Neuropathische jeuk: relatief onbekend en zeker onbemind

Gekmakende jeuk, een brandend, stekend gevoel of een kriebelig gevoel alsof er mieren over je huid lopen. Allemaal symptomen die kunnen wijzen op neuropathische jeuk, een relatief onbekende en daardoor vaak laat gediagnosticeerde vorm van chronische jeuk. Patrick Kemperman, dermatoloog in het Amsterdam UMC, vertelt hoe je deze jeuk kunt herkennen en behandelen.

Het zal je maar overkomen: continu gekmakende jeuk aan je beide armen zonder dat er aan de huid iets te zien is, bijvoorbeeld een muggenbeet, een eczeemplekje, psoriasis of wat dan ook. Ja, na verloop van tijd ontstaan er wondjes, maar dat komt door het voortdurende krabben. Want de door de huisarts voorgeschreven lokale middelen, zoals een indifferente zalf en antihistaminica, hebben geen effect. “Bij voortdurende jeuk, vaak lokaal, zonder primaire huidafwijkingen die bovendien niet reageert op ‘eenvoudige’ medicatie is de kans groot dat er sprake is van neuropathische jeuk”, stelt Kemperman.

Verstoring

Anders dan bij de meeste vormen van jeuk, ontstaat neuropathische jeuk niet doordat er zich in de huid een proces afspeelt waarbij stoffen vrijkomen die de zenuwen in de huid prikkelen – zoals bij een ontstekingsreactie. Bij neuropathische jeuk raken de zenuwen zelf van slag. “De zenuwen zijn beschadigd of bekneld geraakt. Hierdoor raken de zenuwvezels in de huid extra gevoelig, wat kan leiden tot een voortdurend jeukend of branderig gevoel”, legt Kemperman uit. “Die overgevoeligheid kan toenemen door de afgifte van een stof genaamd ‘nerve growth factor’, die ervoor zorgt dat er meer zenuwuiteinden in de huid ontstaan.” De continue stroom van prikkels kan vervolgens centrale sensitisatie opwekken, het proces waarbij de doorgifte van de prikkels naar de hersenen zodanig verstoord raakt dat zelfs minimale prikkels, bijvoorbeeld wind op de huid of een lichte aanraking, al een sterke sensatie opwekken. Ten slotte kunnen psychologische factoren, zoals stress en angst, de jeukperceptie nog verder verhogen.

“Het voelt soms alsof er mieren over je huid lopen”

Het voelt anders

Zoals het bovenstaande al suggereert: neuropathische jeuk is sterk verwant aan neuropathische pijn, vertelt Kemperman. “Het zijn in wezen dezelfde processen waarbij de ene persoon ernstige jeuk ervaart en de ander ernstige pijn. Andere sensaties die door patiënten worden gemeld zijn een brandend gevoel, een prikkelend gevoel of een kriebelig gevoel, alsof er mieren over je huid lopen. Neuropathische jeuk voelt duidelijk anders dan jeuk bij huidaandoeningen als eczeem of psoriasis.” Op basis van de specifieke oorzaak en/of de locatie van de jeuk worden er verschillende typen neuropathische jeuk onderscheiden. De meest voorkomende zijn postherpetische neuralgie (veroorzaakt door zenuwschade als gevolg van gordelroos), notalgia paresthetica, jeuk, branderigheid en/of pijn aan de bovenrug (als gevolg van schade of compressie van een gevoelszenuw) en brachioradiale pruritus: de in het begin van dit verhaal genoemde jeuk aan de armen. Dit wordt veroorzaakt door een combinatie van zenuwcompressie en zonbeschadiging van de oppervlakkige zenuwvezels in de huid.

Relatief onbekend

Bij hoeveel mensen neuropathische jeuk voorkomt is lastig te zeggen, vindt Kemperman. “De exacte prevalentie is onbekend, mede door de relatieve onbekendheid bij artsen met deze vorm van jeuk. Er zijn schattingen dat bij een kleine 10% van de mensen met chronische jeuk sprake is van neuropathische jeuk. Zelf zie ik de aandoening redelijk vaak doordat ik veel patiënten met onbegrepen en ‘onbehandelbare’ jeuk krijg doorverwezen naar mijn poli. Daarbij zie ik soms patiënten die al jarenlang met gekmakende jeuk rondlopen, hetgeen een forse aanslag betekent op hun kwaliteit van leven.” Niet dat Kemperman deze patiënten vervolgens in een handomdraai van hun ongemak kan verlossen. “De behandeling van neuropathische jeuk is nog steeds bij iedere patiënt een kwestie van ‘trial-and-error’, ondanks dat we de pathofysiologie ervan inmiddels beter kennen. Het is een zoektocht naar wat voor die individuele patiënt het beste werkt.”

“We zouden meer de samenwerking kunnen opzoeken met het onderzoek naar pijnbestrijding”

Verleggen van de aandacht

Het gemeenschappelijke in die zoektocht is de opbouw. “We starten altijd met lokale medicatie, zoals een crème met capsaïcine of lidocaïne. Werkt dat niet of onvoldoende, dan stappen we over op systemische therapie, waarbij onder andere antidepressiva en anti-epileptica worden ingezet, aangezien die middelen de zenuwactiviteit kunnen remmen. Dat vergt overigens de nodige uitleg; iemand die last heeft van jeuk verwacht geen behandeling met een antidepressivum of anti-epilepticum. Ten slotte kan bij sommige patiënten aanvullende therapie, bijvoorbeeld fysiotherapie, stressreductie of psychotherapie, een gunstige invloed hebben op de klachten. Het verminderen van stress en het verleggen van de aandacht naar iets anders dan de jeuk kan soms helpen.” Soms, zegt Kemperman, want niet bij iedereen is de behandeling succesvol. “Lokale middelen werken maar kort, je moet ze om de paar uur opnieuw aanbrengen. En het gebruik van de systemische medicatie wordt beperkt door de bijwerkingen die kunnen ontstaan. Ik schat dat al met al één op de drie patiënten met neuropathische jeuk goed reageert op de medicatie.”

Samenwerking

Er valt dus nog wel wat te verbeteren. “Ondanks het feit dat de aandacht voor jeuk als onderzoeksgebied toeneemt, valt de interesse voor onderzoek naar neuropathische jeuk tegen. We zouden hiervoor meer de samenwerking kunnen opzoeken met het onderzoek naar pijnbestrijding”, besluit Kemperman.

Lees meer over: