DOQ

Oude denkpatronen over hormoon­behande­ling zijn hardnekkig

De geactualiseerde NHG-standaard vermeldt voor het eerst dat de huisarts in een consult over overgangsklachten de voor- en nadelen van hormoonbehandeling moet bespreken. “Gelukkig is de aandacht voor de overgang wat aan het bewegen”, reageert Barbara Havenith, gynaecoloog bij de Hormoonpoli in Boxmeer. Maar het gaat haar niet snel genoeg. Nederland loopt nog ver achter op andere landen.

“Het zou fantastisch zijn als we een consult voor overgangsklachten als een leefstijlconsult gaan beschouwen”, vindt Barbara Havenith.  Zij werkt vanuit een holistische en functionele visie op de geneeskunde. “De overgang komt op een leeftijd dat veel chronische ziekten beginnen. Met adviezen over aanpassing van de leefstijl op dat moment zorg je ervoor dat vrouwen de komende 30 jaar verder kunnen.” Havenith kent wel een geschikte leidraad voor een dergelijk consult. “De Vereniging Arts en Leefstijl heeft Het Leefstijlroer ontwikkeld als startpunt voor een gesprek over leefstijl. Deze gesprekstool vestigt de aandacht op zes pijlers: ontspanning, slaap, voeding, middelen, beweging en verbinding.” En tijdgebrek voor een dergelijk consult hoeft volgens Havenith geen probleem te zijn, want een preventief consult hoeft niet per se door artsen gevoerd te worden.

“Op de leeftijd van 42 jaar zijn eierstokken al heel bejaard, maar denken vrouwen nog niet aan klachten door de overgang”

Gynaecoloog Barbara Havenith

Doorn in het oog

De achterblijvende aandacht voor overgangsklachten is Havenith een doorn in het oog. Al is de situatie wel aan het verbeteren na herziening van de NVOG- en NHG-richtlijnen in respectievelijk 2018 en 2022. “De richtlijn in 2012 vermeldde nog dat de overgang een fysiologisch proces was dat vanzelf kwam en vanzelf overging. En dat wanneer hormoontherapie gegeven werd, dit maximaal een half jaar mocht duren. Volgens de huidige richtlijn zouden huisartsen voorlichting moeten geven over de voor- en nadelen van hormoontherapie en is hormoontherapie toegestaan met een maximum van vijf jaar.”

Orgaandenken

De oorzaak van de geringe aandacht ligt zowel bij de vrouwen als bij de artsen. “Vrouwen weten niet welke impact hormonen hebben. En voor overgangsklachten bestaat geen gedefinieerd begin- en eindpunt. Klachten vanwege een disbalans van oestrogenen en progesteron ontstaan al in de richting van de overgang. Soms is dat tien jaar voor de menopauze en bij chronische stress nog eerder. Op een leeftijd van 42 jaar zijn eierstokken al heel bejaard. Op dat moment denken vrouwen nog niet dat klachten door de overgang kunnen komen.”
Aan dokterszijde speelt het orgaandenken parten, zowel bij huisartsen als medisch specialisten. “Nederlandse artsen kijken niet naar een verzameling van klachten, maar naar bouwblokjes. Je zou niet naar de foto, maar naar de hele film moeten kijken. Hormonen werken in het hele lichaam en dus hangen klachten met elkaar samen.” Zelfs gynaecologen zijn in de ogen van Havenith slecht opgeleid als het gaat om de impact van hormonen op orgaansystemen en hun onderlinge beïnvloeding.

“Nederlandse artsen kijken niet naar een verzameling van klachten, maar naar bouwblokjes”

Simpele klachten

Overgangsklachten, zoals opvliegers, zijn volgens Havenith ‘relatief simpele’ klachten. Pas wanneer vrouwen andere of meer klachten vertonen dan gemiddeld, is aandacht van de huisarts gewenst. De combinatie van ontbrekende kennis over de samenhang van klachten en de geringe tijd voor een consult is funest. Vaak wordt slechts één aspect uitgelicht en behandeld, zoals het dichtschroeien van het baarmoederslijmvlies of plaatsen van een hormoonspiraaltje. “Hevig menstrueel bloedverlies wordt prima behandeld, maar andere lichamelijke en mentale klachten vanwege veranderingen in hormoonbalans laat men links liggen. Denk aan mastodynie, gewrichtsklachten, verhoogde stressgevoeligheid en verstoorde slaap.”

“Als ik zie hoe makkelijk hormonale anticonceptie wordt gegeven, snap ik niet hoe moeilijk hormoontherapie ligt”

Hormoontherapie

Havenith bezocht eind oktober het World Congress on Menopause. Daar werd haar de terughoudendheid van Nederland weer eens duidelijk als het gaat om hormoontherapie. “Terwijl Nederlandse artsen na vijf jaar stoppen met hormoontherapie, vragen steeds meer artsen uit andere landen zich af of het nog wel nodig is om na vijf jaar de hormoontherapie te staken.” Er is volgens haar genoeg bewijs dat hormoontherapie sowieso tot tien jaar na de menopauze of tot het zestigste levensjaar veel voordelen heeft en nauwelijks nadelen. “Bovendien geldt dat als je vroeg begint met hormoontherapie, de gunstige effecten groter zijn.”

“Vrouwen die hormoontherapie krijgen ervaren een betere gezondheid en kwaliteit van leven”

Womens Health Initiative

Havenith begrijpt niet waarom in Nederland zo angstvallig met hormoontherapie wordt omgegaan. “Als ik zie hoe makkelijk hormonale anticonceptie wordt gegeven, snap ik niet hoe moeilijk hormoontherapie ligt.” Of het nog steeds de erfenis van de studie van het Amerikaanse Womens Health Initiative is, die in 2002 is stopgezet nadat bleek dat hormoontherapie bij postmenopauzale vrouwen voor meer borstkanker zorgde? “21 jaar wordt uit andere studies van het Women Health Initiative duidelijk dat het borstkankerrisico wel kan stijgen, maar niet zo erg. Ook blijkt het risico afhankelijk van het soort progestativum dat gegeven wordt en doet estradiol in combinatie met lichaamsidentiek progesteron het borstkankerrisico niet toenemen.”
Voor Havenith wegen de voordelen in ieder geval sterker dan de nadelen. “Hormoontherapie starten voor de menopauze beschermt tegen ziekte en vroegtijdige sterfte. Het risico op hart- en vaatziekten en darmkanker neemt af en het proces van botontkalking wordt uitgesteld. Vrouwen die hormoontherapie krijgen ervaren een betere gezondheid en kwaliteit van leven.”

Lees meer over:


Voor u geselecteerde artikelen

Casus: jonge patiënt met heftige oorpijn

De 9-jarige patiënt voor u heeft de hele nacht heftige oorpijn gehad rechts. Zijn gehoor is beiderzijds goed en hij heeft geen koorts. Hij is een weinig snotterig. Wat is uw diagnose?

In Search of Stories brengt levens­verhalen tot leven

Het onderzoeksproject ‘In Search of Stories’, geleid door oncoloog Hanneke van Laarhoven, brengt verhalen van ongeneeslijk zieke patiënten tot leven. “De analyse van deze verhalen biedt inzichten die met traditionele methoden vaak over het hoofd worden gezien.”

‘Het preferentiebeleid gaat binnen nu en vier jaar op de schop’

Het preferentiebeleid is volledig doorgeslagen en moet hoognodig op de schop, vindt Aad de Groot, directeur van Zorgverzekeraar DSW. “Het is lastig te berekenen, maar we vermoeden wel dat door de lage prijzen juist andere kosten kunnen toenemen.”

‘Dokters voelen zelf de paradox van samen beslissen in de spreek­kamer’

Samen beslissen kan patiënten tijdelijk veel stress en onzekerheid bezorgen, blijkt uit onderzoek van Inge Henselmans. “Wij staan helemaal achter de beweging van samen beslissen, maar vonden dat er ook oog moest zijn voor de negatieve aspecten ervan.”

‘Het ziekenhuis kan ook zonder lachgas’

Nicolaas Sperna Weiland geeft inzicht in de duurzaamheid van lachgas. “Ik denk persoonlijk dat er ook andere pijnstilling voorhanden is om kortdurend comfort te geven. Vaak met betere pijnstillende effecten en minder nadelige milieueffecten.”

Stop met jezelf onder­mijnen: vijf stappen tegen het imposter syndroom

Bang om door de mand te vallen, prestatiegericht, conflictvermijdend? Veel jonge artsen hebben last van het imposter syndroom. Moniek de Boer geeft praktische tips. “Het ontwikkelen van een gezonde werk-privé balans en het accepteren van kwetsbaarheid is cruciaal.”

Casus: patiënt met huidkleurige papel op de rug

Een 54-jarige vrouw meldt zich bij de huisarts met een huidkleurige papel op de rug. Mevrouw heeft in haar voorgeschiedenis een basaalcelcarcinoom (BCC) gehad van het gelaat. In haar familie komt geen huidkanker voor. Wat is uw diagnose?

Waarom moet ik als arts aandacht hebben voor lhbtiq+?

Zichtbaarheid en veiligheid zijn belangrijk bij het omgaan met lhbtiq+-ers in de zorg, pleit longarts Karin Pool. Ze geeft praktische tips voor zorgverleners en zorginstellingen. “Met kleine aanpassingen, bijvoorbeeld in taalgebruik, maak je al een groot verschil.”

De overgang: hormoon­therapie helpt, maar is geen wonder­middel

Gynaecoloog Dorenda van Dijken promoot hormoontherapie bij overgangsklachten, maar noemt het geen wondermiddel voor de gezondheid op langere termijn. “We kunnen als artsen zeggen dat je de overgang moet omarmen, maar ik vind dat elke vrouw dat zelf bepaalt.”

Casus: man met opgezette en verkleurde gewrichten en zwelling linkeroor

Een 52-jarige man klaagt over pijnlijke en stijve handen. De gewrichten van beide handen en vingers zijn opgezet en blauw-paars verkleurd. Verder heeft hij klachten van moeheid en malaise. Hij heeft geen koorts. Wat is uw diagnose?


0
Laat een reactie achterx