabis. Dan heb je je bewijs om cannabis te zien als eerstelijnsgeneesmiddel bij specifieke patiëntengroepen. Chronische zenuwpijn zal ongetwijfeld moeilijk behandelbaar blijven, maar het zal gemiddeld beter behandelbaar zijn.” 

“Als je acht middelen hebt geprobeerd, kun je ook best medicinale cannabis proberen” 

Wanhopig door constante pijn 

Als behandelaar is Groeneveld daarom voorstander van eerder voorschrijven. “Ik denk dat er in Nederland weinig neurologen zijn die medicinale cannabis voorschrijven voor neuropatische pijn, omdat de meesten alleen evidence-based behandelen. Dat is ook goed, maar daarom moeten wij zorgen voor meer evidence.” Totdat die bewijsvoering er is, roept Groeneveld collega’s op om open te staan voor het voorschrijven van medicinale cannabis. “Sommige patiënten hebben constant vreselijke pijn en zijn wanhopig. Bij hen moet je al het mogelijke doen. Als je acht middelen hebt geprobeerd, kun je ook best medicinale cannabis proberen. Als je daar een patiënt, al is het er maar één, mee kunt helpen, blijft dat beter dan nul.” 

Lees meer over: