Ons zorgsysteem loopt vast: geef prioriteit aan mensen die écht zorg nodig hebben

Juist kwetsbare patiënten vallen vaak tussen wal en schip in ons zorgsysteem, waarin regels overheersen en lucratieve verdienmodellen zorgcapaciteit en -budget opsnoepen. Huisarts Danka Stuijver stipt dit en andere problemen aan in haar boek Dit kost ons de zorg, dat recent uitkwam. “Als maatschappij moeten we goed nadenken over wat we willen met de zorg.”

Stuijver zet observaties graag om in woorden. Al jaren schrijft ze prikkelende columns in De Volkskrant over scheefgegroeide situaties in de zorg. Ze besloot er een boek aan te wijden, bedoeld als spiegel voor alle betrokken partijen, zonder schuldigen aan te wijzen. De aanleiding voor het boek was een schrijnend voorbeeld van hoe ons zorgsysteem vastloopt. “Op mijn spreekuur zag ik oudere vrouw met hevige, moeilijk te duiden buikpijn. Ik verwees haar door naar de Spoedeisende Hulp. Acht uur later lag ze daar nog steeds te wachten, niet op een diagnose, maar op een bed. Geen enkele afdeling kon of wilde haar opnemen. De SEH-arts zei op een vlakke, berustende toon: ‘Die mevrouw is een langligger, een hete aardappel. Door de wachtlijsten in de verpleeghuizen en het tekort aan huisartsen krijg je haar bijna niet meer het ziekenhuis uit. Dus wil niemand haar op de afdeling hebben’.”

Prioriteitsprobleem

Stuijver vroeg zich af hoe het zover heeft kunnen komen in de zorg. “Ik zie een paradoxale realiteit in de zorg: sommige patiënten worden overdreven goed bediend, terwijl juist de meest kwetsbare patiënten tekort wordt gedaan. Vaak noemen we dan schaarste als oorzaak. Ja, we hebben vergrijzing, er zijn personeelstekorten, wachtlijsten en tekorten aan geneesmiddelen. Maar we kunnen de situatie niet platslaan tot enkel een capaciteitsprobleem. We hebben vooral een prioriteitsprobleem: waarom kan een fitte dertiger met vage knieklachten in een mum van tijd een MRI-scan krijgen in een mooie kliniek, maar kan een patiënt met ernstige long- of hartproblemen pas over een maand terecht bij de medisch specialist bij wie hij nota bene al onder behandeling is?”

Achterliggende mechanismen

Op dergelijke ongemakkelijke vragen reflecteert Stuijver in haar boek. “Het gaat niet alleen over zorg, maar ook over keuzes, waarden en uiteindelijk over welke samenleving we willen. In mijn boek beschrijf ik de achterliggende mechanismen, de drijfveren, de dilemma’s, de machten en de krachten die bepalen wat we in, aan en met de zorg doen. Daarvoor heb ik geprobeerd een 360 graden-perspectief op de zorg te krijgen. Input haalde ik uit de vele gesprekken met allerlei partijen die bepalend zijn in de zorg, zoals zorgverleners, patiëntvertegenwoordigers, zorgverzekeraars, farmaceuten en bankiers.”

“Burgers worden bewust tot patiënt gemaakt”

Kap- en draaideurpatiënten

Volgens Stuijver is de zorg zo ingericht dat het systeem ervan profiteert in plaats van de patiënt. “We zien bijvoorbeeld een wildgroei aan zorgaanbieders die zich graag richten op laagcomplexe klachten, of zelfs op problemen waarvoor eigenlijk geen medische interventie nodig is. De zorgmarkt stuurt zo actief de vraag: burgers worden bewust tot patiënt gemaakt. Dat komt door een bekostigingssysteem dat dit gedrag beloont.

Het loont namelijk vooral om zogeheten ‘klapdeurpatiënten’ te behandelen: relatief gezonde mensen met een duidelijke, planbare hulpvraag, zoals een nieuwe knie, een prik in een gewricht of een staaroperatie. Patiënten komen binnen, worden snel geholpen en meteen komt de volgende. Minder aantrekkelijk zijn de ‘draaideurpatiënten’: mensen met complexe, chronische of moeilijk te duiden klachten. Voor hen is de zorg gefragmenteerd, traag en vaak ontmoedigend. Zij vallen tussen wal en schip, juist omdat ze niet passen in de logica van productie en efficiëntie. Het resultaat is wrang: wie de zorg het hardst nodig heeft, moet het langst wachten en er het hardst voor vechten.”

Desinvesteringsfonds

In haar boek doet Stuijver aanbevelingen voor verandering van het zorgsysteem. “De manier van financiering zou aangepakt moeten worden. De overheid stuurt nu bijvoorbeeld sterk op zinnige zorg. Valt financiering voor de niet direct zinnige zorg ineens weg, dan kan een organisatie financieel onderuitgaan. Tijdelijke financiering uit een desinvesteringsfonds zou kunnen helpen om deze financiële klap op te vangen, zodat een instelling kan anticiperen op minder inkomsten in de toekomst. Een tweede punt is: verander de organisatie van zorg, zodat zowel klapdeur- als draaideurpatiënten goede zorg krijgen. Als derde zouden er ‘dijkgraven’ moeten komen: toezichthouders die door de jaren heen zorgen voor continuïteit in het zorgbeleid, in plaats van zorgbeleid dat meebeweegt met de politieke waan van de dag.”

“Niet alles wat technisch mogelijk is, is ook verstandig of rechtvaardig”

Reflectie

Stuijver hoopt dat haar boek bijdraagt aan de reflectie op de organisatie van zorg in Nederland en stof tot overpeinzing geeft over wat we als maatschappij verwachten van de zorg. “We moeten keuzes maken. Die kunnen pijnlijk zijn. Niet alles wat technisch mogelijk is, is ook verstandig of rechtvaardig. Als samenleving moeten we het ongemakkelijke gesprek voeren over welke medische zorg bij welke patiënten prioriteit heeft. Want zorg die onbegrensd blijft, gaat uiteindelijk ten koste van diegenen die de zorg het hardst nodig hebben. Daarom wil ik in mijn boek iedereen aanspreken: politici en bestuurders die échte keuzes voor zich uitschuiven, verzekeraars en professionals die blijven meebewegen met verkeerde prikkels, maar ook burgers die denken: ik betaal premie dus ik heb altijd recht op zorg. We dragen met zijn allen de verantwoordelijkheid voor solidariteit in de zorg.”

Het boek zelf lezen?
Dit kost ons de zorg van Danka Stuijver is hier te bestellen.

Lees meer over: