Nieuwe leidraad geeft richting bij wisselen medicatie

Het overkomt patiënten regelmatig: ze moeten van hun zorgverzekeraar overstappen op een ander merk van hetzelfde geneesmiddel omdat dit goedkoper is. Medisch is dat echter lang niet altijd wenselijk. Een wisseling kan zelfs tot gezondheidsproblemen leiden. Openbaar apothekers, patiënten, artsen en zorgverzekeraars stelden daarom recent de ‘Leidraad Verantwoord Wisselen’ op. Openbaar apothekers Reinier Bax en Steven Verhagen-Smits vertellen erover.

Al jaren hanteren zorgverzekeraars het zogenoemde ‘preferentiebeleid’ waarbij patiënten geregeld moeten wisselen van geneesmiddel als dit via een andere fabrikant goedkoper te krijgen is. Voorwaarde hierbij is dat de te wisselen medicijnen dezelfde werkzame stof, sterkte, toedieningsvorm en afgiftepatroon hebben. “Op deze manier is al veel geld bespaard door de verzekeraars”, zegt openbaar apotheker Reinier Bax en voorzitter van de sectie Landelijke Openbare Apotheken (LOA) van apothekerskoepel KNMP. Maar aan dat wisselen bleken nogal wat haken en ogen te zitten. “Met de komst van de Leidraad Verantwoord Wisselen is er nu duidelijkheid gekomen in welke situaties je wél en niet kunt wisselen”, zegt Steven Verhagen-Smits, openbaar apotheker en voorzitter van het Wetenschappelijke Sectie Openbaar apothekers (WSO)-bestuur van de KNMP.

Ontregeld

Het wisselen van in principe gelijkwaardige medicatie – de overstap van een generiek geneesmiddel naar een generiek geneesmiddel van een andere fabrikant of van een merkgeneesmiddel naar een generiek geneesmiddel – bleek namelijk niet in alle gevallen straffeloos te kunnen. Soms luistert een dosering zo nauw dat patiënten bij een wisseling naar hetzelfde geneesmiddel van een andere fabrikant al ontregeld kunnen raken. De wisseling zorgt voor minieme veranderingen in de bloedspiegels, bijvoorbeeld bij schildkliermedicatie. Een andere reden kan zijn dat er na een wissel bijwerkingen optreden, of dat patiënten psychisch moeite hebben met een wissel. Zo zijn er tal van redenen waarom een geneesmiddelwissel niet altijd een goed idee is. “Daarom was er een lijst gemaakt met geneesmiddelen waarbij wisselen ongewenst is: de Richtlijn Geneesmiddelsubstitutie. Maar zorgverzekeraars hielden daar in hun beleid te weinig rekening mee”, zegt Bax.

Discussies

Al eerder onderhandelden apothekers, zorgverzekeraars, artsen en patiëntenorganisaties over verantwoord wisselen om zo de oplopende geneesmiddelenkosten te beteugelen. Die onderhandelingen liepen spaak: apothekers kregen van de zorgverzekeraars financieel te weinig ruimte om ongewenste wisselingen te voorkomen. “Artsen konden op het recept zetten dat een bepaald geneesmiddelmerk ‘medische noodzaak’ was als een wissel problemen zou geven bij de patiënt. Maar deden artsen dit vaker dan gemiddeld en leverden apothekers daardoor vaker dan gemiddeld een niet-preferent, duurder geneesmiddel af, dan werden we daar achteraf door de zorgverzekeraar op afgerekend. De apothekers moesten dan hun patiënten het ‘medische noodzakelijke’ geneesmiddel zelf laten betalen, wat tot hevige discussies en zelfs ruzies in de apotheek kon leiden”, zegt Bax.

“Uiteindelijk heeft Zorgverzekeraars Nederland toegezegd apothekers niet te zullen afrekenen op ‘medische noodzaak’”

Openbaar apotheker Reinier Bax

Hoge Raad

Deze situatie zorgde voor wrijving tussen apothekers en zorgverzekeraars. Dit leidde tot een uitspraak van de Hoge Raad in juni 2021 dat apothekers te allen tijde de arts moeten volgen bij ‘medische noodzaak’ en dus het merk moeten afleveren dat de arts voorschrijft. “Dat knelde met de regel dat wij als apothekers een verplicht percentage geneesmiddelen volgens het preferentiebeleid moeten afleveren. Juristen zijn hiermee aan de slag gegaan. Uiteindelijk heeft Zorgverzekeraars Nederland toegezegd apothekers niet te zullen afrekenen op ‘medische noodzaak’. En zo kwam er ruimte om in gezamenlijkheid de Leidraad Verantwoord Wisselen op te stellen. Deze gaat in per 1 januari 2023. Zorgverzekeraars zullen hun inkoopbeleid hierop moeten aanpassen”, legt Bax uit. “2022 is een overgangsjaar waarin we de werkafspraken verder zullen moeten verfijnen en kijken waar nog verbeteringen nodig zijn.”

Verantwoord wisselen

De leidraad geeft duidelijkheid over welke medicijnen verantwoord gewisseld kunnen worden en hoe. Daarbij gelden drie categorieën geneesmiddelen:

• rood: niet wisselen, tenzij het echt niet anders kan omdat het betreffende merk door een tekort niet (meer) verkrijgbaar is;
• oranje: alleen wisselen als aan bepaalde voorwaarden is voldaan, zoals zorgvuldige begeleiding van de patiënt door apotheker en voorschrijver;
• groen: wisselen is in principe mogelijk, tenzij individuele patiëntgebonden factoren een wisseling niet mogelijk maken, de arts schrijft dan ‘medische noodzaak’ op het recept.

Verantwoordelijkheid

De leidraad kaart ook duidelijk af welke verantwoordelijkheden de verschillende beroepsgroepen hebben om de kosten voor geneesmiddelen te beteugelen. “Patiënten, voorschrijvers, apothekers en zorgverzekeraars hebben hieraan allemaal hun commitment gegeven. Zo mogen artsen niet meer willekeurig ‘medische noodzaak’ op het recept schrijven, maar moeten ze dit doen aan de hand van zorgvuldigheidscriteria. Zorgverzekeraars kunnen bij een declaratie altijd achteraf vragen om een toelichting waarom er gekozen is voor medische noodzaak. Maar dat heeft dan niet meer tot gevolg dat apothekers hierop worden afgerekend”, zegt Verhagen-Smits. “Doordat de leidraad duidelijkheid geeft, ook richting patiënten, verwachten we dat ook de discussies in de apotheek zullen afnemen.”

“Door ons aan de leidraad te houden, hopen we als apothekers bij te dragen aan het betaalbaar houden van de zorg”

Openbaar apotheker Steven Verhagen-Smits

Vertrouwen

Verder geeft de Leidraad uitdrukking aan een volwaardige rol van apothekers in de eerstelijnszorgketen, vindt Verhagen-Smits. “Die rol is de afgelopen jaren steeds steviger geworden, onder meer doordat ‘openbaar apotheker’ in 2016 officieel erkend is als medisch specialisme. Het feit dat de leidraad er is gekomen, is een teken van vertrouwen tussen apothekers en zorgverzekeraars. Door ons aan de leidraad te houden, hopen we als apothekers bij te dragen aan het betaalbaar houden van de zorg.”

Referentie: De ‘Leidraad Verantwoord Wisselen’ is te vinden op de website van het KNMP

Lees meer over: