Nieuwe behandeling voor kleine tumoren diep in de longen

In het Amsterdam UMC is voor het eerst in Nederland een patiënt met een kleine, perifere longtumor behandeld met bronchoscopische microgolfablatie. Hierbij wordt de tumor door microgolven verhit en vernietigd via een dun slangetje in de luchtwegen. Longarts Hans Daniels voerde de ingreep uit en is positief gestemd. “De nieuwe behandeling is veilig en minder belastend voor de patiënt.”

Elk jaar overlijden meer dan 10.000 Nederlanders aan longkanker. Ongeveer de helft van de gevallen wordt pas ontdekt als de kanker al is uitgezaaid. “De afgelopen jaren sporen we longkanker echter steeds vroeger op, onder andere omdat we meer CT-scans maken dan voorheen”, vertelt Daniels. “Hierdoor zien we vaker kleine, lokale tumoren diep in de longen, soms met een diameter van slechts één of twee centimeter.”

Nauwkeuriger

De huidige behandelopties voor patiënten met een dergelijke longtumor zijn beperkt tot opereren of bestralen. Dat zijn veilige behandelingen, maar bij sommige patiënten kunnen vervelende complicaties optreden, weet Daniels. Daarnaast wordt niet alleen de tumor verwijderd of bestraald, ook gaat omliggend gezond longweefsel verloren. “Bovendien kunnen veel patiënten vanwege hun slechte conditie, bijvoorbeeld door emfyseem of longfibrose, niet worden geopereerd en is bestraling minder aantrekkelijk. Daarom hebben we behoefte aan een behandeling als bronchoscopische microgolfablatie, die nauwkeuriger en minder invasief is.”

Fluitje van een cent

Bronchoscopische microgolfablatie is geschikt voor longtumoren met een diameter van maximaal drie centimeter. De ingreep wordt uitgevoerd in een hybride operatiekamer. Deze ruimte combineert de steriele omgeving van een operatiekamer met hoogstaand beeldvormend onderzoek. “Zodra de patiënt onder algehele narcose is, maken we een CT-scan”, licht Daniels toe. “Hierop markeren we de tumor en die markering projecteren we op het beeld tijdens röntgendoorlichting. Zo weten we precies waar we met de bronchoscoop naartoe moeten navigeren.” En daarin zit volgens Daniels de uitdaging. “Naarmate je dieper in de longen komt, worden de luchtwegvertakkingen steeds kleiner. Dit bemoeilijkt de navigatie. Als we de tumor eenmaal hebben bereikt, plaatsen we de ablatiekatheter in het tumorweefsel. Met behulp van echografie of CT bepalen we of de katheter op de juiste plaats zit.” De ablatie zelf is een fluitje van een cent, aldus Daniels. “Drie minuten lang houd je een knop ingedrukt en ondertussen doen microgolven het zware werk.”

“Bij 80-90% van de patiënten wordt lokale controle bereikt”

Vier jaar voorbereiding

Samen met collega-longartsen en ervaren endoscopieverpleegkundigen behandelde Daniels onlangs de eerste Nederlandse patiënt in studieverband met bronchoscopische microgolfablatie. Het betrof een vrouw die eerder borstkanker had gehad en niet geopereerd of bestraald kon worden. Aan de ingreep ging vier jaar voorbereiding vooraf. In die periode oefende Daniels de ingreep diverse keren op een varken en keek hij meermaals mee met longartsen van het Royal Brompton Hospital in Londen. “Toch was het best spannend. Je wilt natuurlijk dat de behandeling een succes wordt. Gelukkig is de ingreep zonder complicaties verlopen. De komende jaren gaan we bij de vrouw regelmatig controlescans maken om te zien of de tumor wegblijft.” In het Amsterdamse onderzoek zullen nog 29 andere patiënten bronchoscopische microgolfablatie ondergaan. Ook zij komen niet in aanmerking voor een operatie of bestraling, of hebben hiervan afgezien.

Veelbelovend

Daniels werkt al vijftien jaar intensief samen met de longartsen uit Londen. “Daar zijn ze verder met het onderzoek naar bronchoscopische microgolfablatie. Hun resultaten zijn veelbelovend: bij 80-90% van de patiënten wordt lokale controle bereikt en bij slechts een enkeling treedt een complicatie op, zoals een klaplong of holtevorming in de long. We kunnen namelijk vrij goed voorspellen hoeveel weefsel de microgolven kapot maken. Dat maakt de behandeling zo veilig. Daarnaast is de ingreep minder belastend voor de patiënt dan een operatie of bestraling. Of bronchoscopische microgolfablatie net zo effectief of misschien zelfs effectiever is, zal moeten blijken uit klinische trials. Zover zijn we nog niet.”

“Momenteel onderzoeken we een nieuwe, innovatieve techniek, genaamd ‘higher harmonic generation’”

One-stop-shop

Een andere stip op de horizon is het zogenoemde ‘one-stop-shop’-model, waarbij de beoordeling van het biopt en de behandeling in één sessie plaatsvinden. Daniels: “Nu moeten we een week wachten op de uitslag van het histologisch onderzoek. En als een operatie nodig is, ben je al gauw een maand verder. Momenteel onderzoeken we een nieuwe, innovatieve techniek, genaamd ‘higher harmonic generation’. Hiermee kunnen we het biopt direct beoordelen met laser en is de uitslag binnen een paar minuten bekend. Bij een kwaadaardige tumor kan de longarts of de chirurg meteen ter plekke behandelen. Zo werken we in het Amsterdam UMC aan een toekomst waarin patiënten zoveel mogelijk ongemak bespaard blijft.”

Lees meer over: