Operatie blijft effectiefst bij obesitas, ondanks Ozempic

Gaan de steeds populairder wordende afslankmedicatie operaties bij obesitas op termijn verdringen? Chirurg Theo Aufenacker denkt van niet. Hij voert bariatrische operaties uit in Vitalys, kliniek tegen overgewicht, een zelfstandig behandelcentrum dat onderdeel is van topklinisch ziekenhuis Rijnstate Arnhem. “Na twee tot drie jaar geneesmiddelengebruik kantelen de kosten in het voordeel van een operatie.”

De vele media-aandacht voor ‘wondermiddel’ semaglutide (Ozempic) heeft een run veroorzaakt op gewichtsverlagende medicatie. Gaat gewichtsverlagende medicatie op termijn bariatrische operatie bij morbide obesitas overbodig maken? Theo Aufenacker zag wel even een dipje in het aantal aanvragen voor bariatrische operaties, maar deze was niet blijvend. Hij is van mening dat gewichtsverlagende medicatie wel degelijk een plaats heeft bij de bestrijding van overgewicht. Alleen niet in plaats van een operatie. “Geneesmiddelen geven 8 tot 12% gewichtsverlies, terwijl dit bij een operatie ongeveer 30% is”, vertelt hij. “Een operatie is eenmalig, terwijl je medicatie in principe levenslang moet gebruiken, omdat uit studies blijkt dat het gewicht vaak weer oploopt bij stoppen. Dat brengt aanzienlijke kosten met zich mee. Na twee tot drie jaar geneesmiddelengebruik kantelen de kosten in het voordeel van een operatie, laat staan wat het kost als je deze geneesmiddelen levenslang moet gebruiken.”

Reductie ziektelast

Jaarlijks ondergaan ongeveer twaalfduizend mensen in Nederland een bariatrische operatie, vertelt Aufenacker. “Dit cijfer is al jarenlang stabiel. Het aandeel vrouwen is hierin hoger dan het aandeel mannen. Obesitas is bij zowel mannen als vrouwen gerelateerd aan ziekte en vroegere sterfte. Een operatie is buitengewoon effectief; deze geeft behalve een sterk gewichtsverlies van ongeveer 30% een sterke reductie van de ziektelast. Obesitas gaat gepaard met een fors aantal aandoeningen, zoals diabetes, hypertensie, te hoog cholesterol, astma, slijtage van gewrichten, verhoogd kankerrisico, slaapapneu en verminderde vruchtbaarheid.”

Twee operaties

Bariatrische operaties staan wat Aufenacker betreft bij de behandeling van de chronische ziekte morbide obesitas met stip op nummer één als het gaat om doelmatigheid en kosteneffectiviteit. Twee typen operaties worden het meest uitgevoerd in Nederland, de Roux en Y-gastric bypass¹ en de gastric sleeve ². Aufenacker geeft aan dat de Roux en Y-gastric bypass in Nederland de favoriete operatie is. Deze wordt in ongeveer 80% van de gevallen toegepast. “Beide operaties zijn zeer effectief, maar de bypass springt er wat mij betreft uit. Na vijf jaar heeft een hoger percentage van de patiënten een gewichtsverlies van meer dan 20%: 86% na een bypass en 70% na een sleeve. Verder is ook de metabole verbetering, bijvoorbeeld van de suikerspiegel, beter na een bypass, omdat de bypass een groter effect heeft op de spijsverteringshormonen. Bij patiënten met diabetes kan de dag na de bypassoperatie de insulinedosering vaak al worden gehalveerd, terwijl de patiënt dan nog geen gewicht kwijt is.”

“Veel mensen gaan mee in de hype rond Ozempic”

Beperkte vergoeding

De laatste tijd is er met name door media-aandacht voor semaglutide (Ozempic)– de vraag naar gewichtsverlagende medicatie gestegen. Semaglutide wordt in Nederland enkel vergoed voor de behandeling van diabetes, niet voor de behandeling van obesitas. Dat geldt ook voor het nieuwe geneesmiddel tirzepatide, dat ook effectief het gewicht verlaagt. “Middelen die in Nederland wel worden vergoed voor afvallen zijn liraglutide (Saxenda) en naltrexon/bupropion (Mysimba), maar dan alleen als de patiënt eerst een Gecombineerde Leefstijlinterventie (GLI) heeft gevolgd gedurende één jaar.”

Toch gaan veel mensen mee in de hype rond Ozempic en ze betalen dit middel dan maar zelf, ziet Aufenacker. Sommigen kopen het via Marktplaats, met alle risico’s van dien. “Ik merk dat het Zorginstituut terughoudend is in het vergoeden van nieuwe gewichtsverlagende medicatie, de uitdaging is om het betaalbaar te houden.” Toch ziet hij een voordeel: “Door alle aandacht voor het belang van gezond gewicht zijn wel veel mensen met hun gewicht aan de gang.”

Nadelen medicatie

Aufenacker ziet tegelijk ook belangrijke nadelen van gewichtsverlagende medicatie ten opzichte van opereren bij patiënten met een indicatie voor een operatie. “Geneesmiddelen geven 8 tot 12% gewichtsverlies, terwijl dit bij een operatie ongeveer 30% is. Een operatie is eenmalig, terwijl je medicatie in principe levenslang moet gebruiken, omdat uit studies blijkt dat het gewicht vaak weer oploopt bij stoppen. Dat brengt aanzienlijke kosten met zich mee. Na twee tot drie jaar geneesmiddelengebruik kantelen de kosten in het voordeel van een operatie, laat staan wat het kost als je deze geneesmiddelen levenslang moet gebruiken. Verder breken veel mensen toch door de medicatie heen. Ze hebben moeite om het gebruik op de lange termijn vol te houden en hebben niet altijd het gewenste resultaat. Bovendien geeft de medicatie bijwerkingen, zoals misselijkheid en diarree.”

“Bij dikmakende medicatie kan preventie met afvalmedicatie succesvol zijn”

Gezonde leefstijl

Medicatie heeft volgens Aufenacker zeker wel een plaats bij de bestrijding van overgewicht, maar dan niet in plaats van een operatie, maar in een eerder stadium. “Laat mensen eerst beginnen met een gezonde leefstijl. Lukt dat niet helemaal en er is overgewicht, grijp dan op dat moment in met gewichtsverlagende medicatie om de ‘body mass index’ (BMI) om te buigen naar beneden. Zo kun je voorkomen dat mensen een zodanig hoge BMI krijgen dat een operatie noodzakelijk wordt. Ook bij dikmakende medicatie, zoals antidepressiva, zou preventie met afvalmedicatie heel succesvol kunnen zijn.”

Referenties

1. Meer over Roux en Y gastric bypas: Verwijzers Vitalys – Gastric bypass – informatie voor verwijzers | Vitalys
2. Meer over gastric sleeve: Verwijzers Vitalys – Gastric sleeve – informatie voor verwijzers

Lees meer over: